Journals / Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2026 / Sayı: 18/2

Elements Regarding The Diagnosis of Psycological and Psychiatric Diseases in Kiyafetnames

KIYAFETNAMELERDE PSİKOLOJİK VE PSİKİYATRİK HASTALIKLARIN TEŞHİSİNE DAİR UNSURLAR

Yusuf Babür(Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi)0000-0001-7560-021X
Pages
—
Publication Date
2026-01-09
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Based on these determinations, the elements of human psychology are selected and discussed.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:One of the most important genres of classical Turkish literature, the kiyafetnames make inferences about the character, intelligence, talents, morality and psychology of human beings based on their physical characteristics.
📊
Key Findings & Data:It is possible to see the effort to determine these characteristics of human beings from ancient Egyptian, Roman, Greek and Indian cultures.
💡
Conclusion & Impact:Based on these determinations, the elements of human psychology are selected and discussed.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Divan Edebiyatı · Kıyafetname · Firasetname

Abstract

One of the most important genres of classical Turkish literature, the kiyafetnames make inferences about the character, intelligence, talents, morality and psychology of human beings based on their physical characteristics. It is possible to see the effort to determine these characteristics of human beings from ancient Egyptian, Roman, Greek and Indian cultures. In this science, which is called ilm-i firaset in Eastern culture and physiognomy in Western culture, interesting studies have been carried out. The word "outfit", which derives from the Arabic root "kavafe" meaning "to trace, to follow", has become the name of this science. Based on human physiognomy, not only character analysis was made, but also various predictions were made and information was given about the individual's lineage, personality, diseases and future. Various works have been written in this field, which affects social, political, legal, literary and medical fields and has an important place in social life. In this study, the analyzes and determinations based on various parts of the human being in the dress codes are analyzed. Based on these determinations, the elements of human psychology are selected and discussed.

Özet

Klasik Türk edebiyatının önemli türlerinden olan kıyafetnameler, insanın fiziki özelliklerinden yola çıkarak karakteri, zekâsı, yetenekleri, ahlakı ve psikolojisine dair çıkarımlar yapar. İnsana ait bu özellikleri belirlemeye çalışma çabasını eski Mısır, Roma, Yunan ve Hint kültürlerinden itibaren görmek mümkündür. Doğu kültüründe ilm-i firaset ve Batı kültüründe fizyonomi diye adlandırılan bu ilimde ilgi çeken çalışmalar yapılmıştır. Arapça kelime anlamı olarak “iz sürmek, takip etmek” gibi anlamlara gelen “kavafe” kökünden türeyen kıyafet kelimesi bu ilme isim olmuştur. İnsan fizyonomisinden yola çıkarak sadece karakter tahlili yapılmakla kalınmamış aynı zamanda bireyin nesebi, kişiliği, hastalıkları ve geleceği hakkında da çeşitli tahminler yapılarak bilgi verilmiştir. Toplumsal, siyasal, hukuksal, edebî ve tıbbi alanları etkileyen ve sosyal hayat içerisinde önemli bir yere sahip bu alanda çeşitli eserler yazılmıştır.Bu çalışmada ise; kıyafetnamelerde yer alan, insanın çeşitli uzuvlarından yola çıkılarak yapılan tahlil ve tespitler incelenmiştir. Bu tespitlerden yola çıkarak insan psikolojisine dair unsurlar seçilerek ele alınmıştır.

🔖

Cite This Article

Babür, Y. (2026). Elements Regarding The Diagnosis of Psycological and Psychiatric Diseases in Kiyafetnames. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 18/2. https://doi.org/10.46790/erzisosbil.1783981

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (38)

