Journals / Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 11 Sayı: 2

The Institutionalisation of Modern Education during the Reign of Abdülhamid II: The Case of the Province of Konya.

II. Abdülhamid Dönemi'nde Modern Eğitimin Kurumsallaşması: Konya Vilayeti Örneği

Emrah Yılmaz(SİİRT ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5955-8277
Pages
2212–2268
Publication Date
2026-09-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Drawing on this data, the study will offer insights into the socio-cultural life of the Province of Konya particularly after the 1880s.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The modernization efforts of the Ottoman Empire in the nineteenth century gained particular momentum during the Tanzimat period, which marked a historical process in which various forms of modernization were conceptualized and put into practice.
📊
Key Findings & Data:During these years of significant transformation, attempts were also made to modernize the country’s educational institutions.
💡
Conclusion & Impact:Drawing on this data, the study will offer insights into the socio-cultural life of the Province of Konya particularly after the 1880s.
🔬Design:Modeling & Simulation
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Konya · Modernleşme · Kurumsallaşma

Abstract

The modernization efforts of the Ottoman Empire in the nineteenth century gained particular momentum during the Tanzimat period, which marked a historical process in which various forms of modernization were conceptualized and put into practice. This period enabled a broad spectrum of change and transformation, ranging from the modernization of military technology to the construction of railway lines, and from the establishment of telegraph networks to the founding of new educational institutions. During these years of significant transformation, attempts were also made to modernize the country’s educational institutions. While the imperial capital, Istanbul, served as a model in this regard, the province of Konya—one of the most important administrative units in Anatolia—likewise witnessed efforts to reform its educational structure. Particularly after the 1880s, a notable institutionalization of education took place throughout the province. As modern educational institutions became increasingly visible in many of Konya’s districts [Sanjak] and sub-districts [Kaza] traditional educational institutions such as the madrasas continued to retain their importance during this period. This study aims to statistically analyze this duality in the field of education, as well as the institutionalization of educational structures, within the specific context of the Province of Konya. In doing so, it will provide information on primary (iptidâî), middle (rüştiye), and secondary (idadî) schools, as well as schools belonging to non-Muslim communities and foreign groups, from the 1880s through the 1910s. Drawing on this data, the study will offer insights into the socio-cultural life of the Province of Konya particularly after the 1880s.

Özet

Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyıldaki modernleşme çabaları özellikle Tanzimat Dönemi ile ivme kazanmış ve bu dönem birçok alanda modernleşme pratiğinin izlendiği ve bunların uygulanmaya konulduğu tarihsel bir sürece şahitlik etmiştir. Bu tarihsel süreç, askeri teknolojinin modernleştirilmesinden demir yolu hatlarının inşasına, telgraf hatlarından yeni eğitim kurumlarına kadar geniş bir yelpazede bir değişim ve dönüşümü mümkün kılmıştır. Değişim ve dönüşümün yaşandığı bu yıllarda aynı zamanda ülkedeki eğitim kurumlarının modernleştirilmesine çalışılmış ve bu anlamda başkent İstanbul örnek bir model olarak sunulurken Anadolu coğrafyasının önemli vilayetlerinden biri olan Konya’da da eğitimin modernleştirilmesine çalışılmış ve özellikle II. Abdülhamid dönemiyle birlikte 1880’lerden sonra vilayet genelinde önemli bir kurumsallaşma söz konusu olmuştur. Bu kurumsallaşma modern eğitim kurumlarını vilayetin birçok sancak ve kazasında daha görünür hale getirirken aynı zamanda geleneksel eğitim kurumları olan medreseler de bu dönemde önemini korumaya devam etmiştir. Araştırmamızda eğitim alanındaki bu düalizm ve eğitimin kurumsallaşması Konya Vilayeti özelinde istatistiki olarak açıklanmaya çalışılacak ve bu şekilde 1880’lerden 1910’lu yıllara değin vilayette bulunan iptidaî, rüştiye, idadi, hukuk mektebi ile sanayi mektebi gibi okullar ile yine gayrimüslimlere ait okullara dair malumat verilecektir. Bu şekilde Konya Vilayeti’nin özellikle 1880’lerden sonraki eğitim kurumlarının niceliği ile vilayetin sosyokültürel yaşamı açıklanmaya çalışılacaktır.

