SavedAdd your journal

Journals / Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 27 Sayı: 51

Endowment Activities of Ali Şuûrî Efendi and His Family in Balıkesir According to Archival Documents

ARŞİV BELGELERİYLE ALİ ŞUÛRÎ EFENDİ VE AİLESİNİN BALIKESİR’DEKİ VAKIF FAALİYETLERİ

Mustafa Polat(BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1818-0252
Pages
489–518
Publication Date
2026-05-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Adopting a qualitative research approach, this study conducts the transcription and content analysis of the relevant waqfiyyas.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The waqf system, which was widely practiced in Ottoman society, displays a notable density in the case of Balıkesir.
📊
Key Findings & Data:The registration of 1326 foundations associated with the city in the records of the General Directorate of Foundations clearly indicates the significant role these institutions played in areas such as education, healthcare, and social welfare.
💡
Conclusion & Impact:Adopting a qualitative research approach, this study conducts the transcription and content analysis of the relevant waqfiyyas.
🔬Design:Lab & Field Experiment
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Balıkesir · Ramazanzâde Ali Şuûrî Efendi · Dârün-Nâfia Medresesi

Abstract

The waqf system, which was widely practiced in Ottoman society, displays a notable density in the case of Balıkesir. The registration of 1326 foundations associated with the city in the records of the General Directorate of Foundations clearly indicates the significant role these institutions played in areas such as education, healthcare, and social welfare. The main sources of this study are the endowment deeds (waqfiyyas) of the foundations established by Ramazanzâde es-Seyyid Ali Şuûrî Efendi, who served as the Mufti of Karesi intermittently until his death in 1864 and by members of his family. In this context, the waqfiyya dated 1861 belonging to Ali Şuûrî Efendi, as well as the waqfiyyas dated 1881 belonging to his wife Habibe Hanım and his daughter Cemile Hanım, constitute the core focus of the research. In his waqfiyya, Ali Şuûrî Efendi endowed his shops in the Balıkesir Bazaar, his olive groves in Edremit, Havran and Gömeç, and his mills located in the villages of Aslıhan and Okuf to the Dârü’n-Nâfia Madrasa, which he founded. His wife, Habibe Hanım, established a charitable endowment for a fountain, whereas his daughter, Cemile Hanım, founded a similar endowment for a library. Adopting a qualitative research approach, this study conducts the transcription and content analysis of the relevant waqfiyyas.

Özet

Osmanlı toplumunda yaygın bir uygulama alanı bulan vakıf geleneği, Balıkesir örneğinde de dikkat çekici bir yoğunluk arz etmektedir. Nitekim Vakıflar Genel Müdürlüğü kayıtlarında Balıkesir’e ait 1326 vakfın yer alması, bu müesseselerin eğitim, sağlık ve sosyal yardım gibi alanlardaki toplumsal ağırlığını açıkça göstermektedir. Araştırmanın ana malzemesini, 1864 yılındaki vefatına kadar aralıklarla Karesi Müftülüğü görevini sürdüren Ramazanzâde es-Seyyid Ali Şuûrî Efendi ile ailesi tarafından tesis edilen vakıflara ait vakfiyeler oluşturmaktadır. Bu bağlamda, Ali Şuûrî Efendi’nin 1861 tarihli vakfiyesi ile eşi Habibe Hanım ve kızı Cemile Hanım’a ait 1881 tarihli vakfiyeler incelemenin merkezinde yer almaktadır. Ali Şuûrî Efendi, vakfiyesinde Balıkesir Çarşısı’ndaki dükkânlarını, Edremit, Havran ve Gömeç’teki zeytinliklerini, Aslıhan ve Okuf köylerindeki değirmenlerini kurucusu olduğu Dârü’n-Nâfia Medresesi’ne tahsis etmiştir. Eşi Habibe Hanım bir çeşme, kızı Cemile Hanım ise bir kütüphane için vakıflar tesis etmiştir. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği bu çalışmada, ilgili vakfiyelerin transkripsiyonu yapılarak içerik analizi gerçekleştirilmiştir.

🔖

Cite This Article

Polat, M. (2026). Endowment Activities of Ali Şuûrî Efendi and His Family in Balıkesir According to Archival Documents. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 27 Sayı: 51, 489–518. https://doi.org/10.21550/sosbilder.1879921

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (42)

