SavedAdd your journal

Journals / Sağlık Akademisyenleri Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 3

The impact of social determinants on health outcomes

Sağlıkta sosyal belirleyicilerin sağlık sonuçları üzerine etkisi

Nuran Eraslan0000-0003-4683-4302
Mail Özçelik(DEMİROĞLU BİLİM ÜNİVERSİTESİ, SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEKOKULU)0000-0003-0094-6050
Meryem Demirtaş(ŞIRNAK ÜNİVERSİTESİ, SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ)0000-0002-0790-8471
Pages
511–527
Publication Date
2026-09-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Notably, as a reflection of economic growth and socioeconomic transformation, the increase in alcohol consumption rates was found to be positively associated with life expectancy within the scope of the model, whereas tobacco consumption emerges as a major risk factor adversely affecting life expectancy.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Introduction: To improve public health and develop effective health policies, a comprehensive understanding of the social determinants of health is essential.
📊
Key Findings & Data:Materials and Methods: In this study, the relationship between life expectancy at birth in Türkiye and selected socioeconomic and health behavior indicators was examined using annual data spanning the 2009–2023 period.
💡
Conclusion & Impact:Notably, as a reflection of economic growth and socioeconomic transformation, the increase in alcohol consumption rates was found to be positively associated with life expectancy within the scope of the model, whereas tobacco consumption emerges as a major risk factor adversely affecting life expectancy.
🔬Design:Modeling & Simulation
📍Scope:2009–2023 Verileri
⚙️Variables:Sağlık · Yaşam beklentisi · Sosyo-ekonomik faktörler

Abstract

Introduction: To improve public health and develop effective health policies, a comprehensive understanding of the social determinants of health is essential. Objective: This study aims to examine the relationship between indicators representing the social determinants of health and health outcomes. Materials and Methods: In this study, the relationship between life expectancy at birth in Türkiye and selected socioeconomic and health behavior indicators was examined using annual data spanning the 2009–2023 period. Data were obtained from the Turkish Statistical Institute and the Health Statistics Yearbook of the Ministry of Health. Life expectancy at birth was included in the model as the dependent variable, whereas the GDP index, alcohol consumption rate, tobacco consumption rate, and the number of physician visits per capita were incorporated as independent variables. The analysis was conducted via time-series regression based on ordinary least squares (OLS) estimation using EViews 13 software. Results: Alcohol consumption and GDP were found to have a statistically significant positive relationship with life expectancy at birth, whereas tobacco consumption exhibited a statistically significant negative association. On the other hand, the number of physician visits per capita was determined to have no statistically significant effect on life expectancy at birth. Conclusion: Macroeconomic factors (GDP) and lifestyle behaviors (alcohol and tobacco) play a determining role in health outcomes. Notably, as a reflection of economic growth and socioeconomic transformation, the increase in alcohol consumption rates was found to be positively associated with life expectancy within the scope of the model, whereas tobacco consumption emerges as a major risk factor adversely affecting life expectancy.

Özet

Giriş: Toplum sağlığının geliştirilmesi ve etkin sağlık politikalarının üretilmesi için sağlığın sosyal belirleyicilerini anlamak önemlidir. Amaç: Sağlığın sosyal belirleyicilerini temsil eden göstergeler ile sağlık sonuçları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada, Türkiye’de doğumda yaşam beklentisi ile seçilmiş sosyoekonomik ve sağlık davranışı göstergeleri arasındaki ilişki 2009–2023 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak incelenmektedir. Veriler, Türkiye İstatistik Kurumu ve Sağlık Bakanlığı Sağlık İstatistikleri Yıllığı’ndan elde edilmiştir. Doğumda yaşam beklentisi bağımlı değişken; GSYİH endeksi, alkol kullanım oranı, tütün kullanım oranı ve kişi başı hekime başvuru sayısı bağımsız değişken olarak modele dahil edilmiştir. Verilerin analizi, en küçük kareler yöntemi zaman serisi regresyonu kullanılarak EViews 13 programında gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Alkol kullanımının ve GSYİH’nin; doğumda yaşam beklentisiyle pozitif yönlü, tütün kullanımının ise doğumda yaşam beklentisiyle negatif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki gösterdiğini, diğer taraftan kişi başı hekime başvuru sayısının, doğumda yaşam beklentisiyle istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişkiye sahip olmadığını ortaya koymaktadır. Sonuç: Makroekonomik faktörler (GSYİH) ve yaşam tarzı davranışları (alkol ve tütün) sağlık sonuçları üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Özellikle ekonomik büyüme ve sosyoekonomik dönüşümün bir yansıması olarak alkol kullanım oranındaki artış, model kapsamında yaşam beklentisi ile pozitif ilişkili bulunurken, tütün kullanımı yaşam beklentisini olumsuz etkileyen önemli bir risk faktörü olarak öne çıkmaktadır.

