SavedAdd your journal

Journals / İslami İlimler Dergisi / 2025 / Sayı: 41

The Ontological Basis of Periphrastic Expression: Contextual Inference (Qarîna) and Semantic Relation (‘Alâqa)

Dolaylamalı Anlatımların Ontolojik Zemini: Karîne ve Alâka

Muhammed Salih Sürücü(Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)0000-0001-7193-1951
Pages
351–378
Publication Date
2025-11-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The findings reveal that qarīnah is not only an element that allows an expression to depart from its literal meaning but is also a determinant of the meaning itself.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This article addresses the concepts of karīna (contextual indication) and ʿalāqa (semantic relation) — which we consider fundamental principles for the determination (wadʿ) and signification (dalāla) of indirect expressions such as trope (majāz), metaphor (istiʿāra), and metonymy (kināya) — within an ontological framework.
📊
Key Findings & Data:The inclusion of qarīnah in the definition of majāz has been a subject of longstanding debate in the literature, with significant disagreements between the disciplines of rhetoric (balāgha) and Islamic legal theory (fiqh uṣūl).
💡
Conclusion & Impact:The findings reveal that qarīnah is not only an element that allows an expression to depart from its literal meaning but is also a determinant of the meaning itself.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Arap Dili ve Belâgatı · Dolaylamalı anlatım · Mecâz

Abstract

This article addresses the concepts of karīna (contextual indication) and ʿalāqa (semantic relation) — which we consider fundamental principles for the determination (wadʿ) and signification (dalāla) of indirect expressions such as trope (majāz), metaphor (istiʿāra), and metonymy (kināya) — within an ontological framework. The primary problem of the study is to elucidate how meaning emerges in figurative expressions and which linguistic and contextual elements play a role in transferring the lexeme beyond its literal (ḥaqīqī) meaning. The aim of the article is to examine karīna and ʿalāqa conceptually and functionally, demonstrating how these elements serve as constitutive factors both in the emergence of figurative usage and in the determination of its meaning; in other words, how they function as the linguistic determinants (vazʿ) and principles of signification (delāla) of indirect expressions. The study also seeks to show that figurative language (mecāz) is not merely an aesthetic form of expression but a systematic tool in the construction of meaning. This article addresses the concepts of qarīnah (contextual indication) and ʿalāqa (semantic relation) within an ontological framework. These are fundamental principles for the determination (wadʿ) and signification (dalālah) of indirect expressions such as trope (majāz), metaphor (istiʿāra), and metonymy (kināya). The study’s primary problem is to elucidate how meaning emerges in figurative expressions and which linguistic and contextual elements transfer a lexeme beyond its literal (ḥaqīqī) meaning. The article aims to examine karīna and ʿalāqah conceptually and functionally, demonstrating how these elements serve as constitutive factors in both the emergence of figurative usage and the determination of its meaning. In other words, it explores how they function as the linguistic determinants (wadʿ) and principles of signification (dalālah) for indirect expressions. The study also seeks to show that figurative language (majâz) is not merely an aesthetic form of expression but a systematic tool in the construction of meaning. The inclusion of qarīnah in the definition of majāz has been a subject of longstanding debate in the literature, with significant disagreements between the disciplines of rhetoric (balāgha) and Islamic legal theory (fiqh uṣūl). Within this context, the article helps fill this theoretical gap by offering a clearer conceptualization of the nature of majāz. Employing a qualitative methodology, this study analytically examines classical rhetorical and uṣūl texts to investigate the types, functions, and relationships of qarīnah and ʿalāqah with figurative language. The concepts are clarified through illustrative textual examples. The findings reveal that qarīnah is not only an element that allows an expression to depart from its literal meaning but is also a determinant of the meaning itself. Meanwhile, ʿalāqah represents the logical and contextual connection that makes the figurative use of the lexeme possible. In conclusion, qarīnah and ʿalāqah are fundamental determinants for understanding majāz both theoretically and practically. In conclusion, karīna and ʿalāqa are fundamental determinants in understanding mecāz both theoretically and practically.