🔖

Cite This Article

Yılmaz, E. (2026). The Institutionalisation of Modern Education during the Reign of Abdülhamid II: The Case of the Province of Konya.. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt: 11 Sayı: 2, 2212–2268. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1879420

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (88)

  1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi [BOA]
  2. BOA. Sadaret Mühimme Kalemi Evrakı [A.MKT. MHM]. 472/59; 499/8.
  3. BOA. Bab-ı Ali Evrak Odası [BEO]. 1853/138927; 2321/174060; 2813/210940; 3110/233206; 3267/244988.
  4. BOA. Dâhiliye Mektubi Kalemi [DH. MKT]. 452/48; 2481/7.
  5. BOA. Dâhiliye Şifre Kalemi [DH. ŞFR]. 96/269.
  6. BOA. Dâhiliye Umur-ı Mahalliyye ve Vilayat Müdürlüğü [DH. UMVM]. 78/14; 124/41.
  7. BOA. İrade Dâhiliye [İ. DH]. 1309/55.
  8. BOA. İrade Meclis-i Mahsus. [İ. MMS]. 37/1541.
  9. BOA. İrade Maarif [İ. MF]. 10/4, 16/50.
  10. BOA. Maarif Nezareti Mektubi Kalemi [MF. MKT]. 46/94; 78/21; 118/15, 129/143; 431/47; 583/35; 595/6; 683/54; 695/38.
  11. BOA. Şûra-yı Devlet [ŞD]. 207/36.
  12. BOA. Yıldız Resmi Maruzat [YA. RES]. 154/72.
  13. BOA. Yıldız Esas Evrakı [Y. EE]. 112/6.
  14. BOA. Yıldız Maarif Nezareti Maruzatı [Y.PRK. MF], 4/54.
  15. BOA. Yıldız Mütenevvi Maruzat [Y. MTV]. 188/122.
  16. BOA. Yıldız Umumi [Y. PRK UM]. 32/74.
  17. “Konya’da İlk Halı Sergisi”, Babalık, 27 Kasım 1948.
  18. Düstur, I. Tertip, C. I, H. 1289.
  19. Düstur, I. Tertip, C. VI, 1939.
  20. “Konya Halı Sergisi”, İkdam, 16 Muharrem 1319/23 Nisan 1317.
  21. Konya Vilayeti Salnamesi, H. 1293, Def’a 9.
  22. Konya Vilayeti Salnamesi, H. 1301, Def’a 17.
  23. Konya Vilayet Salnamesi, H. 1306/R. 1305, Def’a 22.
  24. Konya Vilayet Salnamesi, H. 1317, Def’a 28.
  25. Konya Vilayeti Salnamesi, R. 1322, Def’a 29.
  26. Konya Vilayeti Salnamesi, H. 1332/R. 1330.
  27. Maarif-i Umumiye Nizamnâmesi, İstanbul H. 1286.
  28. Nezaret-i Umur, Ticaret ve Nafia İstatistik Umumi İdaresi Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye’nin 1313 Senesine Mahsus İstatistik-i Umûmisi, İstanbul 1316.
  29. Salname-i Nezaret-i Maarif-i Umumiyye Birinci Sene 1316 Sene-i Hicriyesine Mahsus, İstanbul H. 1316.
  30. Salname-i Nezaret-i Maarif-i Umumiyye İkinci Sene 1317 Sene-i Hicriyesine Mahsus, İstanbul H. 1317.
  31. Salname-i Nezaret-i Maarif-i Umumiyye Dördüncü Sene 1319 Sene-i Hicriyesine Mahsus, İstanbul H. 1319.
  32. Salname-i Nezaret-i Maarif-i Umumiyye Altıncı Sene 1321 Sene-i Hicriyesine Mahsus, İstanbul H. 1321.
  33. Maarif-i Umumiye Nezareti, 1329 – 1330 Senesine Mahsus Maarif-i Umumiye İhsâiyat Mecmuası, İstanbul 1336.
  34. Akın, Mehmet Çetin, Konya Gazi Lisesi ve Tarihi Gelişimi, Konya 2007.
  35. Akyıldız, Ali, Osmanlı Bürokrasisi ve Modernleşme, İstanbul 2012.
  36. Akyüz, Yahya, Türk Eğitim Tarihi M.Ö. 1000 - M.S. 2020, Ankara 2020.
  37. Alçıtepe, Galip, Belgelerle Protestan Misyonerlerin Konya’da Açtıkları Kurumlar ve Faaliyetleri, Konya 2015.
