AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe findings reveal that the spatial organization in early Ottoman mosques exhibits a multi-centered structure where different plan types coexisted simultaneously, rather than a unidirectional development.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
In the literature on Ottoman architecture, early period mosques are generally considered either a continuation of the Seljuk tradition or precursors to classical mosques, and their development has been explained within a linear architectural evolution model. However, this approach fails to adequately explain the diversity of plan schemes and spatial organization that emerged in early Ottoman architecture. This study questions whether the typological and spatial diversity in early Ottoman mosques can be explained by a linear development model. The research examines a total of seventeen mosques built in Bursa, Edirne, and Istanbul—the capitals of the Ottoman Empire between 1299 and 1505—whose plan characteristics could be determined. Four mosques representing different plan types and providing comparable data for spatial analysis were selected, and detailed analyses were conducted. The analyses were carried out using Depthmap software within the framework of Space Syntax theory; connectivity and line length values were evaluated from axial maps. The findings reveal that the spatial organization in early Ottoman mosques exhibits a multi-centered structure where different plan types coexisted simultaneously, rather than a unidirectional development. This indicates a multi-layered structure in terms of spatial organization and plan typology in early Ottoman mosque architecture. The study concludes that the spatial organization in early Ottoman mosques was shaped not by a linear development model, but rather by the simultaneous development of different plan types.
Özet
Osmanlı mimarlığı literatüründe erken dönem camileri genellikle Selçuklu geleneğinin devamı ya da klasik dönem camilerinin öncülleri olarak ele alınmış ve bu yapıların gelişimi doğrusal bir mimari evrim modeli içinde açıklanmıştır. Ancak bu yaklaşım, erken dönem Osmanlı mimarisinde ortaya çıkan plan şemaları ve mekânsal organizasyon çeşitliliğini yeterince açıklayamamaktadır. Bu çalışma, erken dönem Osmanlı camilerindeki tipolojik ve mekânsal çeşitliliğin doğrusal bir gelişim modeliyle açıklanıp açıklanamayacağını sorgulamaktadır. Araştırma kapsamında, 1299–1505 yılları arasında Osmanlı Devleti’ne başkentlik yapmış Bursa, Edirne ve İstanbul’da inşa edilen ve plan özellikleri belirlenebilen toplam on yedi cami incelenmiştir. Bu yapılar arasından farklı plan tiplerini temsil eden, mekânsal analiz açısından karşılaştırılabilir veri sunan dört cami seçilerek ayrıntılı analizler gerçekleştirilmiştir. Analizler, Mekân Dizim (Space Syntax) kuramı çerçevesinde Depthmap yazılımı kullanılarak yürütülmüş; aksiyel haritalar üzerinden bağlantılılık (connectivity) ve aks uzunluğu (line length) değerleri değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, erken dönem Osmanlı camilerinde mekânsal organizasyonun tek yönlü bir gelişimden ziyade, farklı plan tiplerinin eş zamanlı olarak var olduğu çok merkezli bir yapı sergilediğini ortaya koymaktadır. Bu durum, erken dönem Osmanlı cami mimarisinde mekânsal organizasyon ve plan tipolojisi açısından çok katmanlı bir yapının bulunduğunu göstermektedir. Çalışma sonucunda, erken dönem Osmanlı camilerindeki mekânsal organizasyonun doğrusal bir gelişim modelinden ziyade eş zamanlı gelişen farklı plan tipleri üzerinden şekillendiği ortaya konulmuştur.