Özet

Bu makale, mecâz, istiâre ve kinâye gibi dolaylamalı anlatımların vaz‘ı (belirlenimi) ve delâletinin ilkesi olarak gördüğümüz karîne ve alâka kavramlarını ontolojik bir zeminde ele almaktadır. Çalışmanın temel problemi, mecâzî ifadelerde anlamın nasıl ortaya çıktığını, lafzın hakikî anlamından başka bir manaya taşınmasında hangi dilsel ve bağlamsal unsurların rol oynadığını açıklamaktır. Makalenin amacı, karîne ve alâka kavramlarını kavramsal ve işlevsel yönleriyle inceleyerek, bu unsurların mecâzî kullanımın hem ortaya çıkışında hem de anlamının tayininde nasıl birer kurucu unsur olarak işlev gördüğünü, diğer deyişle dolaylamalı anlatımların dilsel belirlenimleri (vaz‘) ve manaya delâletlerinin ilkesi konumunda olduklarını ortaya koymaktır. Çalışma, mecâzın sadece estetik bir ifade biçimi değil, aynı zamanda anlamın inşasında sistematik bir araç olduğunu da göstermeyi hedeflemektedir. Literatürde, karînenin mecâzın tanımına dâhil edilip edilmemesi meselesi uzun süredir tartışılmakta; belâgat ve fıkıh usûlü disiplinleri arasında bu konuda ciddi görüş ayrılıkları bulunmaktadır. Bu bağlamda çalışma, söz konusu teorik boşluğun giderilmesine ve mecâzın mahiyetinin daha net kavramsallaştırılmasına katkı sunmaktadır. Nitel bir yöntem benimsenen çalışmada klasik belâgat ve usul metinleri taranarak, karîne ve alâkanın türleri, işlevleri ve mecâzla ilişkileri analitik bir şekilde incelenmiştir. Kavramlar, örnek metinler üzerinden somutlaştırılarak açıklanmıştır. Elde edilen bulgular, karîne-i mâni’anın yalnızca mecâzın hakikî anlamdan ayrışmasını sağlayan bir unsur değil, aynı zamanda anlamı tayin eden bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır. Alâka ise, lafzın mecâzî manada kullanılmasını mümkün kılan mantıksal ve bağlamsal bağlantıyı temsil etmektedir. Sonuç olarak, karîne ve alâka, mecâzın hem teorik hem de pratik düzeyde anlaşılmasında aslî belirleyicilerdir.

🔖

Cite This Article

Sürücü, M. S. (2025). The Ontological Basis of Periphrastic Expression: Contextual Inference (Qarîna) and Semantic Relation (‘Alâqa). İslami İlimler Dergisi, Sayı: 41, 351–378. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.1723478

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (43)

