Journals / Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi / 2025 / Cilt: 11 Sayı: 2

A Philosophical Analysis on the Meaning of Religious Language and Narratives

Din Dili ile Kur'an Kıssalarının Anlamı Üzerine Felsefi Bir Analiz

Sait Polat(ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ, İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ)0000-0003-1852-7129
Pages
678–709
Publication Date
2025-12-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In this regard, it is concluded that the diverse interpretations of scriptural stories demonstrate the richness and depth of religious language.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This article examines the distinctive structure of religious language and the layers of meaning within scriptural narratives (qissas) from a philosophical perspective.
📊
Key Findings & Data:Do symbolic and allegorical interpretations of these narratives accurately reveal their universal messages?
💡
Conclusion & Impact:In this regard, it is concluded that the diverse interpretations of scriptural stories demonstrate the richness and depth of religious language.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Din felsefesi · Din dili · Kıssalar

Abstract

This article examines the distinctive structure of religious language and the layers of meaning within scriptural narratives (qissas) from a philosophical perspective. It focuses on the following key questions: How does the unique character of religious language affect the meaning of scriptural stories? Do symbolic and allegorical interpretations of these narratives accurately reveal their universal messages? How do different philosophical approaches illuminate the moral and ontological dimensions of these stories? In this context, the relationship between the role of scriptural stories in making religious teaching comprehensible and philosophy’s potential to uncover truths is explored. Especially in a modern world where the influence of religion is diminishing and secularization is widespread, the reinterpretation of scriptural narratives may contribute to revitalizing the dialogue between religion and philosophy. When analyzed through religious language, symbolism, metaphors, and allegories, these stories should be regarded not only as historical or literary accounts but also as texts that carry profound metaphysical and ethical meanings. Therefore, their significance cannot be confined solely to a religious framework; when approached from a philosophical perspective, their universal moral, metaphysical, and epistemological messages can be examined in greater depth. Thus, scriptural narratives serve as an important medium of religious teaching, helping individuals make sense of their relationship with God and their own existence. This study aims to question the relationship between the truth-claims of scriptural stories and their symbolic meaning by making use of modern philosophical approaches to religious language. Methods such as comparison, interpretation, and analysis of the data have been employed. Through these methods, the stories have been examined in terms of the language, symbolism, and metaphors they employ. Additionally, within the framework of semantic analysis, the concepts and layers of meaning contained in the stories have been scrutinized in detail. This study aims to analyze the meaning of Qur’anic stories in light of the hermeneutic and linguistic theories of Paul Ricoeur, Ludwig Wittgenstein, and Hans-Georg Gadamer. Although these philosophers did not directly interpret the Qur’an, the methods they developed offer a fruitful basis for analyzing Qur’anic narratives, drawing on the idea that meaning is not fixed but shaped through a dialogue between the reader and the context. The meaning of these narratives may vary depending on the experiences and values of their interpreters. Therefore, it is difficult to argue that scriptural stories possess a single and unchanging meaning. In this study, while examining the role of scriptural stories in conveying religious and moral teachings, their educational and transformative impact on individuals and communities is also evaluated. It becomes evident that these stories contain not only moral lessons but also profound messages aimed at analyzing human freedom, responsibility, and the relationship with God. In traditional interpretations, Qur’anic stories are often reduced to a single meaning, which hinders the exploration of their rich world of meaning. This article argues that these stories possess a multilayered structure of meaning that cannot be reduced to singular interpretations. Philosophical hermeneutic analysis systematically reveals this multilayered structure, revitalizing the potential of these narratives to guide contemporary issues. In this regard, it is concluded that the diverse interpretations of scriptural stories demonstrate the richness and depth of religious language.

