Journals / Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 12 Sayı: 2

TÜRK DİN MÛSİKÎSİ’NİN YÜKSEKÖĞRETİM DÜZEYİNDEKİ KURUMSALLAŞMA SÜRECİ

Uğur Alkan(KIRKLARELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-8553-0355
Pages
168–181
Publication Date
2026-08-04
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Anahtar Kelimeler: Kurumsallaşma, Türk Din Musikisi, Yükseköğretim.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:İlk olarak İslamiyet öncesi Türkler’in inanç pratiklerinde doğrudan inancın kendisini ifade eden bir unsur olarak teşekkül eden Türk din mûsikîsi, İslamiyet’in kabulüyle ibadet öncesi, sırası ve sonrasında araçsal bir vazife üstlenmiş; cami ve tekke ortamından beslenerek Osmanlı döneminde müesseseleşip kadim Türk mûsikîsinin önemli bir parçası hâline gelmiştir.
📊
Key Findings & Data:Ne var ki Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş süreciyle birlikte hayata geçirilen mûsikî politikaları bağlamında yaşanan tahribat, Türk mûsikîsinin bütününü etkisi altına almış; tekke ve zaviyelerin kapatılması, ibadet dilinin Türkçeleştirilmesi gibi gelişmeler de özelde Türk din mûsikîsinin bu tahribattan payını almasını sağlamıştır.
💡
Conclusion & Impact:Anahtar Kelimeler: Kurumsallaşma, Türk Din Musikisi, Yükseköğretim.
🔬Design:Modeling & Simulation
📍Scope:2010 Verileri
⚙️Variables:Kurumsallaşma · Türk din musikisi · Yükseköğretim

Özet

İlk olarak İslamiyet öncesi Türkler’in inanç pratiklerinde doğrudan inancın kendisini ifade eden bir unsur olarak teşekkül eden Türk din mûsikîsi, İslamiyet’in kabulüyle ibadet öncesi, sırası ve sonrasında araçsal bir vazife üstlenmiş; cami ve tekke ortamından beslenerek Osmanlı döneminde müesseseleşip kadim Türk mûsikîsinin önemli bir parçası hâline gelmiştir. Ne var ki Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş süreciyle birlikte hayata geçirilen mûsikî politikaları bağlamında yaşanan tahribat, Türk mûsikîsinin bütününü etkisi altına almış; tekke ve zaviyelerin kapatılması, ibadet dilinin Türkçeleştirilmesi gibi gelişmeler de özelde Türk din mûsikîsinin bu tahribattan payını almasını sağlamıştır. Ne var ki din eğitiminin yeniden yapılandırılması süreci hasıl olmuş ve bu durum, Türk din mûsikînin 1950’li yıllar itibariyle ilmi zeminde görünürlük kazanmasını sağlamıştır. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi ve İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü’nün öncülüğünde atılan adımlar, Türk din mûsikîsinin kurumsallaşma sürecinin teşekkülünde önemli bir aşama oluşturmuştur. Türk din mûsikîsi’nin anabilim dalı ve bilim dalı hüviyeti kazanmasıyla birlikte yükseköğretim düzeyindeki kurumsallaşma süreçlerinin konu edildiği bu çalışmada, araştırma yöntemi olarak nitel araştırma yaklaşımlarından doküman analizi modeli benimsenmiştir. Çalışmanın bulgularına göre, 2010 yılı itibariyle Türk din mûsikîsinin yükseköğretim alanındaki kurumsallaşma sürecinde dikkate değer bir ivme artışı gözlemlenmiş; bu dönemde ilgili alan özelindeki lisansüstü çalışmalarda belirgin bir artış yaşanmış ve alanın akademik kadro profili çeşitlenmiştir. Bununla birlikte, akademisyen sayısındaki yetersizlik, ders çeşitliliğinin sınırlı oluşu ve bölgesel dengesizlikler gibi sorunların, kurumsallaşmanın önünde engel oluşturduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu tespitler bağlamında, kurumsallaşma sürecinin geleceğine yönelik yol haritası sunmak adına alan araştırmacılarına, öğrencilerine ve diğer ilgili paydaşlara alanın güçlü ve zayıf yönleri görünür kılınarak bir dizi öneriler getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kurumsallaşma, Türk Din Musikisi, Yükseköğretim.