  1. Akman, E. (2022). 19. yüzyılda Mardin kadın vakıfları ve kadınların mülkiyet ilişkileri. Vakıflar Dergisi, (57), 97-113.
  2. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Kent Arşivi. (t.y.). Balıkesir vakfiyeleri: (Vakfiye suretleri). 2, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Kent Arşivi Kitaplığı.
  3. Başar, F. (Ed.). (2019). Vakıf kuran kadınlar. Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
  4. Bayyiğit, M., Gördük, Y. E., Özkan, M. (Ed.). (2021). Vefatının 50. yılında Hasan Basri Çantay. Altıeylül Belediyesi.
  5. Bayyiğit, M., Özkan, M., Çanakcı, A. A., Abdelghany, A. H. A. (Ed.). (2019). Balıkesirli bir İslam âlimi İmam Birgivî. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.
  6. Bengi, E. O. (2022). Balıkesir Mutasarrıf Ömer Ali Bey Yazma Eser Kütüphanesinde eseri bulunan Balıkesirli müellif ve müstensihler. M. Bayyiğit, M. Özkan, A. A. Çanakcı, A. Abdelghany, M. Polat, L. Cengiz (Ed.), Geçmişten Günümüze Balıkesir’in Kültürel Mirası - 2 içinde (315-330. ss.), Palet Yayınları.
  7. Berki, A. H. (1966). Vakfa dair yazılan eserlerle vakfiye ve benzeri vesikalarda geçen ıstılah ve tâbirler. Vakıflar Genel Müdürlüğü Neşriyatı.
  8. Çakır, B. (2022). Balıkesir Mutasarrıf Ömer Ali Bey Yazma Eser Kütüphanesi’nde bulunan ciltlerin değerlendirilmesi. M. Bayyiğit, M. Özkan, A. A. Çanakcı, A. Abdelghany, M. Polat, L. Cengiz (Ed.), Geçmişten Günümüze Balıkesir’in Kültürel Mirası - 3 içinde (255-276. ss.), Palet Yayınları.
  9. Çanakcı, A. A. (2016). Hasan Basri Çantay’da eğitim: “Himâye-i Etfâl” çalışmaları bağlamında bir değerlendirme (Günümüz eğitim sistemi ile mukayeseli). Mîzânü’l-Hak İslami İlimler Dergisi, (2), 57-74.
  10. Çanakcı, A. A. (2019). Birgivî Mehmed Efendi’nin hayatı, ilmî kişiliği ve eğitim anlayışı. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, (8), 89-121.
  11. Çanakcı, A. A. (2020). Gönenli Mehmet Efendi’nin hayatı, kişiliği ve eğitim anlayışı. Turkish Studies - Comparative Religious Studies, 15(1), 1-21.
  12. Elmas, E. (2023). Balıkesir kitabeleri ve mezar taşları. (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  13. Elmas, E. (2025). Balıkesir’de yapıları günümüze ulaşamayan kitâbeler. Erciyes Akademi, 39(1), 32-53. Eren, M. (1990). Balıkesir il müftüleri ve tarihî kitabeler. İnci Ofset.
  14. Eren, M. (1993). Mutasarrıf Ömer Ali Bey: Balıkesir’i yeniden inşa ve imar eden, Hamidiye (İl Halk) Kütüphanesi’nin kurucusu ve sahibi.
  15. Es-Seyyid Ali b. Ali Sabahaddin eş- Şuûrî. (1280/1863-1864). İcazetnâme. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Portal Sistemi. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/688942
  16. Evliyâ Çelebi. (2011). Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi seyahatnâmesi: Kütahya, Manisa, İzmir, Antalya, Karaman, Adana, Halep, Şam, Kudüs, Mekke, Medine (9. Kitap, 1. Cilt) [Seyahatname]. S. A. Kahraman (Haz.), Yapı Kredi Yayınları.
  17. Grabus, M. (2021). İmam Birgivi’nin Bosna Hersek ilmi ve kültür dünyasındaki etkileri. M. Bayyiğit, M. Özkan, A. A. Çanakcı, A. H. A. Abdelghany (Ed.), Balıkesirli Bir İslam Âlimi İmam Birgivî içinde (391-401. ss.), 2, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.
  18. İsmail Hakkı [Uzunçarşılı]. (1343 [1925]). Karesi meşâhîri: İkinci kısım, edip ve şairler, rical-i devlet faslı. Hüsn-i Tabiat Matbaası.
  19. İsmail Hakkı b. Mehmed Latif [Uzunçarşılı]. (1342a [1923]). Karesi meşâhîri: Birinci kısım, ulemâ ve meşâyih kısmı. Karesi Vilayet Matbaası.
  20. İsmail Hakkı b. Mehmed Latif [Uzunçarşılı]. (1342b [1923]). Karesi İdadi- Sultanî- Lisesi’ne mahsus salname. Dilek Matbaası.
  21. Kahraman, S. A., Galitekin, A. N., Dadaş, C. (Haz.). (1998). İlmiyye sâlnâmesi: Osmanlı ilmiyye teşkîlâtı ve şeyhülislâmlar. İşaret Yayınları.
