AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIn fact, Qizilbash women and Tajlu Begum’s actions and attitudes are structured similarly according to the perception of women within the Turkish State tradition.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
During the history of the Safavid State, an important phase of Alevism-Bektashism, periodic differences occurred in the view of women’s place and importance in society. Both in the Safavid State’s foundation stage and in Shah Tahmasb’s first rule, women filled important positions in policy, the economy, and the army. Chronicles of the period and travel literature recorded women’s active role in society. Later however, consequent to socio-cultural and, particularly, faith-related reasons, a woman’s area of activity was restricted, and she gradually and steadily lost her previous social position. Woman, earlier an important figure in society from battlefield to economy and policy to worship, came, over time to be perceived as an object and to be constricted into in harems. Tajlu Begum (Shah Bige Begum), a member of the Mawsillu tribe ruling Diyarbakir, emerges to symbolize women’s position in Qizilbash society during the years following the Safavid State’s foundation. But Tajlu Begum’s social position was not specific solely to her and the Safavid State. In Turkish history, many women have led the state and been proactive politically. Likewise, the nearby Alp (Warrior) woman is positioned similarly in the Turkish epic tradition and Turkish mythology. In fact, Qizilbash women and Tajlu Begum’s actions and attitudes are structured similarly according to the perception of women within the Turkish State tradition.
Özet
Alevi-Bektaşi inancının tarihî seyri içerisinde önemli bir evreyi oluşturan Safevi Devleti’nin, kadının yeri ve önemi hususunda dönemsel farklılıklara sahip olduğu görülmektedir. Safevi Devleti’nin hem kuruluş aşamasında hem de Şah Tahmasb döneminin ilk yarısında kadın, siyasette, ekonomide ve orduda önemli bir konumda yer alır. Dönemin kroniklerinde ve Safevi coğrafyasını ziyaret eden seyyahların eserlerinde kadının toplumda aktif bir rol üstlendiği görülmektedir. Ne var ki ilerleyen zamanda sosyo-kültürel ve özellikle itikadî sebepler neticesinde kadının toplumsal yaşamdaki faaliyet alanı kısıtlanmış ve giderek bahsi geçen konumunu kaybettiği tespit edilmiştir. Savaş meydanından ekonomiye; siyasetten ibadete kadar toplumunda önemli bir figür olan kadın zamanla haremlere sıkıştırılmış bir nesne olarak algılanmaya başlanmıştır. Diyarbakır’a hâkim olan Musullu oymağına mensup Taçlı Begüm (Şah Bige Hanım), devletin kuruluşunu takip eden yıllarda Kızılbaş toplumunda kadının konumunu gösteren bir simge olarak öne çıkar. Taçlı Begüm’ün konumu ve toplumu içerisindeki varlığı yalnız kendisi ve Safevi Devleti’ne has bir durum değildir. Türk tarihinde devleti yönlendiren siyasette irade sahibi olan birçok kadına rastlanır. Keza Türk destancılık geleneği ve Türk mitolojisinde de alpın yanında benzer özellikleri ile kadın da konumlandırılır. Nitekim Kızılbaş kadının ve Taçlı Begüm’ün duruş ve eylemlerinin Türk devlet geleneği içerisindeki kadın algısı ile benzer ve birbirini izleyen bir yapıyı ifade ettiği söylenebilir.