SavedAdd your journal

Journals / Türkiye Peyzaj Araştırmaları Dergisi / 2025 / Cilt: 8 Sayı: 2

Approaches to Nature Conservation in Turks: Historical Process And Current Efforts

Eski Türklerden Günümüze Doğa Koruma Anlayışı ve Kültürü

Nergiz Belen(Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü)0000-0003-0610-3898
Öner Demirel(KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ)0009-0007-2979-8780
Pages
130–146
Publication Date
2025-12-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

It addresses pre-Republican conservation understandings, current nature conservation endeavors, and the legal and administrative dimensions involved in establishing protected area forms, offering recommendations on necessary actions.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Since their existence, humanity has strived to live in harmony with nature.
📊
Key Findings & Data:Turks, influenced by both their beliefs and nomadic way of life, have demonstrated an even deeper harmony with nature.
💡
Conclusion & Impact:It addresses pre-Republican conservation understandings, current nature conservation endeavors, and the legal and administrative dimensions involved in establishing protected area forms, offering recommendations on necessary actions.
🔬Design:Derleme
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Doğa · Koruma · Korunan Alanlar

Abstract

Since their existence, humanity has strived to live in harmony with nature. Eastern societies, in particular, have regarded themselves as an integral part of nature, shaping their lifestyles accordingly. Turks, influenced by both their beliefs and nomadic way of life, have demonstrated an even deeper harmony with nature. However, following the 18th-century Industrial Revolution, increased population, urbanization, and technological advancements, coupled with intensive use of natural resources, have led to escalating environmental problems. Today, global biodiversity loss and ecosystem contractions have accelerated restorative efforts aimed at protecting and expanding natural habitats. This article examines the respect of Turks towards nature and natural assets, as well as their protective approaches to forests, from a historical perspective. It addresses pre-Republican conservation understandings, current nature conservation endeavors, and the legal and administrative dimensions involved in establishing protected area forms, offering recommendations on necessary actions.

Özet

İnsanlık, varoluşundan bu yana doğayla uyum içinde bir yaşam sürme çabasındadır. Özellikle Doğulu toplumlar, kendilerini doğanın bir parçası olarak görmüş ve yaşam biçimlerini buna göre şekillendirmişlerdir. Türkler ise hem inançları hem de göçebe yaşam tarzlarının etkisiyle doğayla daha derin bir uyum sergilemişlerdir. Ancak 18. yüzyıldaki Sanayi Devrimi sonrası, nüfus artışı, kentleşme ve teknolojik gelişmelerle birlikte doğal kaynakların yoğun kullanımı, artan çevre sorunlarını beraberinde getirmiştir. Günümüzde dünya genelinde yaşanan tür kayıpları ve ekosistem daralmaları, doğal yaşam alanlarının korunması ve artırılmasına yönelik onarıcı çalışmalara hız kazandırmıştır. Bu makalede, Türklerin geçmişten günümüze doğaya ve doğal varlıklara olan saygıları ile ormanlara yönelik korumacı yaklaşımları tarihsel bir perspektifle ele alınmaktadır. Cumhuriyet öncesi koruma anlayışlarından, günümüzdeki doğa koruma çabalarına ve korunan alan formlarının oluşturulmasına yönelik yasal ve yönetsel boyutlara değinilerek, yapılması gereken konular üzerine öneriler sunulmaktadır.

🔖

Cite This Article

Belen, N., Demirel, Ö. (2025). Approaches to Nature Conservation in Turks: Historical Process And Current Efforts. Türkiye Peyzaj Araştırmaları Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 2, 130–146. https://doi.org/10.51552/peyad.1736572

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (41)

