Journals / İslami İlimler Dergisi / 2025 / Sayı: 41

The Analysis of Ömer Nasuhi Bilmen's Approach to Mushkil Al-Qur'ân ın His Tafsīr

Ömer Nasuhi Bilmen’in Tefsirinde Müşkilü’l-Kur’ân’a Yaklaşımının İncelenmesi

Yahya Arslan(ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ, İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ)0000-0002-0774-1755
Pages
177–196
Publication Date
2025-11-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In the light of this analysis, the study demonstrates Bilmen’s systematic method for explaining obscure verses, highlighting his contribution to the resolution of mushkil in the Qur'ân.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Ömer Nasuhi Bilmen (d. 1391/1971) was a prominent scholar of Qur’ânic exegesis.
📊
Key Findings & Data:Through this analysis, the study demonstrates Bilmen’s systematic method for explaining obscure verses, highlighting his contribution to the resolution of mushkil in the Qur’ân.
💡
Conclusion & Impact:In the light of this analysis, the study demonstrates Bilmen’s systematic method for explaining obscure verses, highlighting his contribution to the resolution of mushkil in the Qur'ân.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Tefsir · Kur’ân-ı Kerîm · Bilmen

Abstract

Ömer Nasuhi Bilmen (d. 1391/1971) was a prominent scholar of Qur’ânic exegesis. Possessing extensive across the Islamic sciences, Bilmen addressed various topics of Ulûmü’l-Qur’ân in his eight volume tafsīr, titled Qur'ân-ı Kerîm'in Türkçe Meâl-i Âlîsi ve Tefsīri. Among these topics, he notably addresses the science of Mushkil al-Qur’ân. Mushkil al-Qur’ân is the discipline that resolve verses that appear, at first glance, to be contradictory, demonstrating that no actual conflict exists. The reasons for these apparent difficulties include variations in subject matter, the distinction between literal and metaphorical language, discrepancies in the attribution of actions, the use of antonyms, and the presentation of a single reality in different forms. From this perspective, Bilmen seems to have provided valuable insights and interpretations of challenging passages in the Holy Qur'ân. Through this analysis, the study demonstrates Bilmen’s systematic method for explaining obscure verses, highlighting his contribution to the resolution of mushkil in the Qur’ân. The article not only covers the concept of Mushkil al-Qur’ân and the reasons behind its interpretation, which are outlined in the subheadings but also concludes by summarizing these reasons. Given Bilmen’s esteemed position in the field of tafsīr, his analysis of such verses is of particular importance. This paper also employs a qualitative methodology, focusing on a textual analysis of Bilmen’s tafsīr while also referencing other relevant exegetical works to contextualize his approach. In the light of this analysis, the study demonstrates Bilmen’s systematic method for explaining obscure verses, highlighting his contribution to the resolution of mushkil in the Qur'ân.

Özet

Ömer Nasuhi Bilmen (öl. 1391/1971), Kur’ân-ı Kerîm’in anlaşılması ve tefsir edilmesi noktasında incelenmesi gereken önemli bir âlimdir. İslami ilimlerin hemen her alanında geniş bir müktesebata sahip olan Bilmen, önemli bir tefsir olan Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâl-i Âlîsi ve Tefsiri adlı eserinde de Ulûmü’l-Kur’ân’a dair çeşitli izahlarda bulunmuş ve önemli bilgiler sunmuştur. Bilmen’in bu ilimler içerisinde ele aldığı konulardan biri de Müşkilü’l-Kur’ân ilmidir. Müşkilü’l-Kur’ân, Kur’ân-ı Kerîm’in bazı âyetleri arasında ilk bakışta ihtilaf ve zıtlık varmış gibi görünen, esasında ise herhangi bir tenakuzun bulunmadığını ifade eden ilimdir. Müşkil ifadelerin Kur’ân-ı Kerîm’de bulunma sebeplerinin ise konu ihtilafı, hakikat ve mecaz ihtilafı, fiilin faile isnadı noktasındaki ihtilaf, zıt anlamlılıktan kaynaklanan ihtilaf ve gerçeğin farklı formlarda aktarılması hususlarının olduğunu söylemek mümkündür. Bu açıdan bakılınca diğer ilimlerde olduğu gibi tefsir ilminde de önemli bir konuma sahip olan Bilmen’in Kur’ân-ı Kerîm’deki müşkil ifadeler meselesinde yaptığı izahlar ve değerlendirmeler önem arz etmektedir. Bu ilmin önemini ve Bilmen’in tefsirdeki konumunu dikkate alarak ilgili makalede birtakım örnekler üzerinden Bilmen’in müşkil ifadelere nasıl izahlar getirdiğini dikkatlere sunmak amaçlanmaktadır. Makale; Müşkilü’l-Kur’ân kavramını, alt başlıklarıyla işkâle yol açan sebepleri ve sonuç kısmını kapsamaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılarak Bilmen’in, Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâl-i Âlîsi ve Tefsiri odak nokta seçilmiş, diğer tefsirlerden ve çalışmalardan da istifade edilerek müşkil ifadelerin Kur’ân-ı Kerîm’de bulunma sebepleri dikkate alınmış ve ilgili tefsirden örnekler verilmiştir. Bu örneklerin işaretiyle Bilmen’in, Müşkilü’l-Kur’ân ilminin konusu olan müşkil ifadeleri nasıl değerlendirdiği dikkatlere sunulmuştur. Neticede bu çalışmada, ilk bakışta ihtilaf gibi görünen müşkil âyetlerin Bilmen’in tefsirinde nasıl açıklandığına dair örnekler üzerinden sistematik bir analiz yapılmıştır.