  38. Alkan, Mehmet Öznur, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Modernleşme Sürecinde Eğitim İstatistikleri 1839 – 1924, Ankara 2000.
  39. Arabacı, Caner, Osmanlı Dönemi Konya Medreseleri (1900 – 1924), Konya 1998.
  40. Arşiv Belgelerine Göre Osmanlı Eğitiminde Modernleşme, Haz. Muzaffer Albayrak vd. İstanbul 2014.
  41. Atalay, Ahmet, “Konyalı Ermeniler ve Eğitim Faaliyetlerine Bir Bakış”, Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14/26 (2022), s. 1 – 20.
  42. Aytekin, Hanefi, İz Bırakan 100 Ünlü Konya Valisi, Konya 1994.
  43. Babaoğlu, Resul, Mekteb-i Mülkiye (1859 – 1960) Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Bilimsel ve Kültürel Modernleşmenin Kurumsallaşması, Ankara 2020.
  44. Bilim, Cahit Y, Türkiye’de Çağdaş Eğitim Tarihi (1734 – 1876), Eskişehir 1998.
  45. Çiydem, Erol, “Son Dönem Osmanlı İmparatorluğu’nda İlköğretim Alanındaki Dönüşümü Usul-i Cedid Kavramı üzerinden Anlamak (1839 – 1913)”, History Studies, 15/2 (2023), s. 383 – 400.
  46. Doğan, Cem, “An Example to the Quest of Identity of the Second Constitutionalist Period: The Charters, Structure and Aims of Committee of the Unity of Ottoman Ethnic Elements”, Turkish Studies, 8/5 (2013), s. 173 – 192.
  47. Ekinci, Ekrem Buğra, Osman Kaşıkçı, “Konya Hukuk Mektebi”, Yeni İpek Yolu Konya Ticaret Odası Dergisi, 100 (1996), s. 37 - 40.
  48. Ergin, Osman, Türkiye Maarif Tarihi, C. III – IV, İstanbul 1977.
  49. Ergün, Mustafa, II. Meşrutiyet Devrinde Eğitim Hareketleri (1908 – 1914), Ankara 1996.
  50. Georgeon, François, Sultan Abdülhamid, Çev. Ali Berktay, İstanbul 2012.
  51. Güran, Tevfik, Resmi İstatistiklere Göre Osmanlı Toplum ve Ekonomisi, İstanbul 2017.
  52. İnalcık, Halil, “Tanzimat Nedir?”, Tanzimat Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, Ed. Halil İnalcık ve Mehmet Seyitdanlıoğlu, Ankara 2012, s. 31 – 56.
  53. Jenanyan, H. S, Harutune or Lights and Shadows in the Orient, Toronto 1898.
  54. Karal, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi, Islahat Fermanı Devri 1856 – 1861, C. VI, Ankara 2022.
  55. Karpat, Kemal H, Osmanlı Nüfusu 1830 – 1914, İstanbul 2010.
  56. Kırmızı, Abdülhamit, Abdülhamid’in Valileri Osmanlı Vilayet İdaresi 1895 – 1908, İstanbul 2008.
  57. Kırmızı, Abdülhamit, Avlonyalı Ferit Paşa Bir Ömür Devlet, İstanbul 2014.
  58. Koçer, Hasan Ali, Türkiye’de Modern Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi (1773 – 1923), İstanbul 1991.
  59. Kodaman, Bayram, Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi, Ankara 1999.
  60. Konyalı, İbrahim Hakkı, Abideleri ve Kitabeleri ile Konya Tarihi, Konya 1964.
  61. Maden, Fahri,“XIX. Yüzyıl Sonları ve XX. Yüzyıl Başlarında Nevşehir’de Rum Mektepleri”, I. Uluslararası Nevşehir Tarih ve Kültür Sempozyumu Bildirileri, C. 3, Ed. Adem Öger, Ankara 2012, s. 103 - 128.
  62. Mahmud Cevâd, Maarif-i Umumiye Nezareti Tarihçe-i Teşkilat ve İcraatı, İstanbul 1338.
  63. Müezzinoğlu, Ersin, “I. Dünya Savaşı Esnasında Yetim ve Öksüz Çocukların Himayesi ve Eğitimi: Darüleytamlar”, History Studies, 4/1 (2012), s. 399 – 417.
  64. Önder, Mehmet, Konya Maarifi Tarihi, Konya 1952.