Özet

Bu makale din dilinin kendine özgü yapısını ve kıssaların bu dil içindeki anlam katmanlarını felsefi bir bakış açısıyla incelemektedir. Makale şu temel sorulara odaklanmaktadır: Din dilinin kendine özgü yapısı kıssaların anlamını nasıl etkiler? Kıssaların sembolik ve alegorik yorumları, onların evrensel mesajlarını doğru şekilde ortaya çıkarır mı? Farklı felsefi yaklaşımlar, kıssaların ahlaki ve ontolojik anlamlarını nasıl aydınlatmaktadır? Bu bağlamda kıssaların dinî öğretiyi anlaşılır kılma işleviyle felsefenin hakikatleri ortaya çıkarma potansiyeli arasındaki ilişki sorgulanmaktadır. Özellikle modern dünyada dinin etkisinin azaldığı, sekülerleşmenin yaygınlaştığı bir dönemde kıssaların yeniden yorumlanması din ve felsefe arasındaki diyaloğun canlanmasına katkıda bulunabilir. Kıssalar; din dili, sembolizm, metaforlar ve alegoriler üzerinden analiz edildiğinde, onların yalnızca tarihsel ya da edebî anlatılar olarak değil, aynı zamanda derin metafiziksel ve etik anlamlar taşıyan metinler olarak değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle bu anlatıların önemi sadece dinî bir bağlama indirgenemez; bu kıssalar felsefi bir perspektiften de ele alındığında evrensel ahlaki, metafizik ve epistemolojik mesajları derinlemesine incelenmiş olur. Böylece, kıssalar dini öğretinin önemli bir aracı olarak insanların Tanrı’yla ve kendi varoluşlarıyla olan ilişkilerini anlamlandırmalarına yardımcı olur. Bu çalışma, din diline yönelik modern felsefi yaklaşımlardan yararlanarak kıssaların doğruluk iddiası ile sembolik anlam arasındaki ilişkiyi sorgulamayı hedeflemektedir. Çalışmada verilerin karşılaştırılması, yorumlanması ve analiz edilmesi gibi yöntemler kullanılmıştır. Bu yöntemlerle kıssalar, kullanılan dil, sembolizm ve metaforlar açısından incelenmiştir. Ayrıca anlambilimsel analiz çerçevesinde kıssaların içerdiği kavramlar ve anlam katmanları detaylı bir şekilde çözümlenmiştir. Bu çalışma, Kur'an kıssalarının anlamını, Paul Ricoeur, Ludwig Wittgenstein ve Hans-Georg Gadamer'ın hermenötik ve dil felsefesi kuramları ışığında analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bahsi geçen filozoflar doğrudan Kur'an metinlerini yorumlamamış olsalar da onların geliştirdiği yöntemler, anlamın sabit olmayıp okuyucu ve bağlamla diyalog içinde şekillendiği tezinden hareketle, Kur'an kıssalarını çözümlemek için verimli bir zemin sunmaktadır. Kıssaların anlamı, yorumlayanların deneyimlerine ve değerlerine göre değişebilir. Bu nedenle kıssaların tek ve değişmez bir anlamı olduğunu söylemek güçtür. Burada, kıssaların dinî ve ahlaki öğretileri aktarmadaki rolleri incelenirken bu anlatıların bireyler ve topluluklar üzerindeki eğitici, dönüştürücü etkileri değerlendirilmektedir. Kıssaların sadece ahlaki dersler değil, aynı zamanda insanın özgürlüğü, sorumluluğu ve Tanrı’yla olan ilişkisini çözümlemeye yönelik derin mesajlar içerdiği anlaşılmaktadır. Kur'an kıssaları, geleneksel yorumlarda sıklıkla tek bir anlama indirgenmekte ve bu da onların zengin anlam dünyasının yeterince keşfedilmesinin önünde bir engel teşkil etmektedir. Bu makale, kıssaların tekilleştirilmiş yorumlara indirgenemeyecek kadar çok katmanlı bir anlam yapısına sahip olduğunu iddia etmektedir. Felsefi hermenötik analiz, bu çok katmanlı yapıyı sistematik bir şekilde ortaya çıkararak, kıssaların güncel meselelerimize rehberlik etme potansiyelini yeniden canlandırmaktadır. Bu bağlamda kıssaların farklı yorumlarının, din dilinin zenginliğini ve derinliğini ortaya koyduğu sonucuna varılmaktadır.

