SavedAdd your journal

Journals / Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 2

جدليَّة العلاقة بين التفسير الإشاري والظاهري عند المفسِّرين الإشاريين

İşarî Tefsir Müfessirlerinde İşari ve Zahiri Tefsir Arasındaki İlişkinin Diyalektiği

Abdülkerim Soliman(DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0003-2999-1031
Pages
339–387
Publication Date
2024-08-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Çalışmada analitik ve tümevarımsal bir yöntem kullanılmıştır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Tüm çeşitleriyle batıni tefsirin temeli ve bu türde tefsir yapanların kanaatlerinin oluşumunda ve yayılmasında en önemli araç te'vil (yorumlama) olmuştur.
📊
Key Findings & Data:Bu nedenle, bu te'vilin doğası, referansları ve Kur'an'ın zahiri (görünür) anlamıyla ilişkisi, batıni tefsir türlerini ayıran temel unsur olmuştur.
💡
Conclusion & Impact:Çalışmada analitik ve tümevarımsal bir yöntem kullanılmıştır.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Tefsir · kur'an-i kerim · Batini tefsir

Özet

Tüm çeşitleriyle batıni tefsirin temeli ve bu türde tefsir yapanların kanaatlerinin oluşumunda ve yayılmasında en önemli araç te'vil (yorumlama) olmuştur. Bu nedenle, bu te'vilin doğası, referansları ve Kur'an'ın zahiri (görünür) anlamıyla ilişkisi, batıni tefsir türlerini ayıran temel unsur olmuştur. Bu nedenle batıni tefsirler ikiye ayrılmaktadır: Batınî İşarî Sufi Tefsirler ve Batıni İlhâdî Tefsirler. Müfessirler, bu iki türü ayırt etme konusunda çaba göstermişler ve tefsirin, dilin zahiri anlamlarını kabul etmek ve onlardan hareketle yapılan yorumlamaları işari sufi tefsir olarak kabul etmişler, zahiri anlamları reddeden ve aşırı yorumlamalara giden tefsirin ise ilhadi batıni tefsir olarak adlandırılması konusunda hemfikir olmuşlardır. Bu ayrım, işari tefsir ile zahiri anlamlara dayalı tefsir arasında bir diyalektik oluşturmuştur. Bu çalışma, batınî işari tefsir ile batınî ilhadi tefsir arasındaki bu temel ayrımın geçerliliğini test etmeyi ve işari tefsir yapan müfessirlerin, zahiri kelime anlamları ile işari yorumları birleştirme konusundaki diyalektik ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, bu müfessirlerin bu birleşimi ne ölçüde benimsediğini ve bu diyalektiğe ne ölçüde sadık kaldıklarını, yöntemlerini ve işari tefsir tekniklerini araştırmayı hedeflemektedir. Çalışma, bu müfessirlerin teorik yazıları (tefsirlerinin önsözleri) ve Kur'an ayetlerine getirdikleri yorumlardan örnekler kullanarak gerçekleştirilen uygulamalı incelemeler yoluyla yapılmıştır. Çalışma, bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır: Birinci bölüm teorik, ikinci bölüm ise uygulama yönünü ele almaktadır. Çalışmada analitik ve tümevarımsal bir yöntem kullanılmıştır.

🔖

Cite This Article

Soliman, A. (2024). جدليَّة العلاقة بين التفسير الإشاري والظاهري عند المفسِّرين الإشاريين. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 2, 339–387. https://doi.org/10.52115/apjir.1527269

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (34)