  1. Adapazarî, Muhammed b. Osman. Hâşiye cedide ala Karatepelî ale’l-alâka. İstanbul: Matbaa-i Amire, 1273.
  2. Antâkî, Mahmud b. Abdullah. Metnü’l-alâka. İstanbul: Matbaa-i Amire, 1274.
  3. Arı, Fahrettin. Müphem Lafızların Vaz‘ı Bağlamında Dil ve Gerçeklik İlişkileri. İstanbul: 29 Mayıs Üniversitesi, İslami İlimler Fakültesi, Lisans Tezi, 2020.
  4. Bâbertî, Ekmeleddîn. er-Rudûd ne’n-nukûd Şerhu Muhtasar-i İbni’l-Hâcib. thk. Dayfullah b. Salih b. Avn el-Umrî. 2 Cilt. Kâhire: Mektebetü’r-Rüşd Nâşirûn, 2005.
  5. Basrî, Ebü’l-Hüseyin. el-Mu‘temed fî usûli’l-fıkh. thk. Halîl el-Meys. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1403/1982.
  6. Cürcânî, Abdülkâhir. Esrârü’l-belâga. thk. Mahmud Muhammed Şakir. Kahire-Cidde: Matbaatü’l-Medenî-Dâru’l- Medenî, ts.
  7. Cürcânî, Abdülkâhir. Delâilü’l-i‘câz. thk. Mahmud Muhammed Şâkir. Kâhire-Cidde: Matbaatü’l-Medenî-Dârü’l- Medenî, 3. Basım, 1992.
  8. Cürcânî, Seyyid Şerîf. et-Ta‘rîfât, thk. Heyet. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1983.
  9. Çelik, Yüksel. es-Seyyid eş-Şerîf el-Cürcânî’nin el-Misbâh fî şerhi’l-Miftâh Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili (Edisyon Kritik). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2009.
  10. Desûkî, Muhammed b. Ahmed. Hâşiye alâ Muhtasari’l-meânî. thk. İbrahim Halil İbrahim. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l- Kütübi’l-İlmiyye, 2013.
  11. Eğinî, Muhammed Rahmi. Vaz‘ İlminin Temel Meseleleri: el-Ucâletür’-Rahmiyye fî Şerhi’r-Risâleti’l-Vaz’iyye. çev. Muhammed Salih Sürücü. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2024.
  12. Fenârî, Molla. Fusûlü’l-bedâî‘fî usûli’ş-şerâî‘. thk. Muhammed Hüseyin Muhammed Hasan İsmail. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2006.
  13. Filibevî, Halil Fevzî el-Hâşiyetü’l-cedîde alâ İsâmi’l-ferîde. 2 Cilt. İstanbul: Matbayı Âmire, 1289.
  14. Hafız Efendi, Seyyid. Şerhu’l-alâka. İstanbul: Sahafiye-i Osmaniye Matbaası, 1319.
  15. İbn Abidîn, Muhammed Emin. Reddü’l-muhtâr ale’d-Dürri’l-muhtâr. 6 Cilt. Mısır: Matbaatu Mustafa el-Bâbî el- Halebî, 2. Basım, 1966.
  16. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemalüddîn. Lisânu’l-arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 3. Basım, 1414.
  17. İbn Ya‘îş, Ebü’l-Bekâ. Şerhu’l-Mufassal. thk. Emîl Bedî Ya‘kûb. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2001.
  18. Îcî, Adudüddîn. er-Risâletü’l-vaz‘iyye. İstanbul: Safa ve Enver Matbaası, 1311.
  19. İsferâyînî, İsâmüddîn. el-Atvel şerhu Telhîsi Miftâhi’l-ulûm. thk. Abdülhamid Hindâvî. 2 Cilt. Beyrut Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  20. İsferâyînî, İsâmüddîn. Şerhu’l-İsâm li’r-Risâleti’s-Semerkandî fi’l-isti’ârat. thk. Adnan Ömer el-Hatîb. Dımaşk: Dâru’t-Takvâ, 2006.
  21. İshak Efendi, Harputlu. Sual-i istiâre. İstanbul: y.y., 1277.
  22. Karâfî, Şehâbeddîn. Nefâisü’l-usûl fî şerhi’l-Mahsûl, thk. Adil Ahmed Abdülmevcûd-Ali Muhammed Muavviz. b.y.: Mektebet-ü Nizâr, 1995.
