AI Summary & Key Takeaways
AI InsightFurthermore, the study aims to introduce previously unexamined copies of Ahbār al-Makkiyya to the scholarly and artistic community.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
In Islamic civilisation, sacred sites have been described and depicted throughout history. This tradition of representation has not been limited to documenting architectural structures; rather, it has also served important functions in preserving sacred spaces within historical memory, strengthening religious consciousness, and contributing to the construction of social identity. Especially cities such as Mecca and Medina, which occupy a central position in the Islamic world due to their religious and symbolic significance, have been accorded a privileged status in both written and visual narratives. In historical, faḍāʾil, and manāsik works devoted to these cities, sacred places are presented systematically. There are also examples in which routes of visitation, spaces of worship, and spatial arrangements associated with religious rituals are depicted alongside the text. Thus, the city is represented not merely as a physical settlement, but as a symbolic space shaped around the axis of sanctity. One of the works in which places considered valuable in Islamic civilization are depicted is Ahbār al-Makkiyya. Ahbār al-Makkiyya is an Ottoman-Turkish history of the Ḥaramayn composed by Âşık Mehmed b. Ömer al-Ḥanafī through the translation, abridgement, and authorial reworking of two major works on the sacred cities by the Medinan historian Semhûdî: Hulāṣat al-Wafāʾ bi-Akhbār Dār al-Muṣṭafā and Tārīkh Makka. The author did not confine himself to a mere translation of these Arabic texts; rather, by adding explanations, historical notes, and personal observations, he reconstructed them within a new historiographical language suitable to the Ottoman scholarly and cultural milieu. In this respect, Ahbār al-Makkiyya is not simply a translation, but an original work in which the history of the holy cities is reinterpreted within an Ottoman intellectual framework. One of the most distinctive features of the work is the strong relationship between the text and the depictions of Mecca and Medina found in its various manuscript copies. These illustrations are of great importance for understanding how the sacred cities were imagined in Ottoman book arts and which architectural and symbolic elements were foregrounded. Reading the textual and visual narratives together provides new insights into both the manuscript tradition of the work and the mental and aesthetic representations of the Ḥaramayn in the Ottoman world. From this perspective, Ahbār al-Makkiyya should be regarded not merely as a historical account, but as a multilayered source that reflects the collective memory of sacred spaces constructed through text and image in Islamic cultural history. This study aims to identify and examine, through a comparative method, the miniatures found in five illustrated copies of Ahbār al-Makkiyya, written by Âşık Mehmed Ḥanafī in the seventeenth century and preserved in libraries in Türkiye. The copies held in the Süleymaniye Library, the Çelebi Abdullah, Hâlet Efendi, and Pertevniyal collections, the Rodos Fethi Paşa Hafız Ahmed Ağa Library, and the Manisa Provincial Public Library have been evaluated with respect to their scribal characteristics, pictorial programs, and visual narrative preferences. The five illustrated copies examined represent the sacred topography of Mecca and Medina through a shared iconographic repertoire that demonstrates thematic unity, including the Kaʿba, Ṣafā and Marwa, stations of the manāsik, and sacred mountains; and in Medina, the surroundings of al-Masjid al-Nabawī, Qubāʾ, Uḥud, and burial and visitation sites. The study follows a methodology based on the identification of these depictions and compositional analysis, focusing on aspects such as the use of line, colour palette, schematic rendering of architectural elements, the hierarchy of sacred spaces, courtyard layouts, and the relationship between text and image. Furthermore, the study aims to introduce previously unexamined copies of Ahbār al-Makkiyya to the scholarly and artistic community.
