Journals / Kurdiyat / 2026 / Sayı: 13

Names and Varieties in Zazaki

Zazacada İsim ve Çeşitleri

Ahmet Kırkan(Mardin Artuklu Üniversitesi)0000-0003-3885-5218
Journal
Kurdiyat
Pages
6–23
Publication Date
2026-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The main objective of the study is to classify noun types in Zaza, determine their formal characteristics, and reveal their functional roles in the overall structure of the language.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Zazaki belongs to the Kurdish language family of Iranian languages, and it has long been transmitted orally, with the written form only recently entering into the standardisation process.
📊
Key Findings & Data:Zazaki is referred to by different names among the Zaza people and is spoken within the borders of Turkey.
💡
Conclusion & Impact:The main objective of the study is to classify noun types in Zaza, determine their formal characteristics, and reveal their functional roles in the overall structure of the language.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Zazaca · karşılaştırmalı dilbilim · morfoloji

Abstract

Zazaki belongs to the Kurdish language family of Iranian languages, and it has long been transmitted orally, with the written form only recently entering into the standardisation process. Zazaki is referred to by different names among the Zaza people and is spoken within the borders of Turkey. With regard to research conducted in the domain of grammar, attention has been directed towards an analysis of the morphological characteristics inherent to Zazaki. This study aimed to evaluate the structural features of the language with a holistic approach by examining nouns and noun types in Zazaki within the framework of phonological, morphological, syntactic and semantic criteria. The main objective of the study is to classify noun types in Zaza, determine their formal characteristics, and reveal their functional roles in the overall structure of the language. As an introductory study on nouns and noun types in Zaza, this work does not examine noun types in detail. The study is limited to Zaza nouns, noun types, and written works in Zaza. Existing grammar books were examined, utilised in establishing the theoretical framework, and attempts were made to complete the parts left incomplete by these studies. Apart from works on grammar, published works in Zazaki have been utilised and examples have been drawn from these works. The study aims to prepare a theoretical basis for studies on Zazaki grammar and to contribute to comparative studies among Iranian languages. In this respect, the study serves both to scientifically document the Zazaki language and to preserve local linguistic diversity. The identification of word types is of fundamental importance in the structural analysis and teaching of language. In this context, the study analyses the word classes or part of speech used in Zaza according to linguistic criteria. Descriptive and comparative methods were used in the study, and the subject was explained with examples and evidence.

Özet

Zazaca, İranî dillerin Kürtçe dil ailesine mensup olup, uzun süre sözlü gelenek içinde varlığını sürdürmüş, yazılı standartlaşma sürecine ise geç katılmış bir dildir. Zazaca, Zazalar arasında farklı şekillerde isimlendirilir ve çoğunlukla Türkiye sınırları içerisinde konuşulur. Gramer alanında yapılan çalışmalarda ise Zazacanın morfolojik özellikleri ele alınmıştır. Bu çalışma, Zazacada isim ve isim türlerini fonolojik, morfolojik, sentaktik ve semantik ölçütler çerçevesinde inceleyerek dilin yapısal özelliklerini bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel amacı, Zazacada isim türlerini sınıflandırmak, bu türlerin biçimsel özelliklerini belirlemek ve dilin genel yapısındaki işlevsel rollerini ortaya koymaktır. Zazacadaki isim ve isim türleri üzerine bir giriş ve tasnif olan bu çalışmada, isim türleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmamıştır. Çalışmada verilen isim ve isim türleri örnekleri Zazaca yazılmış eserlerle sınırlandırılmıştır. Çalışmada var olan gramer kitapları incelenmiş, teorik çerçevenin oluşturulmasında bunlardan yararlanılmış ve bu çalışmaların eksik bıraktığı kısımlar tamamlanmaya çalışılmıştır. Dilbilgisi eserleri dışında, yayımlanmış Zazaca eserlerden yararlanılmış ve bu eserlerden örnekler getirilmiştir. Araştırma, Zazaca dilbilgisi çalışmalarına kuramsal bir zemin hazırlamayı ve İranî diller arasında karşılaştırmalı incelemelere katkı sunmayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle çalışma, hem Zazaca dilinin bilimsel olarak belgelenmesine hem de yerel dilbilimsel çeşitliliğin korunmasına hizmet etmektedir. Sözcük türlerinin belirlenmesi, dilin yapısal çözümlemesinde ve öğretiminde temel öneme sahiptir. Bu bağlamda çalışma, Zazacada kullanılan temel sözcük kategorilerini dilbilimsel ölçütler doğrultusunda analiz etmektedir. Çalışmada betimleyici ve karşılaştırmalı yöntemler kullanılmış, örneklemelerle konu açıklanmıştır.