  1. ALTINTAŞ, H. (1989). Psikoloji Sözlüğü Üzerine Deneme. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 31 (1), 29-71.
  2. ANETSHOFER, H, N., İPEK H. C., ve İRVİN C. S. (2016). Cinsel İçerikli Bir Osmanlı Kıyafetnâmesi-Ta‘rîfnâme-i Zenâne. Toplumsal Tarih, 270, 32-34.
  3. ARGUN, C. E., DURSUN, K. G ve DURSUN, S. (2010). Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği. İstanbul: Kişisel Yayın.
  4. AYDIN, Ş. (2023). Cumhuriyet Dönemi Fizyonomi Eserleri Üzerine Bir Bibliyografya Denemesi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 195-213.
  5. BEŞEN, M. ve ASLAN, E. (2014). Aseksüalite ve hiperseksüelite: Temel kavramlar. Androloji Bülteni, 306-307.
  6. BOZKURT, K. (2008). Kıyâfet İlmi Türk Edebıyatında Kıyâfet-Nâmeler ve Şa‘bân-ı Sivrihisârî’nin Kıyâfet-Nâmesi. Yüksek Lisans Tezi, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  7. CAN, Ş. (1994). Klasik Yunan Mitolojisi. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
  8. ÇAKIR, M. (2007). Kıyâfet-Nâmeler Hakkında Bir Bibliyografya Denemesi. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi (9), 333-350.
  9. ÇINAR, B. (2012). Niğdeli Visâlî ve Hamdullah Hamdî’nin Kıyâfetnâmeleri Üzerine Bir İnceleme. Zeitschrift für die Welt der Türken, S. 3, No. 4, 306.
  10. DİKKAYA, H. ve AK, M. (2022). Bir Edebî Tür Olarak Kıyâfet-nâme ve Bursalı Murâdî'nin Kıyâfet-nâme’si. Akif, 52/2, 91-108.
  11. EKİNCİ, E. B., https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=1140&asirlar-boyu-karakteri-ele-veren-y%C3%BCz-okuma-sanati (ET: 01.06.2025).
  12. ELBİR, B. (2017). Yazarı Bilinmeyen Bir Kıyafetnâme Üzerine. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 19, 37-58.
  13. ERDOĞAN, H. (2019). İslâm Düşüncesinde Basîret ve Firâset Kavramlarının Din Psikolojisi Açısından İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  14. Erzurumlu İbrahim Hakkı (2011). Marifetnâme. (Sadeleştirme: Cafer Durmuş - Dr. Kerim Kara). İstanbul: Erkam Yayınları.
  15. FAHREDDİN, İ. (1933). Fizyonomi - İlm-i Sima. İstanbul: Tefeyyüz Kitaphanesi.
  16. GUİLLAUME, P. (1970). Psikoloji. (Çev. Refia Şemin). İstanbul: İÜEF Yayınları.
  17. GÜRBÜZ, M. (2016). Ta’likîzâde Mehmed Subhî Firâset-nâme. Ankara: Grafiker Yayınları.
  18. KAPLAN, M. A. ve KOÇ, A. (2023). Sanatta Narkissos Öyküsünün Temsili ve Salvador Dali’de Narkissos Metamorfozu. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 33, 3, 1241-1250
  19. KARASU, M. (2024). Çağatay Türkçesi ile Yazılmış Bir Kıyâfet-Nâme: Kıyâfetü’l-Beşer. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi(15), 625-639.
  20. KASAPOĞLU, A. (2006). İnkâr ve Acelecilik Karakteri. Kelam Araştırmaları, 4:1, 91-112.
  21. KOSİF, R. (2019). Kişilik Özellikleri ile Yüz Anatomisi Arasındaki İlişkinin Araştırılması. Kocatepe Tıp Dergisi Kocatepe Medical Journal, 20, 137-141.
  22. KULAKSIZOĞLU I., TÜKEL R., ÜÇOK A., YARGIÇ, İ., ve YAZICI O. (2009). Psikiyatri. İstanbul: Galenos Yayınevi.
  23. LAVATER, J. C. (1775). Physiognomische Fragmente, zur Beförderung der Menschenkenntniß und Menschenliebe. Bd. 1. Leipzig u. a.
  24. MENGİ, M. (1977). Kıyafetnâmeler Üzerine. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 25, 299-309.
  25. MENGİ, M. (2002). “Kıyafetnâme”. TDV İslâm Ansiklopedisi, Ankara: C. 25, 512-513.
  26. OKUMUŞ, E. (2008). Marifetnâme’de Beden. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, VIII, S.1, 28-33.
  27. ÖZDOĞAN, Ö. (2008). İnsana Manevi-Psikolojik Yaklaşım. AÜİFD XLIX/II, 77-102.
  28. ÖZGÜR, G. M., https://gulsahmeralozgur.dr.tr/bir-garip-hastalik-aboulomania/ (ET: 26.08.2025).
  29. ÖZMEN, A. (2019). Hoca-zâde Muhammed Râsim Hikmet Tarafından Kaleme Alınan Kıyâfetnâme Üzerine Bir Değerlendirme. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 23, 775-806.
  30. PALA, İ. (2017). Ansiklopedik Divân Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları.
  31. ŞİMŞEK, S. (2019). İslam Kaynaklarına Göre Fizyonomi ve Eğitim İlişkisi. Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  32. TAŞKÖPRÜZADE, A. (1313). Mevzû‘atü’l-‘ulûm (2 Cilt). İstanbul: İkdam Matbaası.
  33. TAYŞİ, M. S. (1979). Kıyâfet İlmi ve Seyyid Lokman Çelebi’nin Kıyâfet Nâmesi. İslam Medeniyeti Dergisi, 4/38, 91-112
  34. TÜRK, G. (2007). Anadolu Sahasına Ait Bir Kıyafet-Nâme Örneği Üzerine İnceleme. Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  35. TÜRKDOĞAN, M. G. (2014). İlm-i Kıyâfet ve Firâset Bağlamında Mustafa Bin Evrenos’un ‘Hâzâ Kitab-ı Firâsetnâme ve Kıyâfetnâmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 7, 34, 172-195.
  36. UYANIKER, N. (2021). Müstensihi Bilinmeyen Bir Kıyafetnâme’de Sûretten Sîrete Gidiş’in Kültürel Kimlik Açısından İncelenmesi (İçinde: Sosyal Bilimler Işığında Doğa, İnsan, Toplum ve Kültür: s. 29-43; Edt: Doç. Dr. Mustafa Aça, Doç. Dr. Mehmet Ali Yolcu). Çanakkale: Paradigm Press.
  37. YÖRÜKOĞLU, T. (2000). Yunan Mitolojisinde Aşk. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  38. YÜKSEL, S. (2022). Yeni Osmanlı Mehmet Ayetullah Bey’in Bilinmeyen İki Eseri: Tarih-i Tabii Tercümesi ve Kıyafetname. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 46(1), 167-175.