AI Summary & Key Takeaways
AI InsightUltimately, the study situates forced alliances, fragile solidarities, and state violence as central dynamics of nation-building in the modern Middle East and repositions the Ağrı Uprising as a formative moment in Kurdish political modernity.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This article re-examines Kurdish–Armenian relations during the transition from the dissolution of the Ottoman Empire to the consolidation of the early Turkish Republic through the framework of a “necessary alliance.” Drawing on previously unused archival materials from the Dashnaktsutyun (Armenian Revolutionary Federation) archives, the study analyses diplomatic coordination, military cooperation, and institutional experiments between 1919 and the suppression of the Ağrı Uprising in 1930. The central argument is that Kurdish–Armenian cooperation emerged not from ideological convergence but from structural vulnerability in the post-imperial order. Kurdish demographic presence and armed capacity combined with Armenian diasporic diplomacy and international networks to produce an asymmetric but complementary alliance. However, chronic financial weakness, fragmented authority, tensions between diaspora strategies and local realities, and the expanding coercive power of the Republican state undermined its durability. The article further demonstrates that the Ağrı resistance constituted a modern political project rather than a localized rebellion, featuring a national assembly, declaration of a republic, symbolic state institutions, and transnational diplomacy. The Zilan Massacre is interpreted as a decisive rupture that generated a shared grammar of victimhood, linking Kurdish experiences to Armenian genocide memory and transforming trauma into political mobilization. Ultimately, the study situates forced alliances, fragile solidarities, and state violence as central dynamics of nation-building in the modern Middle East and repositions the Ağrı Uprising as a formative moment in Kurdish political modernity.
Özet
Bu makale, Osmanlı İmparatorluğu’nun çözülüşü ile erken Cumhuriyet döneminin kurumsallaşması arasındaki geçiş sürecinde Kürt-Ermeni ilişkilerini “zorunlu ittifak” kavramı çerçevesinde yeniden ele almaktadır. Çalışma, Dashnaktsutyun (Ermeni Devrimci Federasyonu) arşivlerinde yer alan ve literatürde daha önce kullanılmamış belgeler temelinde, 1919 ile 1930 yılları arasında iki ulusal hareket arasındaki diplomatik koordinasyonu, askeri iş birliğini ve kurumsal siyasal girişimleri analiz etmektedir. Makalenin temel savı, Kürt-Ermeni iş birliğinin ideolojik yakınlıktan ziyade post-emperyal düzenin yarattığı yapısal kırılganlıklar sonucunda ortaya çıktığıdır. Kürtlerin demografik varlığı ve askeri kapasitesi, Ermeni diasporasının diplomatik gücü ve uluslararası ağlarıyla birleşerek asimetrik fakat tamamlayıcı bir ittifak üretmiştir. Ancak kronik mali yetersizlikler, otoritenin parçalı yapısı, diaspora merkezli siyaset ile yerel direniş arasındaki gerilimler ve erken Cumhuriyet devletinin genişleyen zor aygıtı bu ittifakın sürdürülebilirliğini zayıflatmıştır. Makale ayrıca Ağrı merkezli direnişin yerel bir isyan değil; meclis kurulması, cumhuriyet ilanı, sembolik devlet kurumları ve ulusötesi diplomatik girişimler aracılığıyla modern bir siyasal proje olduğunu ortaya koymaktadır. Zilan Katliamı, Kürt deneyimi ile 1915 Ermeni Soykırımı arasında kurulan hafıza bağı üzerinden ortak bir mağduriyet dili yaratan belirleyici bir kırılma olarak yorumlanmaktadır. Bu süreçte kolektif travmanın siyasal mobilizasyona dönüştüğü gösterilmektedir. Sonuç olarak çalışma, zorunlu ittifakları, kırılgan dayanışmaları ve devlet şiddetini modern Orta Doğu’da ulus inşasının merkezî dinamikleri olarak konumlandırmakta ve Ağrı İsyanı’nı Kürt siyasal modernitesinin kurucu bir eşiği olarak yeniden değerlendirmektedir.