AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIt therefore outlines a research agenda towards architecture-specific acceptance structures and, in particular, context-sensitive models for generative AI.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
As digital transformation in architecture accelerates, moving from CAD to BIM, and from parametric design to VR/AR and generative AI, the practical value of these technologies depends on adoption decisions made by users and organisations. Yet technology-acceptance research in the architecture, engineering and construction context remains fragmented across different technologies, user groups and theoretical models. This study aims to systematically map how the Technology Acceptance Model (TAM) and related frameworks (TAM2/TAM3, UTAUT) have been applied in architecture, identify dominant themes, patterns of variables and architecture-specific determinants, and propose an agenda for future research. Following PRISMA principles, a two-stage systematic review was conducted covering 2015–2025. The search spanned Scopus, Web of Science, ScienceDirect, SpringerLink, Taylor & Francis Online, Emerald and MDPI. For national coverage, TR Dizin and the Council of Higher Education (YÖK) National Thesis Centre were also screened. In the first stage, 350 records were thematically classified at title and abstract level. In the second stage, 176 studies were coded by technology type, target user group, acceptance model employed, and added external variables, and were synthesised through mixed qualitative and quantitative content analysis. The findings show that the literature concentrates on professional practice and production technologies. At the same time, a rapidly expanding stream foregrounds representation, experience and stakeholder communication through VR/AR and virtual environments. Although perceived usefulness (PU) and perceived ease of use (PEOU) retain their central role, trust, social influence and facilitating conditions become more salient for technologies that require collaboration and organisational transformation. In educational settings, self-efficacy and studio-culture-specific social learning dynamics stand out. The study renders core and extended acceptance variables comparatively visible and argues that “usefulness” should be expanded beyond productivity to include design quality and creativity. It therefore outlines a research agenda towards architecture-specific acceptance structures and, in particular, context-sensitive models for generative AI.
Özet
Mimarlıkta CAD’den BIM’e, parametrik tasarımdan VR/AR ve üretken yapay zekaya uzanan dijital dönüşüm hızlanırken, bu teknolojilerin pratikte değer üretmesi kullanıcıların ve örgütlerin benimseme kararlarına bağlıdır. Ancak mimarlık-mühendislik-yapım bağlamındaki teknoloji kabulü çalışmaları farklı teknolojilere, kullanıcı gruplarına ve kuramsal modellere dağılmış durumdadır. Bu çalışma, Teknoloji Kabul Modeli (TAM) ve ilişkili çerçevelerin (TAM2/TAM3, UTAUT) mimarlık alanında nasıl kullanıldığını sistematik biçimde haritalamak; baskın temaları, değişken örüntülerini ve mimarlığa özgü belirleyicileri ortaya koyarak gelecek araştırmalar için bir gündem önermeyi amaçlamaktadır. PRISMA ilkeleri izlenerek 2015-2025 dönemini kapsayan iki aşamalı sistematik tarama yürütülmüştür: Scopus, Web of Science, ScienceDirect, SpringerLink, Taylor & Francis Online, Emerald ve MDPI; ulusal kapsam için TR Dizin ve YÖK Ulusal Tez Merkezi taranmıştır. İlk aşamada 350 kayıt başlık-özet düzeyinde tematik sınıflandırılmış; ikinci aşamada 176 çalışma teknoloji türü, hedef kullanıcı grubu, kullanılan kabul modeli ve eklenen dışsal değişkenler üzerinden kodlanarak nitel-nicel içerik analiziyle sentezlenmiştir. Bulgular, literatürün mesleki pratik/üretim teknolojilerinde yoğunlaştığını; VR/AR ve sanal ortamlar üzerinden temsil, deneyim ve paydaş iletişimini öne çıkaran hızla büyüyen bir hattın oluştuğunu göstermektedir. PU ve PEOU merkezi rolünü korurken, işbirliğine dayalı ve örgütsel dönüşüm gerektiren teknolojilerde güven, sosyal etki ve kolaylaştırıcı koşullar belirginleşmektedir; eğitim bağlamında öz-yeterlilik ve stüdyo kültürüne özgü sosyal öğrenme dinamikleri öne çıkmaktadır. Çalışma, çekirdek ve genişletilmiş kabul değişkenlerini karşılaştırmalı görünür kılar; faydanın verimlilikle sınırlanmayıp tasarım kalitesi/yaratıcılık boyutlarıyla genişletilmesi gerektiğini vurgulayarak, mimarlığa özgü kabul yapıları ve özellikle üretken yapay zeka için bağlam-duyarlı modeller yönünde bir araştırma gündemi sunar.