Özet
İslam medeniyetinde kıymetli olarak addedilen mekânlar tarih boyunca tanıtılmış ve tasvir edilmiştir. Bu tasvir geleneği, yalnızca mimari yapıları belgelemeye yönelik bir faaliyet olmayıp, kutsal mekânların tarihsel hafızada korunması, dinî bilincin güçlendirilmesi ve toplumsal kimliğin inşası açısından da önemli bir işlev üstlenmiştir. Özellikle Mekke ve Medine gibi İslam dünyasının merkezî şehirleri, taşıdıkları dinî ve sembolik değer sebebiyle hem yazılı hem de görsel anlatılarda ayrıcalıklı bir konumda ele alınmıştır. Bu şehirler hakkında kaleme alınan tarih, fezâil ve menâsik türü eserlerde kutsal mekânlar sistemli biçimde tanıtılmıştır. Ziyaret güzergâhları, ibadet alanları ve dinî ritüellerle ilişkili mekânsal düzenlemelerin metinle birlikte tasvir edildiği örnekler de mevcuttur. Böylece şehir, fiziksel bir yerleşim alanı olmanın ötesinde, kutsiyet ekseninde şekillenen sembolik bir mekân olarak temsil edilmiştir. İslam medeniyeti için değerli kabul edilen mekânların tasvir edildiği eserlerden biri de Ahbâr-ı Mekkiyye’dir. Ahbâr-ı Mekkiyye, Âşık Mehmed b. Ömer el-Hanefî’nin, Medine tarihçisi Semhûdî’nin Haremeyn’e dair iki temel eseri olan Hulâsatü’l-Vefâ bi-Ahbâri Dâri’l-Mustafâ ile Târîh-i Mekke’yi tercüme, ihtisar ve telif üslûbuyla bir araya getirerek meydana getirdiği Osmanlıca bir Haremeyn tarihidir. Müellif, bu iki Arapça metni yalnızca Türkçeye aktarmakla yetinmemiştir. O, yer yer açıklamalar, tarihî notlar ve şahsî gözlemler ekleyerek eseri Osmanlı ilim ve kültür çevresine uygun yeni bir tarih dili içinde yeniden inşa etmiştir. Eserin en dikkat çekici yönlerinden biri, farklı yazma nüshalarında yer alan Mekke ve Medine tasvirleri ile metin arasındaki güçlü ilişkidir. Bu tasvirler, kutsal şehirlerin kitap sanatında nasıl tahayyül edildiğini ve hangi mimarî ile sembolik unsurların öne çıkarıldığını göstermesi bakımından önem arz etmektedir. Metin ve görsel anlatımın birlikte değerlendirilmesi hem eserin istinsah geleneği hem de Osmanlı dünyasında Haremeyn’in zihinsel ve estetik temsili hakkında veriler sunmaktadır. Bu bakımdan Ahbâr-ı Mekkiyye yalnızca bir tarih kitabı değildir. Eser, İslam kültür tarihinde kutsal mekânların metin ve resim yoluyla inşa edilen kolektif hafızasını yansıtan katmanlı bir kaynak olarak da değerlendirilmelidir. Bu çalışma, Âşık Mehmed Hanefî’nin 17. yüzyılda kaleme aldığı Ahbâr-ı Mekkiyye adlı eserin, Türkiye kütüphanelerinde bulunan tasvirli beş nüshasındaki minyatürleri tespit ederek karşılaştırmalı yöntemle incelemeyi amaçlamaktadır. Türkiye Yazma Eserler Kurumu kataloglarında yer alan Süleymaniye Kütüphanesi Çelebi Abdullah, Hâlet Efendi ve Pertevniyal koleksiyonları ile Rodos Fethi Paşa Vakfı Hafız Ahmed Ağa Kütüphanesi ve Manisa İl Halk Kütüphanesi nüshaları, istinsah özellikleri, tasvir programı ve görsel anlatım tercihleri bakımından değerlendirilmiştir. İncelenen beş tasvirli nüsha, Mekke-Medine’nin kutsal topografyasını konu birliği gösteren ortak bir ikonografik repertuvarla (Kâbe, Safâ-Merve, menâsik durakları, kutsal dağlar; Medine’de Mescid-i Nebevî çevresi, Kubâ, Uhud ve kabir/ziyaret alanları) temsil etmektedir. Çalışmada söz konusu tasvirlerin tespiti ve kompozisyon incelemesine dayalı bir yöntem izlenmiş; çizgi kullanımı, renk paleti, mimari öğelerin şematik aktarımı, kutsal mekân hiyerarşisi, avlu düzenleri ve metin-resim ilişkisi başlıkları öne çıkarılmıştır. Bununla birlikte, daha önce üzerinde durulmayan Ahbâr-ı Mekkiyye nüshalarının ilim ve sanat dünyasına tanıtılması amaçlanmıştır.