  1. Bayer, Z. (1966). Milli parklar: Önemi, ilişkileri ve planlanması. Ankara: T.C. Tarım Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Yayınları (Sıra No: 457, Seri No: 110).
  2. Belen, N. (2015a). Yerel peyzajlar ve tarihi milli parkların korunması için bir yaklaşım ve yöntem: Ekomüzeler. I. Ulusal Ankara Üniversitesi Peyzaj Mimarlığı Kongresi Bildiriler Kitabı (ss. 219–227). Ankara.
  3. Belen, N. (2015b). Termessos Arkeolojik Sit Alanı’nın ekomüze kapsamında değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  4. Bütüner, Ş. (2021). Çevre bilinci oluşturmada Türk mitolojisinin rolü: Dede Korkut hikâyelerine ekoeleştirel bir yaklaşım. Türk Dünyası Araştırmaları, 129(255), 433–448.
  5. Çevre ve Orman Bakanlığı [ÇOB]. (2007). Korunan alan planlaması ve yönetimi. Ankara.
  6. Demirel, Ö. (2005). Doğa koruma ve milli parklar. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi Yayınları.
  7. Eliyarlı, S. (2004). Dede Korkut Kitabı ve Türk türeyiş efsanesi. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, 46(2), 32–36.
  8. Erdoğan, E., & Sönmez, D. M. Ç. (2023). Anadolu Türk kültüründe geleneksel açık ve yeşil alanlar. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (45), 183–217.
  9. Eroğlu, T., & Kılıç, H. Ç. (2005). Türk inançları ve inanışlar. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (49).
  10. Gömeç, S. (1998). Şamanizm ve eski Türk dini. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(4), 38–52.
  11. Görmüş, S. (2012). Korunan alan planlama stratejilerinin değerlendirilmesi: Kastamonu–Bartın Küre Dağları Milli Parkı örneği. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 14(21), 37–48.
  12. İnal, S. (1949). Tabiatı koruma karşısında biz ve ormancılığımız. İstanbul: T.C. Tarım Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Yayınları.
  13. İnan, A. (1952). Müslüman Türklerde Şamanizm kalıntıları. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(4), 19–30.
  14. İnan, A. (1976). Eski Türk dini tarihi. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
  15. İnan, A. (2020). Eski Türk dini tarihi (3. bs.). Ankara: Altınordu Yayınları.
  16. Kalafat, Y. (2012). Dedem Korkut’un kurdu. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (9), 309–324.
  17. KIRÇEV. (2000). Türkiye’nin tabiatı koruma alanları. Ankara: Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği Yayını.
  18. Koç, B. (1999). Osmanlı Devleti’ndeki orman ve koruların tasarruf yöntemleri ve idarelerine ilişkin bir araştırma. OTAM: Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 10, 139–158.
  19. Koç, B. (2005). 1870 Orman Nizamnamesi’nin Osmanlı ormancılığına katkısı üzerine bazı notlar. Tarih Araştırmaları Dergisi, 24(37), 231–257.
  20. Koçak, M. E. (2024). Timurlularda bahçe kültürü: Semerkant örneği (1370–1405). Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 453–462.
  21. Kurbanov, S. (2025). Doğa sevgisi ve Türk düşüncesinde ekolojik kültür faktörü. Erişim adresi: https://www.tarihistan.org (Erişim tarihi: 23 Haziran 2025).
  22. Öztürk, M. (2013). İslamiyet’ten önce Türklerin din anlayışı ve Gök Tanrı dini. History Studies, 5(2), 327–346.
  23. Taşağıl, A., Göksu, E., Şirin, İ., Küçük, S., Yakut, K., & Suveren, Y. (2020). Türk düşüncesinde doğa ve doğaüstü güçler. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
  24. Taşer, E. (2022). Türk mitolojisinde doğa kültü ve 1950 sonrası Türk resim sanatına yansımaları (Yüksek lisans tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  25. Türkmen, İ., & Saylam, Y. M. (2023). Şamanizm’de doğaya yüklenen anlam. Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 7(1).
  26. Yörük, D. (2016). Osmanlıdan günümüze Türk toplumunda çevre anlayışının gelişmesinde vakıflar ve dernekler. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (40), 361–372.
  27. Yücel, M., & Babuş, D. (2005). Doğa korumanın tarihçesi ve Türkiye’deki gelişmeler. Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Müdürlüğü Dergisi, (11), 151–175.
  28. T.C. Kültür Bakanlığı. (1996). Taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını koruma mevzuatı (2. bs.). Ankara.
  29. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2013). Onuncu kalkınma planı (2014–2018). Ankara.
  30. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2019). On birinci kalkınma planı (2019–2023). Ankara.
  31. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2024). On ikinci kalkınma planı (2024–2028). Ankara.
  32. T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. (1963). Birinci beş yıllık kalkınma planı (1963–1967). Ankara.
  33. T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. (1968). İkinci beş yıllık kalkınma planı (1968–1972). Ankara.
  34. T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. (1973). Üçüncü beş yıllık kalkınma planı (1973–1977). Ankara.
  35. T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. (1979). Dördüncü beş yıllık kalkınma planı (1979–1983). Ankara.
  36. T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. (1985). Beşinci beş yıllık kalkınma planı (1985–1989). Ankara.
  37. T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. (1990). Altıncı beş yıllık kalkınma planı (1990–1994). Ankara.
  38. T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. (1996). Yedinci beş yıllık kalkınma planı (1996–2000). Ankara.
  39. T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. (2001). Sekizinci beş yıllık kalkınma planı (2001–2005). Ankara.
  40. T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. (2007). Dokuzuncu kalkınma planı (2007–2013). Ankara.
  41. Türk Dil Kurumu. (2025). Güncel Türkçe sözlük. Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr (Erişim tarihi: 23 Mayıs 2025).