SavedAdd your journal

Journals / Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi / 2026 / Cilt: 64 Sayı: 2

Valence Patterns of the Verb Ur- and Its Urul-, Urdur-, Uruş- Derivatives in Karachay-Balkar

Karaçay-Malkar Türkçesinde Ur- Fiili ve Urul-, Urdur-, Uruş- Türevlerinde İstem

Esra Gül Keskin(Uşak Üniversitesi Türk Dili Bölüm Başkanlığı)0000-0002-8347-1355
Pages
397–423
Publication Date
2024-08-28
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Valence dictionaries could even be compiled for common verbs employed across dialects.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study aims to determine the meanings of the verb ur- and its derivatives urul , urdur-, uruş- in Karachay-Balkar and explore the valence patterns of these verbs based on the ascertained meanings.
📊
Key Findings & Data:It was deduced that the verb ur- incorporated thirty-one meanings, urul- encompassed five meanings, urdur- transmitted six meanings, and uruş- conveyed three meanings.
💡
Conclusion & Impact:Valence dictionaries could even be compiled for common verbs employed across dialects.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Karaçay-Malkar Türkçesi · istem teorisi · istem değiştirimi

Abstract

This study aims to determine the meanings of the verb ur- and its derivatives urul , urdur-, uruş- in Karachay-Balkar and explore the valence patterns of these verbs based on the ascertained meanings. Given their extensive usage and semantic diversity, the denotations of the verb ur- and its derivatives urul-, urdur-, uruş- were established by examining novels, stories, plays, biographies, critiques, dictionaries, and other texts written in Karachay-Balkar, considering their extensive usage and semantic diversity. These significations were classified, and actants and semantic roles carried by the verbs have been identified based on these meanings. According to these meanings, the actants and semantic roles of the verbs were identified based on the discovered meanings. It was deduced that the verb ur- incorporated thirty-one meanings, urul- encompassed five meanings, urdur- transmitted six meanings, and uruş- conveyed three meanings. The verb ur- governed one, two, or three valence slots. A valence increase or decrease was observed in the derivatives of the verb ur- because of passivity, causativization, and cooperative functions. A verb could evince discrete valences in each dialect in which it is used. It is crucial to know the valence potential of verbs in interdialectal transfers, especially for common verbs utilized across dialects. Making valence-related choices without knowing the valence of the verb in the source dialect can cause varied errors in the transfer. To minimize such errors, it is crucial to reveal the valence of verbs. Valence dictionaries could even be compiled for common verbs employed across dialects.

Özet

Bu çalışmanın amacı, Karaçay-Malkar Türkçesinde ur- fiili ve urul-, urdur-, uruş- türevlerinin taşıdığı anlamları tespit edip bu anlamlara göre fiillerin istem bilgisini ortaya koymaktır. Karaçay-Malkar Türkçesindeki geniş kullanım alanı ve anlam çeşitliliği dolayısıyla seçilen ur- fiili ve urul-, urdur-, uruş- şeklindeki türevlerinin anlamları, Karaçay-Malkar Türkçesiyle yazılmış roman, öykü, tiyatro, biyografi, eleştiri vb. türündeki eserler ve sözlükler taranarak tespit edilmiş, bu anlamlar sınıflandırılmış ve bu anlamlara göre fiillerin taşıdığı tamlayıcılar ve anlamsal roller belirlenmiştir. ur- fiilinin otuz yedi, urul- fiilinin beş, urdur- fiilinin altı ve uruş- fiillerinin üç farklı anlamda kullanıldığı; ur- fiilinin bir, iki veya üç isteme sahip olduğu; edilgenlik, ettirgenlik ve işteşlik dolayısıyla ur- fiilinin türevlerinde istem artımı ve istem azalmasının gerçekleştiği gibi sonuçlara ulaşılmıştır. Temelde fiilin bir anlamı bir istemle gerçekleşir ancak istem; anlam, şekil ve söz dizimi gibi dilsel birtakım süreçlerden etkilenerek değişebilmektedir. Bir fiil kullanıldığı her lehçede farklı bir isteme sahip olabilir. Türk lehçelerinin bu açıdan çok büyük farklılıklar gösterdiği söylenmese de az sayıda da olsa farklı anlam(lar)ı ve istemi olan ve birçok lehçede ortak olan fiillerin kullanıldığı lehçedeki anlam(lar)ının ve istem bilgisinin ortaya konması, lehçeden lehçeye yapılan aktarmalara katkı sağlayacaktır.

