AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIn this study, the first 11 ghazals, which had been transliterated into the Modern Uyghur alphabet from the publication in question, were transcribed into the Latin alphabet in accordance with the phonemic system of Chagatay Turkic, and subsequently, their linguistic features were analyzed.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The Diwān-i Gumnām, which belongs to the Post-Classical period of Chagatay Turkic, was written by Mohammad Amin Hodjam Quly Khyrqati, who used the pen names both Gumnām and Khyrqati in the his different texts. The poet has Diwān-i Gumnān with two surviving copies, he also authored a lyrical epic titled Muhabbetnāma and Mihnetkām. The available information regarding the poet is gathered from his own works, the Tazkara-yi Kalenderān, and literary studies conducted in the Uyghur region. Poet’s lifespan 1634 and 1724, with the "Period of the Hodjas" in the Saidiye Khanate. This era was dominated by the Sufi-Ishanism tradition, which was divided into two factions: the Aqtaghlik and the Karataghlik. Gumnām served under Afaq Hodja, the leader of the Aqtaghlik faction. In his works, he incorporated themes of mysticism and divine love in alignment with the teachings of his master, Afaq Hodja. The second copy of Diwān-i Gumnān was published in 1995, in the second issue of the Bulaq Journal, which is printed in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region. However, no linguistic analysis was conducted on these poems, which were published in the Bulaq Journal using the Modern Uyghur alphabet under the title “Gumnām’ning Yangi Tabilgan Gazelleri”. In this study, the first 11 ghazals, which had been transliterated into the Modern Uyghur alphabet from the publication in question, were transcribed into the Latin alphabet in accordance with the phonemic system of Chagatay Turkic, and subsequently, their linguistic features were analyzed.
Özet
Çağatay Türkçesinin Klasik Sonrası Devrine ait Divân-ı Gumnâm adlı eser Gumnâm ve Hırkatî mahlaslarını kullanan Muhammed Emin Hocam Kulı tarafından yazılmıştır. Şair iki nüshası bulunan Divân-ı Gumnân adlı eseri dışında Muhabbetnâme ve Mihnetkâm adlı lirik bir destan da yazmıştır. Şair ile ilgili mevcut bilgiler kendi eserlerinden, Tezkere-yi Kalenderân’dan ve Uygur sahasındaki edebî araştırmalarından elde edilmektedir. Şairin yaşadığı 1634-1724 yılları Saidiye Hanlığı’nında Hocalar Devri olarak adlandırılan Sufî-İşancılık geleneğinin hâkim olduğu ve bu geleneğin Aktaglık ve Karataglık tarikatları olarak ikiye ayrıldığı döneme denk gelir. Gumnâm da Aktaglık lideri Apak Hoca’nın hizmetinde bulunmuştur. Eserlerinde tasavvuf, ilahî aşk temalarını müridi olduğu Apak Hoca öğretisiyle işlemiştir. İki nüshası bulunan Divân-ı Gumnân’ın 2. nüshası Şincan Uygur Özerk Bölgesi’nde yayımlanan Bulak Jurnali’nin 1995 yılı 2. sayısında yayımlanmıştır. Ancak Bulak Jurnali’nde Çağdaş Uygur harfleriyle yayımlanan ve “Gumnâm’ning Yangi Tabilgan Gazelleri” başlığı altında verilen şiirler ile ilgili herhangi bir dil incelemesi yapılmamıştır. Bu çalışmada, daha önce Çağdaş Uygur harfleriyle yayımlanan Dîvân-ı Gumnân’ın B nüshasındaki ilk 11 gazel, Çağatay Türkçesi fonemleri esas alınarak Latin harfli çeviriyazıya aktarılmış ve bu gazellerdeki dil hususiyetleri üzerinde durulmuştur. Çalışmanın sonunda sözlük ve metnin Bulak Jurnali’ndeki yayımı yer almaktadır.