SavedAdd your journal

Journals / Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi / 2023 / Cilt: 63 Sayı: 2

Yusuf-ı Meddah’s Mathnawi Titled “Dastan-ı İblis”

Yûsuf-ı Meddâh’ın Dâstân-ı İblîs Adlı Mesnevisi

Ozan Kolbaş(ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ BÖLÜMÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI EĞİTİMİ ANABİLİM DALI)0000-0002-3509-6909
Pages
549–590
Publication Date
2023-12-27
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The article concludes by presenting the complete text of the work for the first time.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Yusuf-ı Meddah, a prominent poet of the 14th century, made significant contributions to the advancement of Turkish literature through his written and narrated works.
📊
Key Findings & Data:Another manuscript of this work, whose existence is unknown, is registered in the Süleymaniye Manuscript Library, Darü’l-Mesnevi Collection, number 9/3.
💡
Conclusion & Impact:The article concludes by presenting the complete text of the work for the first time.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Eski Anadolu Türkçesi · Yûsuf-ı Meddâh · Dâstân-ı İblîs

Abstract

Yusuf-ı Meddah, a prominent poet of the 14th century, made significant contributions to the advancement of Turkish literature through his written and narrated works. Limited information is available about his personal life. Among his notable works are Varka ve Gülşah, Maktel-i Hüseyn, Yusuf u Züleyha, Dastan-ı Kadi vü Oğrı, Hikayet-i Kız u Cühud, Dastan-ı Vercihan-ı Fanus Der-Hikayet-i Takyanus, and verse stories detailing the heroic adventures of Ali, the son of Abu Talib. A noteworthy work of his Dastan-ı İblis, written in the mathnawi verse form, which focuses on a dialog between Prophet Muhammad and Satan. In this work, Satan responds to religious and moral inquiries posed by the Prophet. The first academic study on Dastan-ı İblis was conducted by İsmail Hikmet Ertaylan, who introduced the work and summarized its contents. The manuscript copy mentioned by Ertaylan is yet to be found, preventing its publication. Furthermore, Metin Akar, another researcher, analyzed the origins of his story in three different articles. Another manuscript of this work, whose existence is unknown, is registered in the Süleymaniye Manuscript Library, Darü’l-Mesnevi Collection, number 9/3. This scholarly article evaluates previous studies on Dastan-ı İblis, carefully analyzing its subject, sources, and literary value, while highlighting similarities with other prose works on similar themes. The article concludes by presenting the complete text of the work for the first time.

Özet

Yûsuf-ı Meddâh, on dördüncü yüzyılda yaşamış, kaleme aldığı veya anlattığı eserlerle edebî Türkçenin gelişmesine katkı sağlamıştır. Hayatı hakkında herhangi bir bilgi yoktur. Varka ve Gülşâh, Maktel-i Hüseyn, Yûsuf u Züleyhâ, Dâstân-ı Kâdî vü Oğrı, Hikâyet-i Kız u Cühûd ve Dâstân-ı Vercihân-ı Fânûs Der-Hikâyet-i Tâkyanûs adlı eserleri ile Hz. Ali’nin kahramanlık maceralarını anlattığı manzum hikâyeleri vardır. Eserlerinden biri de mesnevi nazım şekliyle yazılmış, Hz. Muhammed ile İblis arasındaki diyaloğu konu alan Dâstân-ı İblîs’tir. İblis eser boyunca, Hz. Muhammed’in sorduğu dinî ve ahlakî sorulara çeşitli cevaplar verir. Eser hakkında ilk çalışma İsmail Hikmet Ertaylan tarafından yapılmış, Ertaylan, kaleme aldığı makalesinde eseri tanıtarak konusunun kısa bir özetini vermekle yetinmiş, bahsettiği nüshanın nerede olduğunu ise belirtmemiştir. Eserin nüshası şimdiye kadar ele geçmediği için metni yayımlanmamıştır. Eser hakkında çalışmalar yapan bir diğer araştırmacı ise Metin Akar’dır. Akar, kaleme aldığı üç ayrı makalede metinde anlatılan hikâyenin kökenini incelemiştir. Eserin şimdiye kadar varlığından haberdar olunmayan bir diğer el yazması nüshası Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Dârü’l-Mesnevî Koleksiyonu, 9/3 numarada kayıtlıdır. Bu makalede; Dâstân-ı İblîs hakkında daha önce yapılan çalışmalar değerlendirilmiş, eserin konusu ve kaynakları incelenmiş, kısa özeti verilmiş ve edebî değeri tahlil edilmiştir. Dâstân-ı İblîs’in tam metni, aynı konuyu ele alan mensur tercümeyle mukayese edilerek metin tenkidi yöntemiyle ilk kez burada yayımlanmaktadır.