🔖

Cite This Article

Polat, S. (2025). A Philosophical Analysis on the Meaning of Religious Language and Narratives. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, Cilt: 11 Sayı: 2, 678–709. https://doi.org/10.32955/neu.istem.2025.11.2.15

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (61)

  1. Akıncı, Adem. “Hayata Anlam Vermede Dinî Değerlerin ve Din Öğretiminin Rolü”. Değerler Eğitimi Dergisi 3/9 (2005), 7-24.
  2. Aktan, Coşkun Can. “Ahlak ve Ahlak Felsefesine Giriş”. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi 1/1 (2009), 38-59.
  3. Altuntaş, Abdurrahman. “Kur’an Kıssaları Bağlamında Karakter İnşasında Temel Unsurlar”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 36 (2020), 65-100.
  4. Arkoun, Mohammed. İslam: Modernlik ve Akıl Arasında. çev. İsmail Yaylacı. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1994.
  5. Ay, Mahmut. Kur’an Kıssalarını Siret Bağlamında Okumak-Hz. Musa Kıssası Örneği. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
  6. Bars, Mehmet Emin. “Üç Yazma Meti̇nde Hz. İbrahi̇m’i̇n Hz. İsmai̇l’i̇ Kurban Etmesi̇”. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi 12 (2020), 1-25.
  7. Bayer, Ali. “Sekülerleşme Din İlişkisi: Kuramsal Bir Yaklaşım”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16 (2010), 149-150.
  8. Bingöl, Ulaş. “Gadamer’i̇n Felsefi̇ Hermeneuti̇ği̇nde Anlam Sorunu”. Edebî Eleştiri Dergisi 3/3 (2019), 260-273.
  9. Bolay, Süleyman Hayri. Felsefî Doktrinler Sözlüğü. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 1981.
  10. Camus, Albert. Sisifos Söyleni. çev. Tahsin Yücel. İstanbul: Can Yayınları, 2009.
  11. Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma, 8. Basım, 2013.
  12. Çebi, Murat Sadullah. “Semboli̇k/Retori̇ksel Bi̇r Eylem Olarak Di̇l’i̇n Anlam İnşasındaki̇ Aracılık İşlevi̇”. Selçuk İletişim 5/2 (2008), 183-198.
  13. Çelebi̇, Vedat. “Çağdaş Mantıkçı Anlam Kuramında Dil-Dünya İlişkisi ve Metafiziğin Yadsınması”. Kaygı 26 (2016), 71-84.
  14. Çınar, Bayram. “Tanrı Hakkında Konuşmanın Felsefî İmkânı: ‘Negati̇f Di̇n Di̇li̇’”. İslami Araştırmalar Dergisi 4/2 (2020), 231-249.
  15. Davun, Elif - Bi̇lgi̇n, Vejdi. “Ernst Cassirer’de Dil ve Mitik/Dinî Düşüncenin Sembiyotik Bağı”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/2 (2023), 185-213.
  16. Deni̇z, Abdulbaki. “Kutsal Metinlerde Hermenötik Yaklaşım ile Te’vil Olgusu”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 28 (2022), 5-28.
  17. Dindi, Korkut. “Tarih Felsefesi Bağlamında Hz. Musa’nın Asâsı -Mucize mi, Yoksa Hâkimiyet Sembolü mü?” Si̇yer Araştirmaları Dergi̇si̇ 9 (2021), 105-129.
  18. Eliade, Mircea. Kutsal ve Kutsal-Dışı/ Dinin Doğası. çev. Ali Berktay. İstanbul: Alef Yayınları, 2013.