🔖

Cite This Article

Kırkan, A. (2026). Names and Varieties in Zazaki. Kurdiyat, Sayı: 13, 6–23. https://doi.org/10.55118/kurdiyat.1823571

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (87)

  1. Adabeyi, F. (2005). Estanekanê Sêwregi ra. Weşanxaneyê Vateyî.
  2. Akalın, Ş. H., et al. (2011). Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu.
  3. Akbana, M. (2020). Waka lu. Neşirxaneyê Vir.
  4. Akman, Î. (2020). Edebîyatê Zazakî: Analîzê eseran. Weşanxaneyê Peywend.
  5. Aktuğ, H. (2013). Gramera Kurdî: Kürtçe gramer. Avesta.
  6. Aldatmaz, N. G. (2016). Pîltane. Weşanxaneyê Vateyî.
  7. Atabay, N., Kutluk, İ., & Özel, S. (1976). Sözcük türleri I (Ad, sıfat, ilgeç, adıl, belirteç). Türk Dil Kurumu.
  8. Ataoğlu, M., & Turhallı, H. (2023). Astorê terqnayeyî. Weşanxaneyê Roşna.
  9. Aykoç, F. M. (1996). Kurdîzan (Rûberkirina zaravên Kurdî). Weşanên Înstûta Kurdî.
  10. Ayyıldız, Z. (2019). Va. Elif Matbaası.
  11. Babij, M. C. (2009). Sîyerê Nebî bi ziwandê Dimilî. Weşanên Nûbihar.
  12. Banguoğlu, T. (2011). Türkçenin grameri. Türk Dil Kurumu.
  13. Baran, B. (2012). Rêzimana Kurmancî. Belkî.
  14. Batur, A. (2024). Bîngol e hezar gol e. Weşanxaneyê Vateyî.
  15. Baynal, M. F. (2021). Diwanê Arçugi. Neşirxaneyê Vir.
  16. Beki, M. A. (2015). Diwon Cebexçuri. Bingöl Üniversitesi Yayınları.
  17. Berz, K. (2001). Begê Dımıliyan. Vejiyaişê Tiji.
  18. Bingöl, İ. (2020). Rêzimana Zazakî ya devoka Gimgimê. Avesta.
  19. Canşad, M. (2007). Xafilbela. Weşanxaneyê Vateyî.
  20. Canşad, M. (2013). Hesê Mişî. Weşanxaneyê Roşna.
  21. Çağlayan, H. (2003). 38 ra jü pelge (Tertelê Dêrsımi). Vejiyaişê Tiji.
  22. Çem, M. (1992). Hotay Serra Usivê Qurzkizî. Weşanên Deng.
  23. Çem, M. (2003). Türkçe açıklamalı Kırmancca (Zazaca) gramer. Deng Yayınları.
  24. Çem, M. (2007). Gula Çemê Pêrre. Weşanxaneyê Vateyî.
  25. Çem, M. (2019). Nuşteyî. Weşanxaneyê Vateyî.
  26. Çîçek, A. A. (2024). Deyîrbaz û şaîrê Gimgimî Dewrêş Baba (1938–1999). Weşanxaneyê Vateyî.
  27. Çîçek, A. A. (2024). Di reng û vengê Gimgimî: Cemalê Dursî û Xidirê Başî. Weşanxaneyê Vateyî.
  28. Çiya, S. (2020). Hirê kıtabi. Neşirxaneyê Vir.
  29. Dağılma, İ. (2020). Tefsirê Sureyanê Kılman. Weşanxaneya Bangaheq.
  30. Dağılma, İ. (2022). Edebiyato modern ê Zazaki (Dewır, tewır u mewzu). Neşirxaneyê Vir.
  31. Dêrsim, H. D. (2014). Deyndar. Weşanxaneyê Vateyî.
  32. Dizeyî, E. M. (2014). Rêzimanî Kurdî. Nawendî Avêr.
  33. Ersoz, U. F. (2013). Kekû. Weşanxaneyê Roşna.
  34. Esen, A. (2023). Mobese. Ajans J&J.
  35. Espar, J. Î. (2020). Bêrîyê Birîsiminî. Weşanxaneyê Vateyî.
  36. Gencan, T. N. (1975). Dilbilgisi. Türk Dil Kurumu.
  37. Gestemerde, W. (2020). Xezala Koyê Bîngolî. Weşanxaneyê Roşna.
  38. Gündüz, D. (2009). Türkçe açıklamalı Kürtçe Kırmancca/Zazaca dil dersleri. Vate Yayınevi.
  39. Gündüz, D. (2010). Soro. Weşanxaneyê Vateyî.
  40. Gündüz, D. (2024). Kilama Pepûgî. Weşanxaneyê Vateyî.
  41. Gül, E. (2018). Tof sanikunê Kirmancîyê ra. Nas Ajans.
  42. Güntaş, Ö. (2024). Mi serm ca verda. Name Yayınları.
  43. Hesqera, E. (2021). Lîtreya sayan çend lîra ya?. Weşanxaneyê Roşna.
  44. Hûnî, M. M. (2004). Kirdkî (Zazakî) mewlid: Yûsûf û Zelîxa & Qasîdeya Kerbela. Weşanxaneyê Vateyî.
  45. Hûnî, M. M. (2022). Poncas Pêxembero mu'ellim. Nûbihar.