  22. Koca, F. (2006). Mûsâ Kâzım Efendi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 31, içinde (221-222. ss.), Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  23. Maydaer, S. (2021). Osmanlı hanedan ailesine mensup hanımların vakıflarında Ramazan ayına yönelik hizmetler. Vakıflar Dergisi, (56), 21-32.
  24. Mehmed Tâhir. (1971). Osmanlı müellifleri. A. Fikri Yavuz, İ. Özen (Haz.), 1, Meral Yayınları.
  25. Ömer Hilmi Efendi. (1977). İthaf-ül ahlâf fî ahkâm-il evkaf. Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
  26. Özdemir, Z. (2003). Karesi Beyliği’nden Cumhuriyet’e Balıkesir mülki idarecileri. T.C. Balıkesir Valiliği Yayınları.
  27. Özgül, M. K. (1998). Helvacızâde Muharrem Hasbî, hayatı ve eserleri. Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı.
  28. Öziş, A. (2021). Ali Şuûrî Efendi’nin hayatı ve ilmî şahsiyeti. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 4(BCS 21 Özel Sayısı), 29-44.
  29. Özkan, M. (2022). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e iki âlim profili: Hasan Basri Çantay ve Mehmet Ruhi Turan (Sarı Hoca). M. Bayyiğit, M. Özkan, A. A. Çanakcı, A. Abdelghany, M. Polat, L. Cengiz (Ed.), Geçmişten Günümüze Balıkesir’in Kültürel Mirası - 5 içinde (7-41. ss.), Palet Yayınları.
  30. Özkan, M. (2023). Hacıhasanzâde Mehmed Şâh (ö. 939/1532) ve Tenvîru’l-Usûl adlı risale üzerine. M. Özkan, A. A. Çanakcı, M. Polat, A. H. A. Abdelghany, L. Cengiz (Ed.), Balıkesir’de Dinî Hayat: İz Bırakan Âlimler ve Eserleri içinde (3-20. ss.), Emin Yayınları.
  31. Özkan, M. & Çanakcı, A. A. (Ed.). (2023). Vefatının 42. yılında Sarı Hoca Mehmet Ruhi Turan (1900-1981). Altıeylül Belediyesi Kültür Yayınları.
  32. Özsarı, M. (2005). Balıkesirli bir modernist eğitimci: Şuurî Sabahaddin Ali Efendi (Koca Müfti). Müteferrika, (27), 213-219.
  33. Özsarı, M. (2007). 19. yüzyılın ikinci yarısında Balıkesir’in sosyal ve kültürel durumuna genel bir bakış. Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 13(1), 183-197.
  34. Polat, A. (2022). Balıkesir’de bir eğitim kurumu: Medrese-i Edebiyye. M. Bayyiğit, M. Özkan, A. A. Çanakcı, M. Polat, A. H. A. Abdelghany, L. Cengiz (Ed.), Geçmişten Günümüze Balıkesir’in Kültürel Mirası - 1 içinde (265-282. ss.), Palet Yayınları.
  35. Polat, M. (2023). Karesi Mutasarrıfı Ömer Âli Bey’in şehir mimarisine katkıları ve Hamidiye Kütüphanesi. Cumhuriyetin 100. yılında Balıkesir’in Kültürel Birikimi: Büyük Şahsiyetler ve Eserleri içinde (95-143. ss.), Palet Yayınları.
  36. Polat, M. (2025). Balıkesir’in ilk sivil kütüphânesi: Seyyid Mehmed Efendi Vakfı ve Kütüphâne-i Atîk. M. Özkan, A. A. Çanakcı, M. Polat, A. H. A. Abdelghany, L. Cengiz (Ed.), Geçmişten Günümüze Vakıf Kültürü ve Balıkesir Hafızası içinde (97-130. ss.), Emin Yayınları.
  37. Sar, E. (2021). Selçuklular ve Osmanlı’da kadınların kurduğu vakıflar. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, (6), 1292-1316. Sayın, E. (2018). Kâşife isimli eserinde Ali Şuûri’nin tasavvufî meselelere yaklaşımı. Emin Yayınları.
  38. Şensoy, F. (2019). Kıbrıs sicillerinden kadınların kurduğu vakıf örnekleri. Kıbrıs Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi, 2(4), 61-74.
  39. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2025, Aralık 1). Balıkesir ili, Altıeylül ilçesi, Bahçelievler Mahallesi (Karar No: 8) https://korumakurullari.ktb.gov.tr/Eklenti/122908,balikesir-ili-altieylul-ilcesi-bahcelievler-mahallesi-8-.pdf?0
  40. Torkak, B. (2025). 18968 numaralı muhasebe defterine göre Balıkesir ve Bandırma vakıfları. M. Özkan, A. A. Çanakcı, M. Polat, A. H. A. Abdelghany, L. Cengiz (Ed.), Geçmişten Günümüze Vakıf Kültürü ve Balıkesir Hafızası içinde (409-456. ss.), Emin Yayınları.
  41. Yazıcı, N. (2003). Ocak 1898 Balıkesir depremi ve sonrası. [Özel basım].
  42. Yazıcı, N. (2006). Ömer Âlî Bey’le ilgili bazı değerlendirmeler (Karesi Mutasarrıfı-Kastamonu Valisi). Belleten, (70), 619-694.