  19. Gadamer, Hans Georg. Hakikat Nedir? Felsefi Fragmanlar. çev. Medeni Beyaztaş. İstanbul: Efkar Yayınları, 2004.
  20. Gadamer, Hans-Georg. Hakikat ve Yöntem I: Felsefî Hermeneutiğin Temel Özellikleri. çev. Ali Ağaoğulları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2020.
  21. Güleroğlu, Selin. “Dilin Anlam Dünyası: Alegori, Metafor, Mecaz ve Benzetme”. Turkish Academic Research Review 9/2 (2024), 164-187.
  22. Izutsu, Toshihiko. Kur’an’da Allah ve İnsan. çev. Selahattin Ayaz. Ankara: İnsan Yayınları, 2002.
  23. Kant, Immanuel. “Felsefî Teoloji̇ye Gi̇ri̇ş”. çev. Mehmet Sait Reçber. Felsefe Dünyası 40 (2004), 148-164.
  24. Kapağan, Enver. “Kültür, Tarih ve Kimlik Açısından Dilin Önemi”. Karabük Türkoloji Dergisi 4 (2021), 49-58.
  25. Kara, Mustafa. “Kur’an Kıssalarında Konu ve Kapsam Merkezli Bir Analiz”. İslâmî İli̇mler Dergi̇si̇ 9/1 (2014), 69-102.
  26. Kara, Mustafa. “Kur’ân Kıssalarını ‘Hi̇kâye’ Kavramıyla Tanımlamanın İmkânı”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 2/1 (2018), 57-73.
  27. Karadaş, Cağfer. “İsra-Miraç Hâdisesi: Mahiyeti ve Gerçekliği”. Kıbrıs Sosyal Bilimler Üniversitesi Din İlimleri Fakültesi İlahiyat Dergisi 1 (2019), 55-73.
  28. Kaya, Remzi. “Kur’an-ı Kerim Kıssaları ve Düşündürdükleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/2 (2002), 31-58.
  29. Keklik, Nihat. “Felsefe Bakımından Metafor”. Felsefe Arkivi 25 (1984), 17-36.
  30. Kızılabdullah, Şahin. “Di̇nlerde Barışın Teoloji̇k Temelleri̇: Yahudi̇li̇k, Hri̇sti̇yanlık ve İslam”. Dini Araştırmalar 21/53 (2018), 169-186.
  31. Kierkegaard, Soren. Kahkaha Benden Yana. çev. Nedim Çatlı. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2005.
  32. Kuvancı, Cenan. Din Dili Dil Oyunu mu? İstanbul: İz Yayınları, 2012.
  33. Macit, Yusuf. “Psi̇ko-Sosyal Açıdan Karun Kissası”. Di̇nbi̇li̇mleri̇ Akademi̇k Araştırma Dergi̇si̇ 13/3 (2013), 33-68.
  34. Özaykal, Kayhan. “Kelam İlmi̇, Anali̇ti̇k Gelenek ve Türki̇ye’de Di̇n Felsefesi̇ni̇n Ehemmi̇yeti̇”. Di̇n & Felsefe Araştırmaları 5/1 (2022), 92-126.
  35. Öztürk, Mustafa. Kur’an ve Tefsir Kültürümüz. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2008.
  36. Polat, Sait. “Din Dili Açısından Dini Semboller Bize Ne Söyler”. Batman Akademi Dergisi 6/2 (2022), 226-242.
  37. Ricoeur, Paul. Yorum Kuramı: Söylem ve Art Anlam. çev. Samet Öztürk. İstanbul: Küre Yayınları, 2017.
  38. Ricoeur, Paul. Yorumların Çatışması – Hermenoytik Üzerine Denemek. çev. Hüsamettin Arslan. İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 2009.
  39. Ri̇coeur, Paul. Yorumların Çatışması: Hermenoytik Üzerine Denemeler. çev. Hüsamettin Arslan. İstanbul: Paradigma Yay, 2009.
  40. Salgar, Ercan. “Dilin Mantıksal Analiziyle Metafiziği Eleme”. Dört Öge 6 (2014), 165-182.