🔖

Cite This Article

Kolbaş, O. (2023). Yusuf-ı Meddah’s Mathnawi Titled “Dastan-ı İblis”. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, Cilt: 63 Sayı: 2, 549–590. https://doi.org/10.26650/TUDED2023-1339280

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (69)

  1. Dasitanı Necti’ş-Şeytani Ma'a’r-ResUlı. Medh-i Kuds-i Şerif içinde (vr. 119b-128a). Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Dârü’l-Mesnevî Koleksiyonu, Nr. 9/3. google scholar
  2. [Haza] Kitabu İblis. Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğü, Bölge Yazma Eserler, Nr. BY7296/1, vr. 1a-12a. google scholar
  3. Naşıhat-ı İblis. Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emîrî Hikaye-Roman, Nr. 280. google scholar
  4. Akar, M. (1985). Yûsuf-ı Meddah’ın Dâstân-ı İblis’inin kaynağı. Beşinci Milletlerarası Türkoloji Kongresi, İstanbul, 23-28 Eylül 1985, Tebliğler II. Türk Edebiyatı, c. 1 içinde (s. 1-7). İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi. google scholar
  5. 234a selamatlık E: selamat S II diler-isen S: diler-isen google scholar
  6. 235a Hazratında yüzüni ur S: Hazratına yüzün urgıl E II ü E: - S google scholar
  7. 235b Oldur ahir kan-ı ‘ilmi min-ledünn S: Ol yakın eyle verür ‘ilm-i ledünn E google scholar
  8. 236b şehün E: şahınun S I erürür E: erüre S I menzile S: menzile E google scholar
  9. E nüshasında bu beyitten sonra şu beyitler kayıtlıdır: google scholar
  10. Ya İlahı toğrı yol varanlara /Rahmet eyle cennetün ver anlara Rahmetünle toylağıl sen anları /Bu bizüm sözimüz dinleyenleri Mevlana ile Mustafa hürmetine / Sen degür hazırları muradına google scholar
  11. 237a Beyit, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Mesnevî-i Ma‘nevî’sinin üçüncü defterinden alınmıştır. E nüshasında yoktur. google scholar
  12. Akar, M. (2014). Mevlevî şair Dervîş Niyâzî’nin bir mesnevisi: Resûl-i Ekrem Salla’llâhu ‘Aleyhi ve’s-Sellem İblis ‘Aleyhi’l-La‘neye Su’âl İtdügin Bildürür. Mustafa Özkan, Enfel Doğan, Fatih M. Sancaktar, İbrahim Çeşmeli (Ed.), VIII. Milletlerarası Türkoloji Kongresi, 30 Eylül-04 Ekim 2012-İstanbul - Bildiri Kitabı içinde (s. 1-18). İstanbul: Göksu Ofset Matbaacılık. google scholar
  13. Akar, M. (2016). Şeytan hikâyesi. Gelenekten Geleceğe Türk Edebiyatı: Elginkan Vakfı 2. Türk Dili ve Edebiyatı Kurultayı Bildirileri 15-17 Nisan 2015 içinde (s. 107-115). İstanbul: Elginkan Vakfı. google scholar
  14. Akkuş, M. (1995). Kitab-ı Gunya (inceleme-metin-indeks-tıpkı basım) (1.bs). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
  15. Alper, M. (2022). İblîs Hakkında Risâle adlı mensur eser üzerinde bir dil incelemesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi (31), 682-705. google scholar
  16. Ateş, A. (1946). Varaka ve Gülşah mesnevisinin kaynakları. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 2(1-2), 1-19. google scholar
  17. Ateş, A. (1953). Farsça eski bir Varka ve Gülşah mesnevisi. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 5(1), 33-50. google scholar
  18. Aytaş, G. (1985). Varka ve Gülşah. (Lisans Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi. google scholar
  19. Banarlı, N. S. (1971). Resimli Türk edebiyâtı târihi (1. bs). İstanbul: Millî Eğitim Basımevi. google scholar
  20. Çelebioğlu, Â. (1998). XIII-XV (ilk yarısı). yüzyıl mesnevîlerinde Mevlâna tesiri. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları (1.bs) içinde (s. 29-53). İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları. google scholar
  21. Çelebioğlu, Â. (2018). Türk mesnevî edebiyatı - Sultan ikinci Murad devri (1.bs). Sebahat Deniz (Haz.). İstanbul: Dergâh Yayınları. google scholar
  22. Doğan, Ş. (2012). Yûsuf-ı Meddâh’ın Kadı ile Uğru Destânı ve dil özellikleri. Turkish Studies 7(3), 985-1036. Elçin, Ş. (2008). Varaka ve Gülşâh hikâyesi. Türk Kültürü - Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi (1), 30-75. Ersoylu, H. (1996). Kız Destanı (Haza Hikâyet-i KızMa'a Cühüd) (1.bs). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Ertaylan, İ. H. (1945). Türk edebiyatı örnekleri - I: Varaka ve Gülşah (1.bs). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları. google scholar