  65. Öztürk, İbrahim, “Maarif Salnamelerine Göre Hamidabad Sancağında Eğitim (1898 – 1903)”, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 11/37 (2023), s. 84 – 107.
  66. Sakaoğlu, Necdet, Türkiye Eğitim Tarihi (11 – 20. Yüzyıllar), İstanbul 2018.
  67. Sarıçelik, Kerim, Konya’da Modern Eğitim Kurumları (1869 – 1919), Konya 2010.
  68. Selim Sabit, Rehnümâ-yı Muallimin, Dersaadet Tarihsiz.
  69. Semiz, Yaşar, Recai Kuş, “Konya Sanayi Mektebi (1901 – 1960)”, İpek Yolu Konya Ticaret Odası Dergisi Konya Kitabı V, Ed. Yusuf Küçükdağ, Konya 2002, s. 103 - 142.
  70. Semiz, Yaşar, Recai Kuş, “Osmanlıda Mesleki Teknik Eğitim İstanbul Sanayi Mektebi (1869 – 1930)”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 15 (2004), s. 275 – 295.
  71. Somel, Selçuk Akşin, Osmanlı’da Eğitimin Modernleşmesi (1839 – 1908) İslâmlaşma, Otokrasi ve Disiplin, İstanbul 2015.
  72. The Apostolic Institute Catalogue 1910 – 1911, Konya Tarihsiz.
  73. Tuş, Muhittin, Sosyal ve Ekonomik Açıdan Konya, Konya 2007.
  74. Uz, Mehmet Ali, Tarihi Konya Mahalleleri 7 Çiftemerdiven, Konya 2015.
  75. Vali İngiliz Sait Paşa’nın Konya Günleri, Haz. Ali Işık, Konya 2018.
  76. Yetişgin, Memet, Modern Avrupa Tarihi, Ankara 2014.
  77. Yılmaz, Emrah, “Osmanlı’nın Son Döneminde Konya’da Halıcılık ve Konya Halı – Kilim Sergisi”, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 9/27 (2021), s. 360 – 388.
  78. Yılmaz, Emrah, “Osmanlı Eğitim Modernleşmesi Bağlamında Maarif-i Umumiye Nizamnâmesi”, İçtimaiyat Sosyal Bilimler Dergisi, 10/2 (2026), s. 814 – 835.
  79. Çakıllı, Kevser, Nevşehir’de Eğitim ve Eğitim Kurumları (1875 – 1900), Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir 2018.
  80. Halifeoğlu, Meral, Tarsus Amerikan Koleji’nin Kuruluşu, Gelişimi ve Faaliyetleri, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Elazığ 2007.
  81. Paçacı, Sevgi, Karamanlıca Kaynaklara Göre Nevşehir, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir 2022.
  82. Yılmaz, Emrah, II. Abdülhamit Döneminde Konya ve Kentin Yapısal Değişimi, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir 2015.
  83. “DÂRÜLMUALLİMÎN”| Türk Maarif Ansiklopedisi Erişim: (20/11/2025).
  84. Esma Vildan Türkan, “Emrullah Efendi” Türk Maarif Ansiklopedisi, https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/emrullah-efendi Erişim: (30/11/2025).
  85. “Konya Lisesi Tarihi” https://konyalisesi.meb.k12.tr/icerikler/tarihi_624886.html Erişim: (24/11/2025).
  86. Ali Işık, “Mehmet Sait Paşa (İngiliz, Eğinli)”, Konya Ansiklopedisi,https://www.konyapedia.com/makale/3038/mehmet-sait-pasa-ingiliz-eginli Erişim: (26/11/2025).
  87. Sena Çoşğun Kandal, “Rehnümâ-i Muallimîn”, Türk Maarif Ansiklopedisi, https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/rehnuma-i-muallimin Erişim: Erişim: (08/07/2026).
  88. Doğan, Cem, “An Example to the Quest of Identity of the Second Constitutionalist Period: The Charters, Structure and Aims of Committee of the Unity of Ottoman Ethnic Elements”, Turkish Studies, 8/5 (2013), s. 173 – 192.