  23. Karâfî. Şehâbeddîn. Şerhu Tenkîhi’l-fusûl. thk. Taha Abdurraûf Sa‘d. Kâhire: Şirketü’t-Tıbâa‘ti’l-Fenniyeti’l-Muttehide, 1983.
  24. Karatepeli, Hüseyin b. Mustafa. Şerhu Risâleti’l-istiâre. İstanbul: Matbaa-yı Âmire, 1260.
  25. Kefevî, Ebü’l-Bekâ. el-Külliyyât. thk. Adnan Derviş-Muhammed el-Mısrî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, ts.
  26. Merdâvî, Alâüddîn. et-Tahbîr şerhu’t-Tahrîr, thk. Abdurrahman el-Cibrîn-Ivaz el-Karnî-Ahmed es-Serrâh. 6 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 2000.
  27. Molla Fenârî. Fusûlü’l-bedâî‘ fî usûli’ş-şerâî‘. thk. Muhammed Hüseyin Muhammed Hasan İsmail. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2006.
  28. Molla, Hüsrev. Mir‘âtu’l-usûl şerhu Mirkâti’l-vusûl. Dersaadet: Şirket-i Sahafiye-i Osmaniye, 1321.
  29. Gökbunar, Abdülmuttalip. Müneccimbaşı Ahmed Dede’nin “Gâyetü’l-beyân fî dekâiki ilmi’l-beyân” İsimli Eserinin Tahkiki. Yalova: Yalova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
  30. Râzî, Fahreddîn. el-Mahsûl. thk. Taha Cabir Feyyâz. b.y.: Müessesetü’r-Risâle, 3. Basım, 1997.
  31. Râzî, Fahreddîn. Nihâyetü’l-i‘câz fî dirâyeti’l-i‘câz. thk. Nasrullah Hacımüftüoğlu. Beyrut: Dâru Sâdır, 2004.
  32. De Saussure, Ferdinand. Genel Dilbilim Dersleri. çev. Berke Vardar. İstanbul: Multilingual, 1998.
  33. Sekkâkî, Ebû Ya‘kûb. Miftâhu’l-ulûm. thk. Naim Zarzûr. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1987.
  34. Siyalkûtî, Şemseddîn. Hâşiyetü’s-Siyalkûtî alâ Kitâbi’l-Mutavval li’t-Teftâzânî. thk. Muhammed es-Seyyid Osman. 2. Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2012.
  35. Sübkî, Bahâüddîn. Arûsü’l-efrâh fî şerhi Telhîsi’l-Miftâh, thk. Halil İbrahim Halil. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2001.
  36. Şevkânî, Muhammed b. Ali. İrşâdü’l-fuhûl ilâ tahkîki’l-hakki min ilmi’l-usûl. thk. Eş-Şeyh Ahmed Azv İnâye. 2 Cilt. Dımaşk: Dârü’l-Kütübi’l-Arabî, 1999.
  37. Tala, Murat. “Mecâz Problemi Olarak Alâka: Antâkî’nin el-Alâka’sı Bağlamında Bir Bakış”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 19/2 (Aralık 2019), 661-680. https://doi.org/10.33420/marife.632707
  38. Teftâzânî, Sa‘düddîn. Şerhu’t-Telvîh ale’t-Tavdîh. 2 Cilt. Mısır: Mektebet-ü Subeyh, ts.
  39. Teftâzânî, Sa‘düddîn. el-Mutavvel fi’l-meânî ve’l-beyân. thk. Abdülhamîd Hindâvî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2013.
  40. Tehânevî, Muhammed b. Ali. Keşşâf-ı ıstılahâti’l-fünûn ve’l-ulûm. thk. Ali Dehruc. 2 Cilt. Beyrut: Mektebet-u Lübnan Nâşirûn, 1996.
  41. Urmevî, Safiyyüddîn. Nihâyetü’l-vusûl fî dirâyeti’l-usûl. thk. Salih b. Süleyman el-Yûsuf- Sa‘d b. Sâlim es-Suveyh. 9 Cilt. Mekke: el-Mektebetü’t-Ricâriyye, 1996.
  42. Yıldırım, Abdullah. “Vaz İlmi”. İslam Medeniyetinde Dil İlimleri Tarih ve Problemler. ed. İsmail Güler. İstanbul: İsam Yayınları, 2015, 494-501.
  43. Zerkeşî, Bedreddîn. el-Bahrü’l-Muhît. 3 Cilt. Amman: Dâru’l-Kütübî, 1994.