  23. Ertaylan, İ. H. (1946). Yûsufî-i Meddâh - yeni iki Varaka ve Gülşah nüshası - Hamuşnâme - Dasitani İblis-i Aleyhillâ'ne ve Maktel-i Hüseyn. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 1 (2), 105-121. google scholar
  24. Erzi, A. S. (1949). İ. Hikmet Ertaylan, Yusuf-i Meddah yeni iki Varaka ve Gülşah nüshası Hamuşname-Dasitan-ı İblis-i Aleyhillane ve Maktel-i Hüseyn, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, Cilt I Sayı 2 (1 Nisan 1946). Türk Tarih Kurumu - Belleten, XIII(49), 188-194. google scholar
  25. Hazai, G. ve Tietze A. (Haz.). (2017). Ferec Ba‘d eş-Şidde (inceleme-metin) (1.bs). Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları. google scholar
  26. İbn Cerîr et-Taberî (2018). Târihu’t-Taberî (Taberî tarihi) (1.bs) (Cemalettin Saylık, Çev.). 1. c. Ankara: Ankara Okulu Yayınları. google scholar
  27. İnce, Ş. (1988). Varka ve Gülşah. (Lisans Tezi). Elazığ: Fırat Üniversitesi. google scholar
  28. Karataş, S. (2012). Kastamonulu Şâzî’nin Maktel-i Hüseyn’i üzerine tahlil ve inceleme. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Fatih Üniversitesi. google scholar
  29. Karatay, F. E. (1961). Topkapı sarayı müzesi kütüphanesi Türkçe yazmalar kataloğu (1.bs). 2. c. İstanbul: Topkapı Sarayı Müzesi. google scholar
  30. Kartallıoğlu, Y. (2022). Stambol’dan İstanbul’a: Osmanlı Türkçesi telaffuz kayıtları (1533-1921 arası Latin harfli metinlerin verilerine göre) (1.bs). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
  31. Kavruk, H. (2007). Mensur hikâyeler. Talât Sait Halman, Osman Horata, Yakup Çelik, Nurettin Demir, Mehmet Kalpaklı, Ramazan Korkmaz, M. Öcal Oğuz (Ed.), Türk Edebiyatı Tarihi 1 (2.bs) içinde (s. 539-549). İstanbul: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. google scholar
  32. Kayaokay, İ. (2022). 14. asrın yeni keşfedilen iki eseri: Yûsuf-ı Meddâh - Hikâyet-i Yemâme, Sehâvet-i İmâm ‘Alî (inceleme-metin-tıpkıbasım) (1.bs). İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları. google scholar
  33. Khalidi, T. (2003). Müslüman hazreti İsa (1. bs). İstanbul: Kitap Yayınevi. google scholar
  34. Koncu, H. (2012). Ashâb-ı Kehf metinlerine bir bakış ve Yûsuf-ı Meddâh’ın Ashâb-ı Kehf mesnevîsi. Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi (6), 9-57. google scholar
  35. Köksal, F. (2009). Metin neşrinde vezinle ilgili problemler, bazı tespit ve teklifler. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi (3), 63-86. google scholar
  36. Köktekin, K. (2007). Yûsuf-ı Meddâh - Varka ve Gülşâh (1.bs). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
  37. Kurtuluş, M. (2016). Yûsuf-i Erzincânî’nin Hâmûş-nâme’si (inceleme-metin). (Yüksek Lisans Tezi). Konya: Selçuk Üniversitesi. google scholar
  38. Kut, G. ve Bayraktar, N. (2021). Yazma eserlerde vakıf mühürleri (1.bs). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. google scholar
  39. Küçük, M. (2014). Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait satır arası ilk Kur’an tercümesi (1.bs). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
  40. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (2015). Mesnevî-i Ma‘nevî (giriş-çeviri) (1.bs) (Derya Örs ve Hicabi Kırlangıç, Çev.). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları. google scholar
  41. Ocak, T. (1997). Labial hı’nın çeviriyazıda yazımı sorunu. Mehmet Ölmez (Haz.), Çağdaş Türk edebiyatına eleştirel bir bakış - Nevin Önberk armağanı (1.bs) içinde (s. 167-172). Ankara: Simurg Yayınları. google scholar
  42. Özçelik, K. (2008). Yûsuf-ı Meddâh ve Maktel-i Hüseyn (inceleme-metin-sözlük). (Yüksek Lisans Tezi)._Ankara Üniversitesi_ google scholar