🔖

Cite This Article

Alkan, U. (2026). TÜRK DİN MÛSİKÎSİ’NİN YÜKSEKÖĞRETİM DÜZEYİNDEKİ KURUMSALLAŞMA SÜRECİ. Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi, Cilt: 12 Sayı: 2, 168–181. https://doi.org/10.36442/AMADER.2026.128

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (37)

  1. Akdoğan, B. (2003). Türk Din Mûsikîsi’nin Anadolu’da Doğuşu Ve Tarihi Seyri Hakkında Bazı Mülahazalar: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 44(1), 345–371.
  2. Akdoğan, B. (2015). Türk Din Mûsikîsi Derslerinin Eğitim Ve Öğretim Problemleri Ve Çözüm Yolları İle İlgili Bazı Düşünceler: Journal of Islamic Research, 26(1), 24–44.
  3. Akpınar, H. (2001). Mûsikîşinas Bir Filozof Olarak Fârâbî: Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (2), 177–185.
  4. Alkan, U. (2015). Türklerde Ezan Ve Salâ Mûsikîsi Uygulamaları Günümüz Örnekleriyle, Edirne: Parafiks Yayınları.
  5. Alkan, U. (2018). Tek Partili Dönem Türkiye’sinde Mûsikî Politikaları: Dinî Mûsikî Örneği: Tasavvur Tekirdağ İlahiyat Dergisi, 4(2), 452–469.
  6. Arslan, F. (2005). Safiyyüddîn Abdülmümin El-Urmevî’nin Er-Risâletü’ş-Şerefiyye’sinde Mûsikî Matematiği: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 46(2), 267–304.
  7. Eker, F. (2024). Türk Din Musikisi Anabilim Dalı’nda Görev Yapan Akademisyenlerin Lisansüstü Tez Çalışmaları Üzerine Bir İnceleme, İlahiyat Bilimleri Lisansüstü Öğrenci Sempozyumu 20 Aralık 2024
  8. Engin, M. (2023). Türk İslam Dünyası’ndaki Mûsikî Birikiminin Anadolu’daki Dinî Mûsikîye Katkısı: Anasay, 7(26), 172–185.
  9. Fayda, M. (2015). Hulefâ-yı Râşidîn Devri Dört Halife Dönemi, İstanbu: Kubbealtı.
  10. Güneş, H. (2019). İslam Tarihinin İlk Asrında Musiki. İ. Baz ve diğerleri (Ed.), Uluslararası Dengbejlik Kültürü Ve Dengbejler (s. 307–319). Şırnak: Şırnak Üniversitesi Yayınları.
  11. Güngör, İ. (2011). Şanlıurfa İli Kısas Yöresi “Cem Formu”nun Analizi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi.
  12. Karaman, F. (2019). Yüksek İslam Enstitülerinin Din Eğitimindeki Rolü. F. Karaman (Ed.), Uluslararası Yüksek Din Eğitimi Sempozyumu Kitabı (Cilt 2, s. 377–388). Malatya: İnönü Üniversitesi Yayınları.
  13. Karışman, F. Z. (2023). Türkiye'deki Üniversitelerde Türk Din Musikisi Eğitimi Verilen Yüksek Lisans Ve Doktora Programlarında 1982–2020 Yılları Arasında Hazırlanan Tezler Üzerine Bir İnceleme, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi.
  14. Kıral, B. (2020). Nitel Bir Veri Analizi Yöntemi Olarak Doküman Analizi: Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (15), 170–189.
  15. Koca, F. (2023). Türk Din Mûsikîsi’nin İslam Tarihi İle İlişkisi: Turkish Studies, 18(1), 67– 73.
  16. Köprülü, F. (1976). Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları
  17. Melikoff, I. (2021). Uyur İdik Uyardılar: Alevilik Bektaşilik Araştırmaları. T. Alptekin, (Çev.), İstanbul: Demos Yayınları.