🔖

Cite This Article

Keskin, E. G. (2024). Valence Patterns of the Verb Ur- and Its Urul-, Urdur-, Uruş- Derivatives in Karachay-Balkar. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, Cilt: 64 Sayı: 2, 397–423. https://doi.org/10.26650/TUDED2024-1444742

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (36)

  1. Abaylanı S. (2015). Şavaylanı (Abayhanlanı) Davut-Haci. Print tsentr. google scholar
  2. Adıvar, H. E. (2022). Sinekli bakkal. Can Yayınları. google scholar
  3. Âgel, V. ve Fischer, K. (2010). Dependency grammer and valency theory. B. Heine, H. Narrog (Ed.) The Oxford handbook of linguistic analysis içinde (ss. 225-257). Oxford Üniversitesi Yayınları. google scholar
  4. Akaylanı T. (2005). Hakıykat uvahtısı. Elbrus. google scholar
  5. Akbay, O. H. (2006). Japonca ve Türkçedeki eylemlerin üye yapısı -dil öğretimi amaçlı bir karşılaştırma. (Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. google scholar
  6. Akbaylanı M. (1980). Küreşni colunda. Stavropol Karaçay-Çerkes. google scholar
  7. Appalanı B. (2015). Caşavnu közgüsü. Çerkessk. google scholar
  8. Aydın Özkan, I. (2018). Evrensel dilbilgisi ve Türkçede istem. Gece Yayınları. google scholar
  9. Banguoğlu, T. (2004). Türkçenin grameri. Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
  10. Bayramkullanı A. (1964). Ahmatnı canılıçları. Stavropol. google scholar
  11. Bayramuklanı H. (1990). Ontört cıl. Stavropol Karaçay-Çerkes. google scholar
  12. Bayramuklanı H. (1996). Caşavum. Karaçay-Çerkes. google scholar
  13. Cappulanı A. A., Ulaklanı Z. M., Otarlanı İ. M., Cabellanı L. C., Mahiylanı L. H. ve Appalanı A. K. (2005). Karaçay-Malkar tilni ayılatma sözlüğü üçtomluq III. El-Fa Basma Ara. google scholar
  14. Doğan, N. (2011). Türkiye Türkçesi fiillerinde isteme göre anlam değişiklikleri. (Doktora Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Samsun. google scholar
  15. Etezlanı O. (1961). Tarda. Kabartı-Malkar Kitab Basması. google scholar
  16. Fillmore, C. J. (1966). Toward a modern theory of case. 15 Mayıs 2023. Erişim adresi: https://www. semanticscholar.org/paper/TOWARD-A-MODERN-THEORY-OF-CASE.-Fillmore/36611b39aa02 2368b7905003abda91ab96b753e7 google scholar
  17. Gurtulanı S. (2002). Men tanıgan Kaysın. Elbrus. google scholar
  18. Gurtuyev, B. (1970). Cayı talisman. Elbrus Kitap Basma. google scholar
  19. Helbig, G. ve Schenkel, W. (1983). Wörterbuch zur valenz und distribution deutscher verben. De Gruyter. google scholar
  20. Hubiylanı O. (1982). Caşav bla fahmu. Stavropol Karaçay-Çerkes. google scholar
  21. Karaosmanoğlu, Y. K. (2019). Yaban. İletişim Yayınları. google scholar
  22. Katsiyev, H. (1971). Tamata. Elbrus. google scholar
  23. Laypanlanı B. Kazavat. 3 Ocak 2023. Erişim adresi: http://www.elbrusoid.org/library/author/naMnaHOB%20 Eunan/ google scholar
  24. Mammelanı İ. (2003). Kişi cerinde. Nalçik. google scholar
  25. Nevruz, Y. (1991). Karaçay-Malkar Türkçesinden Türkiye Türkçesinde açıklamalı büyük sözlük. google scholar
  26. Ölmez, M. (2015). Uçhan ayrıkamnı hangoşası. Elbrus. google scholar
  27. Pasierbsky, F. (1981). Sprachtypologische aspekte der valenztheorie unter besonderer berücksichtigung des Deutschen”. Zeitschrift für phonetik, sprachwissenschaft und kommunikationsforschung, 34, s. 160-177. google scholar
  28. Pasierbsky, F. (2003). Toward a classification of complements. Â. Vilmos vd. (Ed.) Dependency and valency - dependenz und valenz: An international handbook of contemporary research - Ein internationales Handbuch der zeitgenössischen Forschung kitabı içinde (s. 803-813), Walter de Gruyter. google scholar
  29. Pröhle, W. (1991). Karaçay lehçesi sözlüğü. (Çev. K. Aytaç). Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar
  30. Şavalanı H. (2003). Duniya cahanimi. Elbrus. google scholar
  31. Tavkul, U. (2020). Karaçay-Malkar Türkçesi sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
  32. Tavmurzayev, D. M. (2015). Asmaran. Tetragraf. google scholar
  33. Tesniere, L. (1959). Elements de syntaxe structurale. Librairie G. Klincksieck. google scholar
  34. Töppelanı A. (2006). Altın hardar. Elbrus. google scholar
  35. Uğurlu, M. (2001). Türk lehçelerinin aktarımında valenz sözlüklerin önemi. N. Demir, E. Yılmaz (Haz.). Doğu Akdeniz Üniversitesi Uluslararası Sözlükbilim Sempozyumu Bildirileri içinde (s. 197-206). Doğu Akdeniz Üniversitesi. google scholar
  36. Van Valin, R. Jr. (1999). Generalized semantic roles and the syntax-semantics interface. 10 Ekim 2023. Erişim adresi: https://rrg.caset.buffalo.edu/rrg/vanvalin_papers/gensemroles.pdf google scholar