  41. Soylu, Abdusselam. “Kur’an Kıssalarının Temel Amaçları”. İslami Araştırmalar Dergisi 6 (2024), 1-17.
  42. Sönmez Çelik, Senem. “Postmodern Dönemde Farklılığın Kutsanması ve Toplumun Parçacıllaştırılması: ‘Öteki’ ve ‘Ötekileştirme’”. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi 15/2 (2012), 78-99.
  43. Şengül, İdris. Kur’an Kıssalarının Tarihi Değeri. Ankara: Otto Yayınları, 1994.
  44. Şimşek, Sait. Kur’an Kıssalarına Giriş. İstanbul: Yöneliş Yay, 1993.
  45. Tan, Zeki. “Nuh Süresi̇ Bağlamında Küresel Ahlak Bunalımına Hz. Nuh’un Mesajının Katkısı”. İstem 6 (2010), 113-134.
  46. Tatar, Burhanettin. “Kur’an’da Kıssaların Temel Anlamları Üzerine Felsefi Notlar”. Milel ve Nihal 6/1 (2009), 99-111.
  47. Teki̇ngür, Sadık. “Eleştirel Düşünme Perspektifi Kazandırmada Bazı Kur’an Kıssaları ve Temel Parametreleri”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23 (2024), 124-144.
  48. Tokat, Latif. Dinde Sembolizm. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2004.
  49. Tokat, Latif. “Dinin Sembolik Dili”. Milel ve Nihal 6/1 (2009), 75-98.
  50. Tokat, Latif. “Metafi̇zi̇k Beli̇rsi̇zli̇k ve Anlam Sorunu Açısından Di̇n ve Felsefe”. Di̇nbi̇li̇mleri̇ Akademi̇k Araştırma Dergi̇si̇ 13/1 (2013), 7-25.
  51. Varlık, Selami. “Ricoeur’ün Hermenötiğinde Merkezdışı Özne”. Kaygı 24 (2015), 1-21.
  52. Wittgenstein, Ludwig. Felsefi Soruşturmalar. çev. Deniz Kanıt. İstanbul: Küyerel Yayınları, 2000.
  53. Wittgenstein, Ludwig. Mavi Kitap Kahverengi Kitap. çev. Doğan Şahiner. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.
  54. Yavuz, Ömer Faruk. “Kur’an’ın Temel Amaçlarının İfade Edilmesinde Bir Anlatım Tekniği Olarak ‘Kıssa’nın Rolü”. Milel ve Nihal 6/1 (2009), 113-136.
  55. Yazçiçek, Ramazan. “Metafizik Alanda Sörf ya da Mecaz ve Semboller Üzerinden Anlamlandırma: Bir Anlatım Yöntemi Olarak Metafor”. Milel ve Nihal 9/1 (2012), 135-164.
  56. Yazıcı, Mehmet. “Değerler ve Toplumsal Yapıda Sosyal Değerlerin Yeri”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24/1 (2014), 209-223.
  57. Yeşi̇l, Mustafa. “Mantık Felsefesi̇: Di̇l, Anlam ve Doğruluk”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20/1 (2015), 99-114.
  58. Yeşi̇lyurt, Temel-Taşdelen, Mehmet. “Ahi̇ret İnancının Prati̇k Yansımaları”. Kelam Araştırmaları 10/2 (2012), 55-68.
  59. Yıldırım, Ali. “Çağdaş İngiliz Felsefesinde Din Dilinin Fonksiyonel Analizi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 1/2 (2012), 320-344.
  60. Yıldırım, Ali. “Din Dili Dini Dil Ayrımı”. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 11/1 (2016), 323-330.
  61. Yıldız, Abdulvahap. “Hz. Eyyûb’ün (a.s.) Hastalıklar Karşısındaki Sabrı ve Manevî Hastalıklarımız”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 36 (2016), 128-142.