🔖

Cite This Article

Eraslan, N., Özçelik, M., Demirtaş, M. (2026). The impact of social determinants on health outcomes. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 3, 511–527. https://doi.org/10.52880/sagakaderg.1812586

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (52)

  1. Akdemirel, E. (2024). OECD ülkelerinde sağlığın sosyal belirleyicileri üzerine bir panel veri analizi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 27(1), 65-90. https://doi.org/10.61859/hacettepesid.1347335
  2. Alberta, J. N. (2024). The impact of social determinants on health outcomes. Research Inventıon Journal of Publıc Health and Pharmacy, 3(2), 10-13. https://doi.org/10.59298/RIJPP/2024/3214
  3. Alp, S., ve Ağırbaş, İ. (2023). OECD ülkeleri sağlık hizmetleri arzı ve talebi: Örnek uygulama. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(46), 46-68. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1145671
  4. Atılgan, E., Akdağ, S., ve Uzun, S. (2018). Sağlık davranışları ve sosyoekonomik statü ilişkisi: Türkiye örneği. Sağlık Politikaları Dergisi, 12(2), 85-98.
  5. Aydın, B. (2020). İktisadi göstergelerin beklenen yaşam süresi üzerindeki etkileri: Panel veri analizi. İstanbul İktisat Dergisi, 70(1), 163-181. https://doi.org/10.26650/ISTJECON2019-0028
  6. Barakat, C., & Konstantinidis, T. (2023). A review of the relationship between socioeconomic status change and health. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(13), 6249. https://doi.org/10.3390/ijerph20136249
  7. Basu, S., Berkowitz, S. A., Phillips, R. L., Bitton, A., Landon, B. E., & Phillips, R. S. (2019). Association of primary care physician supply with population mortality in the United States, 2005–2015. JAMA Internal Medicine, 179(4), 506–514.
  8. Bilas, V., Franc, S., & Bosnjak, M. (2014). Determinant factors of life expectancy at birth in the European union countries. Collegium Antropologicum, 38(1), 1–9.
  9. Brandts, L., & van den Brandt, P. A. (2020). Alcohol consumption in later life and reaching longevity: the Netherlands Cohort Study. Age and Ageing, 49(3), 395–402.
  10. Chelak, K., & Chakole, S. (2023). The role of social determinants of health in promoting health equality: A narrative review. Cureus, 15(1), e33425. https://doi.org/10.7759/cureus.33425
  11. Çavmak, D., Sipahi Beyaz, B. F., ve Söyler, S. (2024). Predictors of life expectancy at birth in Türkiye: A longitudinal study. Turk J. Public Health, 22(2), 125-135.
  12. Di Castelnuovo, A., Costanzo, S., Bagnardi, V., Donati, M. B., Iacoviello, L., & de Gaetano, G. (2006). Alcohol dosing and total mortality in men and women: an updated meta-analysis of 34 prospective studies. Archives of Internal Medicine, 166(22), 2437–2445.
  13. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). (2010). A conceptual framework for action on the social determinants of health. https://www.who.int/publications/i/item/9789241500852
  14. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). (2021). Social determinants of health. https://www.who.int/health-topics/social-determinants-of-health
  15. Eğilmez, M. (2013). GSYH ve büyüme hesaplamaları-Türkiye örneği. Kendime Yazılar. https://www.mahfiegilmez.com/2013/09/gsyh-ve-buyume-hesaplamalar-turkiye.html
  16. European Report on Alcohol Policy A Review. (2016). https://www.drugsandalcohol.ie/26737/
  17. Fujita, T., Babazono, A., Kim, S. A., Jamal, A., & Li, Y. (2021). Effects of physician visit frequency for Parkinson's disease treatment on mortality, hospitalization, and costs: A retrospective cohort study. BMC Geriatrics, 21(1), 707. https://doi.org/10.1186/s12877-021-02685-x