  18. Oransay, G. (1973). Dini Türk Mûsikîsinde XVII. Yüzyılda Kullanılmış Olan Makamlar. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19/1-4, 75-82
  19. Oransay, G. (1976). Türk Din Musikisi Tür, Makam ve Usullarının Kodlanması. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 21/1-4, 151- 185;
  20. Oransay, G. (1978). Mevlevi Ayinleri (Kitap Tanıtım). Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 22/1-2, 381-82.
  21. Özalp, M. N. (2000). Türk Musikisi Tarihi (Cilt 1). Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları
  22. Özcan, N. (1993). Cami Musikisi. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 7, s. 102). TDV Yayınları.
  23. Özcan, N. (2011). Tekke Musikisi. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 40, s. 384–385). TDV Yayınları.
  24. Özcan, N. (2014). XVII. ve XVIII. Yüzyıllarda Osmanlılarda Dinî Mûsikî. Yeni Türkiye Dergisi, (57), 882–894.V
  25. Özden, E. (2015). Osmanlı Maârifi’nde Mûsikî. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  26. Papatya, G. (2006). Günümüz Dinî Türk Mûsikîsi Hocası Prof. A. Ayhan Altınkuşlar Şahsiyeti, Sanatkâr Yönü Ve Mûsikî Eserleri Üzerine Bir İnceleme, Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi
  27. Popescu-Judetz, E. (2007). Türk Musikisi Kültürünün Anlamları. B. Aksoy (Çev.), İstanbul: Pan Yayıncılık.
  28. Sak, R., vd. (2021). Bir Araştırma Yöntemi Olarak Doküman Analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227–250.
  29. Sevinç, M. (2017). İmam Hatip Liselerinde Dinî Mûsikî Eğitiminin Tarihsel Süreci Ve Öğretim Programlarının Karşılaştırılması. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(11), 153–184.
  30. Şimşek, E. (2013). Çok Partili Dönemde Yeniden Din Eğitimi Ve Öğretimine Dönüş Süreci (1946–1960). Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (49), 391–414.
  31. Taşdelen, D., vd. (2021). Çalkantılı Bir Dönemin Kültür Sahnesi Olarak Dârülelhan: Geleneğin Yeniden Tanımlanması. Türkiyat Mecmuası, 31(2), 819–849.
  32. Tıraşçı, M. (2011). Ruhi Kalender’e Göre Mûsikî Ve Türk Mûsikîsine Dair Değerlendirmeler. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2(2), 91–125.
  33. Timisi, A. H. (2007). Anadolu Kültürü Ve Semahlar, Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi.
  34. Turabi, A. H. (1997). İlk Dönem İslam Dünyasında Musiki Çalışmaları. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (13–15), 225–248.
  35. Turabi, A. H. (2006). Klasik İslam Düşüncesinde Musiki Tasavvuru. H. Özkan (Ed.), Sanat Ve Klasik (ss. 99–118). Klasik Yayınları.
  36. Uymaz, T. (2018). Gerçek Sanatkârlar Yetiştirmede, Bugünkü Konservatuvarlar Ile Gelenekteki Tekke Eğitimi Sistemlerini Kıyaslayan Bir Tetkik. International Journal Of Education Technology And Scientific Researches, (7), 203–218.
  37. Yücel, H. (2016). Ix–Xv. Yüzyıllar Arası Musiki Kaynakları Üzerine Bir Inceleme. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(23), 301–323.