  1. Abdüli’sâvy, Miş’ân Sûd. Et-Tefsirul-İşârî Mahıyytüh ve Davâbıth. Beyrut: Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2013.
  2. el-Baklî,Ebû Muhammed Sadrüddîn Rûzbihân b. Ebî Nasr. ʿArâʾisü’l-beyân fî ḥaḳāʾiḳı’l-Ḳurʾân. Beyrut: Daru’lKutubi’l-İlmiyye, 1. Baskı, 1429/2008.
  3. el-Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-CÂMİU’s-SAHÎH. Bekstên. Tabâtul. Bişrî. 1437/2016.
  4. Bursevî, İsmail Hakkı. Rûhu’l-Beyân. Dāru İhyâi’t-Türâsil-Arabî, tsz.
  5. Bursevî, İsmail Hakkı. Rühu’l Beyân. Tercüme. H. Kâmil Yılmaz ve diğerler. İstanbul: Erkam yayınları, 2010.
  6. Dereli, Muhammed Vehbi. İşârÎ Tefsirlerin Geçerliliği ve Problemleri üzerine. DEÜİFD, XXXIV/2011, ss. 129-147.
  7. Ebu Hayyan el-Endelusi, Muhammed b. Yusuf. el-Baḥru’l-Muḥit. Thk. Adil Ahmet, Abdulmevcut vdğr. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2001.
  8. ERBAŞ, Muammer. Kur’an-ı Kerîm’in Zâhirî Anlamaına Yaklaşımlar.İzmir: İzmir İlahiyat Vakfi Yayınları, 2008. Erkaya, Mahmud Esad. 2010-2019 Yılları arasında Türkçe çevirileri yayınlanan işârî tefsirler üzerine bir değerendirme. Akademiar Dergisi, Ankara 2019, Sayı: 7, ss 49-88.
  9. el-Fîrûzâbâdî, Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kūb b. Muhammed. el-Ḳāmûsü’l-muḥîṭ. Beyrut: Muessesetü’r-Risâle, 8. Baskı, 1426/2005.
  10. Gazzâlî, Ebû Hâmid. Fadâhul-Bâtiniyye. Thk. Abdülrahman Bedeviy. Kuveyt: Dârul-Kütübil-s-Sakâfiyye, tsz.
  11. Gazzâlî, Ebû Hâmid. İhyâ-u Ulûmi’d-Dîn. Mısır: Dâruş-Şab, tsz.
  12. Gazzâlî, Hüccetü’l-İslâm Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed et-Tûsî. Mişkêtül-Envêr. Thk. Ebül-İla Afifi. El-Kahire: ed-Dârül-Kavmiyye, 1382/ 1964
  13. İbn Acîbe, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Muhammed el-Hasenî eş-Şâzelî. el-Bahrü’l-medîd fî tefsîri’l-Ḳurʾâni’l-mecîd. Thş. Ahmed Abdullah el-Kureşî, Kahire:1999.
  14. İbn Cerîr et-Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî et-Taberî el-Bağdâdî. Câmiʿu’l-beyân ʿan teʾvîli âyi’l-Ḳurʾân. Thk. Abdullah b. Abdulmühsin et-Türkî. Kahire: Dâr Hecr. 1422/2001.
  15. İbn Hacer el-Askalânî, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî, Fetḥu’l-bârî bi-şerḥi Ṣaḥîḥi’lBuḫârî, Debt. Muhammed Fuât Abdulbâkî, Misir: el-Mektebetus-Selefiyye, Ts.
  16. İbn Kayyim el-Cevziyye, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ebî Bekr b. Eyyûb ez-Züraî ed-Dımaşkī elHanbelî. et-Tibyên fi Aksêm el-Kurân. el-Kahire: Mektebetül-Mütenebbi, Ts.
  17. İbn Manzûr. Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfiî. Lisânü’l- ʿArab. Beyrut: Dâr Sadır, 1414.
  18. İbnüs-Salâh, Ebû Amr Takıyyüddîn Osmân b. Salâhiddîn Abdirrahmân b. Mûsâ eş-Şehrezûrî. Fetâvâ ve mesâʾilü İbni’ṣ-Ṣalâḥ fi’t-tefsîr ve’l-ḥadîs̱ ve’l-uṣûl ve’l-fıḳh. Thk. Abdülmu‘tî Emîn Kal‘acî. Beyrut: Dârul-Me’rife, 1. Baskı, 1406/1986.
  19. Kefevî, Ebû’i-bekâ. el-Külliyyât. Beyrut: Muessesetü’r-Risâle, 2.Baskı. 1419- 1998.
  20. Kuşeyrî, Ebu’l-Kasım Abdülkerim b. Hevâzin, Letâifü’l-İşârât. Thk. Abdüllatif Hasan Abdülrahman. Beyrut: Daru’lKutubi’l-İlmiyye, 2001
  21. el-Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd es-Semerkandî. Teʾvîlâtü’l-Ḳurʾân. Thk. Megdi Beslûm. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1. Baskı, 1426/2005.
  22. el-Mehdiy, Cevdet muhammed ebulyezid. el- İtticâh Essûfî İnde Aimmetit- Tefsir il-ku’ran el-kerim. Kahire:eldarulcidiyye, 1. Baskı, 2007.
  23. Muhammed b. Munâcid-Din. Erau en-Nîsâbûrî el’İttikâdiyye Min Hilal Tefsirih Ġarâʾibü’l-Ḳurʾân ve reġāʾibü’l-furḳān. YL. Câmi’etü-Ümmu el-Kure, 1435.
  24. en-Nîsâbûrî, Nizâmüddîn Hasen b. Muhammed b. Hüseyn el-A‘rec. Ġarâʾibü’l-Ḳurʾân ve reġāʾibü’l-furḳān. Thk.
  25. Zekeriyye Ömeyrât. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1. Baskı, 1416/1996.
  26. Sâbûnî, Muhammed Ali. et-Tibyân fî Ulûmi’l-Kur’an. Tahrân: Dâr Amsân, 3. Baskı, tsz.
  27. Sülemî, Ebû Abdurrahmân Muhammed b. el-Huseyn. Hakâiku’t-tefsîr. Thk. Seyyid İmrân. I-II. Beyrut: Dâru’lKütübi’l-İlmiyye, 2001.
  28. Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfiî. el-İtkan fî ulûmi’l-Kur’an. Thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. es-Suudiyye: Dârüş-Şuûni’l-İslamiyye, Tz.
  29. Şâtıbî, Ebû İshak. el-Muvâfakât fî Usûli’ş-Şerîa. Dâru’l-Marife. Kahire: el-Mektebetüt-Tücêriyye, tsz.
  30. et-Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre (Yezîd). el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. Thk. Abdur-Rahman Muhammed Osman. Beyrut: Dârul-Fikr, 2.Baskı, 1403/1983.
  31. Zehebî, Muhammed Hüseyin. et-Tefsîr ve’l-müfessirûn. Kahire: Mektebetü-Vehb, Ts.
  32. Zürkânî, Muhammed Abdülazîm. Menâhilü’l-ʿirfân fî ʿulûmi’l-Ḳurʾân. Kahire: Matbaâtü-İsâl-Vehd, 3.Baskı, 1362/ 1943.
  33. el-Baklî,Ebû Muhammed Sadrüddîn Rûzbihân b. Ebî Nasr. ʿArâʾisü’l-beyân fî ḥaḳāʾiḳı’l-Ḳurʾân. Beyrut: Daru’lKutubi’l-İlmiyye, 1. Baskı, 1429/2008.
  34. ERBAŞ, Muammer. Kur’an-ı Kerîm’in Zâhirî Anlamaına Yaklaşımlar.İzmir: İzmir İlahiyat Vakfi Yayınları, 2008. Erkaya, Mahmud Esad. 2010-2019 Yılları arasında Türkçe çevirileri yayınlanan işârî tefsirler üzerine bir değerendirme. Akademiar Dergisi, Ankara 2019, Sayı: 7, ss 49-88.