  18. Gavurova, B., Kubak, V., & Kascakova, A. (2021). Does alcohol consumption affect life expectancy in OECD countries?. Adiktologie, 21(2), 109–116.
  19. Grossman, M. (1972). On the concept of health capital and the demand for health. The Journal of Political Economy, 80(2), 223–255.
  20. Janssen, F., El Gewily, S., Bardoutsos, A., & Trias-Llimós, S. (2020). Past and future alcohol-attributable mortality in Europe. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(23), 9024. https://doi.org/10.3390/ijerph17239024
  21. Janssen, F., Rousson, V., & Paccaud, F. (2015). The role of smoking in changes in the survival curve: An empirical study in 10 European countries. Annals of Epidemiology, 25(4), 243-249. https://doi.org/10.1016/j.annepidem.2015.01.007
  22. Janssen, F., Trias L., S., & Kunst, A. E. (2021). The combined impact of smoking, obesity and alcohol on life-expectancy trends in Europe. International Journal of Epidemiology, 50(3), 931–941. https://doi.org/10.1093/ije/dyaa273
  23. Jayasekara, H., English, D. R., Room, R., & MacInnis, R. J. (2014). Alcohol consumption over time and risk of death: a systematic review and meta-analysis. American journal of epidemiology, 179(9), 1049–1059. https://doi.org/10.1093/aje/kwu028
  24. Kadılar, C., ve Öncel Çekim, H. (2020). SPSS ve R uygulamalı zaman serileri analizine giriş (3. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
  25. Ke, X., Marvel, J., Yu, T. C., Wertz, D., Geremakis, C., Wang, L.,. & Mannino, D. M. (2016). Impact of lung function on exacerbations, health care utilization, and costs among patients with COPD. International Journal of Chronic Obstructive Pulmonary Disease, 11, 1689–1703. https://doi.org/10.2147/COPD.S108967
  26. Konca, M. (2024). Doğumda beklenen yaşam süresini etkileyen faktörler: Bir dinamik panel veri analizi yaklaşımı. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi (JEBPIR), 10(2), 275-289. https://doi.org/10.5281/zenodo.14554646
  27. Mackenbach, J. P., Stirbu, I., Roskam, A. J., Menvielle, G., Kunst, A. E., & Kaplan, R. M. (2008). Socioeconomic inequalities in health in 22 European countries. New England Journal of Medicine, 358(23), 2468-2481.
  28. Macinko, J., Starfield, B., & Shi, L. (2003). The contribution of primary care systems to health outcomes within Organization for Economic Cooperation and Development (OECD) countries, 1970–1998. Health Services Research, 38(3), 831-865.
  29. Marmot, M. (1997). Inequality, deprivation and alcohol use. Addiction, 92(3s1), 13–20. https://doi.org/10.1046/j.1360-0443.92.3s1.6.x https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1046/j.1360-0443.92.3s1.6.x (Erişim Tarihi: 12.05.2026)
  30. Marmot, M., & Allen, J. (2021). Social determinants of health equity: The role of education and health literacy. Social Science & Medicine, 281, 114138.
  31. McEwen, B. S. (1998). Stress, adaptation, and disease: Allostasis and allostatic load. Annals of the New York Academy of Sciences, 840(1), 33-44.
  32. Newton, D., Stephenson, J., Azevedo, L., Sah, R. K., Poudel, A. N., & Richardson, O. (2024). The impact of social determinants on health outcomes in a region in the North of England: A structural equation modelling analysis. Public Health. Public Health, 231:198-203. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2024.03.024
  33. Östergren, O., Martikainen, P., Tarkiainen, L., Elstad, J. I., & Brønnum-Hansen, H. (2019). Contribution of smoking and alcohol consumption to income differences in life expectancy: Evidence using Danish, Finnish, Norwegian and Swedish register data. Journal of Epidemiology and Community Health, 73(4), 334–339. https://doi.org/10.1136/jech-2018-211640