  43. Öznal-Güder, N. (1997). Kastamonulu Şâzî, Maktel-i Hüseyn (inceleme, metin, sözlük, adlar dizini). (Doktora Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi. google scholar
  44. Öztürk, M. (2014). Kur’an-ı Kerim meali - anlam ve yorum merkezli çeviri (1.bs). Ankara: Ankara Okulu Yayınları. google scholar
  45. Sarıkaya, E. (2021). Müellifi bilinmeyen bir eser: ‘Resûl Hazretine Şeytân ‘Aleyhi’l-la’ne Geldügin Beyân İder’. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi 5(2), 469-491. google scholar
  46. Smith, G. M. (1976). Yusuf-ı Meddah, Varqa ve Gülşâh, A fourteenth century Anatolian Turkish mesnevi (1.bs). Leiden: E.J. Brill. google scholar
  47. Süryani Mor Efrem (2012). Kilise ataları tarafından ‘Kutsal Ruhun Kavalı’ olarak adlandırılan Süryani Mor Efrem’in şiirleri (1.bs) (Horiepiskopos Gabriyel Akyüz, Çev.). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı. google scholar
  48. Şafak, T. (2015). Anadolu’da Farsça yazılmış bir eser: Hâmûşnâme. Şarkiyat Mecmuası (26), 101-126. google scholar
  49. Tarama Sözlüğü (3.bs) (2009). 8 c. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
  50. Tarlan, A. N. (1935). Bir imla hususiyeti. Türkiyat Mecmuası (3), 229-232. google scholar
  51. Taş, İ. (2009). Süheyl ü Nev-bahâr’da eskicil öğeler (1. bs). Konya: Palet Yayınları. google scholar
  52. Tezcan, S. (1994). Süheyl ü Nev-bahâr üzerine notlar (1. bs). Ankara: Simurg Yayınları. google scholar
  53. Tezcan, S. (2018). Dede Korkut Oğuznameleri üzerine notlar (2. bs). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. google scholar
  54. Tezcan, S. ve Boeschoten, H. (2018). Dede Korkut Oğuznameleri (5. bs). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. google scholar
  55. Tietze, A. (2016). Tarihî ve etimolojik Türkiye Türkçesi lugati (1. bs). 10 c. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları. google scholar
  56. Timurtaş, F. K. (2012). Eski Türkiye Türkçesi - XV. yüzyıl (gramer-metin-sözlük) (1.bs). İstanbul: Kapı Yayınları. google scholar
  57. Topaloğlu, A. (2018). XIV. yüzyılın ortalarında yapılmış satırarası Kur’an tercümesi - 1: metin (1.bs). İstanbul: Dergâh Yayınları. google scholar
  58. Tulum, M. (2011). 17. yüzyıl Türkçesi ve söz varlığı (1.bs). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
  59. Türkiye’de Halk Ağızlarından Derleme Sözlüğü (3.bs) (2009). 6 c. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
  60. Uyanıker, N. (2022). Okunan yazma eserlerden hareketle İblis’in ‘kötülük kahramanı’ oluşu bakımından incelenmesi. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 5(1), 56-82. google scholar
  61. Ünal, O. (2012). Oğuzca ayla ‘öyle, o şekilde’ kelimesinin kökeni üzerine. Dil Araştırmaları (10), 151-165. google scholar
  62. Yavuz, K. (1991). Şeyhoğlu - Kenzü’l-Küberâ ve Mehekkü’l-Ulemâ (inceleme-metin-indeks) (1.bs). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları. google scholar
  63. Yazar, S. (2018). Yeni bir nüshayla değişen fotoğraf: Yûsuf-ı Meddâh’ın (ö. XIV. yy) Kıssa-i Yûsuf’u ya da Erzurumlu Darîr Kıssa-i Yûsuf adlı bir mesnevi yazmış mıdır?. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi (21), 681-719. google scholar
  64. Yeldan, F. (2019). Risale-iSu’al-iİbKs (giriş-ses bilgisi-metin-dizinler-tıpkıbasım). (Yüksek Lisans Tezi). Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi. google scholar
  65. Yıldız, A. (2009). Mustafa Çelebi - Varka and Gülşah. part I: introduction, analysis. Sources of Oriental Languages and Literatures 89. Cambridge, Massachusetts: Harvard University. google scholar
  66. 234a selamatlık E: selamat S II diler-isen S: diler-isen google scholar
  67. 235a Hazratında yüzüni ur S: Hazratına yüzün urgıl E II ü E: - S google scholar
  68. 235b Oldur ahir kan-ı ‘ilmi min-ledünn S: Ol yakın eyle verür ‘ilm-i ledünn E google scholar
  69. 236b şehün E: şahınun S I erürür E: erüre S I menzile S: menzile E google scholar