  46. Karabeyeser, A. (2023). Zazaki dı Zafomari. Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, 9(18), 74–84. https://doi.org/10.56491/buydd.1390825
  47. Karakaş, H. (2014). Zere ra. Weşanxaneyê Roşna.
  48. Karakaş, H. (2021). Çê Qemerê Kejî. Weşanxaneyê Roşna.
  49. Karasu, D. (2012). Dinya d' yo Darê Ma. Weşanxaneyê Vateyî.
  50. Kaya, A. (2018). Estanikanê Bongilanê. Weşanxaneyê Vateyî.
  51. Kirkan, A. (2018). Bîyişa Pêxemberî ya Osman Esad Efendî û Destpêkê Edebîyatê Klasîk yê Kirmanckî. Weşanxaneyê Vateyî.
  52. Kırkan, A. (2020). Zazakî de zayend. Bingöl Araştırmaları Dergisi, 6(2), 141–167.
  53. Kişin, T. (2024). Waya di birayanê pê hewt koyan. Weşanxaneyê Vateyî.
  54. Korkmaz, Z. (2014). Türkiye Türkçesi grameri. Türk Dil Kurumu.
  55. Kurdo, Q. (2013). Rêzimana Kurdî Kurmancî û Soranî. Nûbihar.
  56. Kurij, S. (2022). Alik û Fatik. Hîvda İletişim.
  57. Laçîn, Ş. (2019). Deyîran û manîyanê gêlî ra. Weşanxaneyê Roşna.
  58. Lezgîn, R. (2007). Ez gule ra hes kena. Weşanxaneyê Vateyî.
  59. Lezgîn, R. (2012). Binê dara Valêre de. Weşanxaneyê Roşna.
  60. Lezgîn, R. (2012). Tarîyîya Adirî de. Weşanxaneyê Roşna.
  61. Lezgîn, R. (2022). Ferhengê termanê edebî. Weşanxaneyê Roşna.
  62. Malmîsanij, M. (2000). Folklorê ma ra çend nimûney. Berdan Matbaacılık.
  63. Malmîsanij, M. (2015). Kurmancca ile karşılaştırmalı Kırmancca (Zazaca) dilbilgisi. Vate Yayınevi.
  64. Merdimîn, W. (2015). Dîwano Nêmcet. Weşanxaneyê Peywend.
  65. Nêşite, M. (2012). Çakêto sipî. Weşanxaneyê Vateyî.
  66. Nûrsî, B. S. (2014). Vateyê qijkekî. Zehra Yayıncılık.
  67. Ozkal, H. (2017). Gramer û rasnûştişê Kurdî/Kirdkî (Kirmanckî/Zazakî). J&J Yayınları.
  68. Özsoy, M. M. (2014). Dîwan. Weşanxaneyê Roşna.
  69. Özsoy, M. M. (2021). Vengê welatî dîwan II., Weşanxaneyê Roşna.
  70. Paul, L. (1998). Zazaki grammatik und Versuch einer Dialektologie. Dr. Ludwig Reichert Verlag.
  71. Pueği, M. K. (2020). Diwan. Neşirxaneyê Vir.
  72. Saint-Exupéry, A. D. (2017). Şazadeo qıckek. Dersim Yayınları.
  73. Seçilmek, K. (2019). Edebîyatê Fekkî yê Kirmanckî (Zazakî) yê mintiqaya Sêwregi. Weşanxaneya Rûpelê.
  74. Sekaronıj, M. O. (2023). Diwan. Neşirxaneyê Vir.
  75. Sekaronıj, M. O. (2023). Siyerê Nebi. Neşirxaneyê Vir.
  76. Septioğlu, P. (2019). Qerebegan tarîx, kultur û cografya. Weşanxaneyê Vateyî.
  77. Sertkaya, Î. (2013). Sosine û gulîzare. Weşanxaneyê Vateyî.
  78. Tan, S. (2005). Rêzimana Kurmancî. Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê.
  79. Taş, Ç. (2013). Waneyên rêziman û rastnivîsa Kurmancî. Dîwan.
  80. Todd, T. L. (2008). A grammar of Dimili also known as Zaza. Electronic Publication.
  81. Topaç, B. (2012). Bero sûr. Weşanxaneyê Roşna.
  82. Toptaş, H. (2019). Türkler için Türkçe dilbilgisi. Papatya Bilim.
  83. Tüzün, M. (2017). Zerriya mı. Ceylan Matbaası.
  84. Valêrî, N. (2009). Dejê Nimiteyî. Weşanxaneyê Vateyî.
  85. Valêrî, N. (2023). Demserrê vîrî. Avesta.
  86. Xoşnaw, N. E. (2021). Rêzimanî Kurdî. Dara.
  87. Yıldırım, K. (2012). Temel alıştırma ve metinlerle Kürtçe dilbilgisi (Kurmanci lehçesi). Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınları. Yıldırım, T. (2022). Alık u Fatıke. Neşirxaneyê Vir. Yıldız, P. (2021). Hîkayeyê hewn û hişyarî. Avesta. Zîlan, B. (2017). Di kitabê Mehemmedê Şêx Ensarî: “Raro Raşt” û “Me'lûmatê Dînîye” (Metn û cigêrayîş). Weşanxaneyê Vateyî.