  34. Park, M. B., & Nam, E. W. (2019). National level social determinants of health and outcomes: Longitudinal analysis of 27 industrialized countries. SAGE Journals. https://doi.org/10.1177/2158244019854496
  35. Pickett, K. E., & Wilkinson, R. G. (2015). Income inequality, poverty and health: A systematic review of the evidence. Social Science & Medicine, 128, 316–326.
  36. Preston, S. H. (1975). The changing relation between mortality and level of economic development. Population Studies, 29(2), 231-248.
  37. Sağlık Bakanlığı. (2024). Sağlık İstatistikleri Yıllığı Resmî Sitesi. https://www.saglik.gov.tr/TR-84930/saglik-istatistikleri-yilliklari.html (Erişim: 12.03.2025)
  38. Sağlık Bakanlığı. (2025a). Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2023. Ankara: Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü. (Erişim: 12.03.2025)
  39. Sağlık Bakanlığı. (2025b). Sağlık İstatistikleri Yıllığı Resmî Sitesi. https://www.saglik.gov.tr/TR-84930/saglik-istatistikleri-yilliklari.html (Erişim: 12.03.2025)
  40. Sey, N., ve Aydın, B. (2019). Beklenen yaşam süresi belirleyicileri: Japonya örneği üzerine ekonometrik bir inceleme. Uluslararası Ekonomi, İşletme ve Politika Dergisi, 3(2), 151-170. https://doi.org/10.29216/ueip.572043
  41. Şahin, D. (2018). Doğumda beklenen yaşam süresi belirleyicilerinin analizi: APEC ülkeleri örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 1-7. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.303281
  42. Şenol, O., ve Akbulut, F. (2023). Ülkelerin sosyo-ekonomik göstergelerinin cinsiyete özgü ortalama yaşam süreleri üzerindeki etkisinin panel veri analiziyle incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 50, 78-88. https://doi.org/10.52642/susbed.1219726
  43. Tıraş, H. H., ve Özbek, S. (2021). Doğuşta yaşam beklentisini etkileyen faktörlerin tahmini: E-7 ülkeleri örneği. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22(2), 145-167.
  44. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2022). Sağlık Araştırması. https://veriportali.tuik.gov.tr/
  45. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025a). Hayat Tabloları ve Sağlık Göstergeleri Haber Bülteni. Ankara: TÜİK.
  46. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025b). Veri Tabanları. https://www.tuik.gov.tr/
  47. Uzan, M., ve Karaibrahimoğlu, A. (2025). OECD ülkelerinde doğumda beklenen yaşam süresinin belirleyicileri: Ekonomik, sağlık ve çevresel faktörlerin ampirik analizi. İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 1053-1066.
  48. Vo, A., Tao, Y., Li, Y., & Albarrak, A. (2023). The association between social determinants of health and population health outcomes: Ecological analysis. JMIR Public Health Surveill, 9Trace, e44070. https://doi.org/10.2196/44070
  49. World Health Organization (WHO). (2024). World Health Statistics 2024: Monitoring health for the SDGs. Geneva: World Health Organization.
  50. Yılmaz Kantaş, F. (2016). Türkiye'de Sağlık Bakanlığı ve Türkiye Halk Sağlığı Kurumu'nun stratejik planlarındaki öncelikli halk sağlığı sorunlarının sosyo-demografik analizi [Doktora tezi, İstanbul Okan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi (Yayın No: 488770).
  51. Yılmaz, M. (2023). Doğum oranı ve doğuşta beklenen yaşam süresi - Ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye için ampirik bir analiz. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 5(1), 93-102. https://doi.org/10.51124/jneusbf.2023.44
  52. Ke, X., Marvel, J., Yu, T. C., Wertz, D., Geremakis, C., Wang, L.,. & Mannino, D. M. (2016). Impact of lung function on exacerbations, health care utilization, and costs among patients with COPD. International Journal of Chronic Obstructive Pulmonary Disease, 11, 1689–1703. https://doi.org/10.2147/COPD.S108967