🔖

Cite This Article

Arslan, Y. (2025). The Analysis of Ömer Nasuhi Bilmen's Approach to Mushkil Al-Qur'ân ın His Tafsīr. İslami İlimler Dergisi, Sayı: 41, 177–196. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.1708007

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (69)

  1. Ağaya, Bayram. Ömer Nasuhi Bilmen ve Ömer Rıza Doğrul’un Tefsirlerinde Hz. Meryem ile Hz. Îsâ’ya İlişkin Âyetlerin Yorumu. Bolu: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
  2. Ağır, Fatıma. Ömer Nasuhi Bilmen ve M. Sait Şimşek’in Muhkem-Müteşâbih ve Nâsih-Mensuh Problemlerine Yaklaşımları: Mukayeseli Bir İnceleme. Aksaray: Aksaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
  3. Akça, Yunus. “Kur’an’da Müşkile Yol Açan Sebepler”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/10 (2019), 189-215. http://dx.doi.org/10.29228/k7auifd.10.7
  4. Akın, Mehmet. “Nesefî Tefsirinde Müşkilu’l-Kur’an Açısından ‘Ruyetullah ve Yedullah’”. Journal of Islamic Research 28/1 (2017), 67-75.
  5. Âlûsî, Ebü’s-Senâ Şihâbüddîn Mahmûd b. Abdillâh b. Mahmûd el-Hüseynî. Rûhu’l-me’ânî fî tefsîri’l-Kur’âni’l-’azîm ve’s-seb’i’l-mesânî. 16 Cilt. Beyrut: Daru’l Kütübi’l İlmiyye, 1994.
  6. Arslan, Yahya. “Kur’an Âyetleri Bağlamında İnsanın Elementer Yaratılışının Değerlendirilmesi”. Journal of Analytic Divinity 6/2 (2022), 53-76. https://doi.org/10.46595/jad.1186073
  7. Arslan, Yahya. Kur’an-Kâinat-İnsan Üç Kitabı Anlama ve Yorumlama Usûlü. Ankara: Sonçağ Akademi, 1. Basım, 2023.
  8. Begavî, Ebû Muhammed Muhyissünne el-Hüseyn b. Mes‘ûd b. Muhammed el-Ferrâ’. Meâlimü’t-tenzîl. 5 Cilt. Beyrut: Daru İhyai’t Türasi’l-Arabi, 1999.
  9. Beyzâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd (Ebû Muhammed) Abdullâh b. Ömer b. Muhammed. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t Türâsi’l-Arabî, 1997.
  10. Bilgin, Abdülcelil. Kur’an’ı Tanımak Tarih-Dil-Yorum. Ankara: Araştırma Yayınları, 2018.
  11. Bilmen, Ömer Nasuhi. Büyük Tefsir Tarihi Tabakâtü’l-Müfessirîn. 2 Cilt. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1973.
  12. Bilmen, Ömer Nasuhi. Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâl-i Âlîsi ve Tefsiri. 8 Cilt. İstanbul: Bilmen Yayınevi, ts.
  13. Binol, Ali. “Beşer Kelimesinin Tahlili ve Kur’an’daki Bağlamı”. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13/13 (2018), 159-183.
  14. Bolelli, Nusrettin. Belâgat Beyân-Meânî-Bedî’ İlimleri Arap Edebiyatı. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 10. Basım, 2016.
  15. Carim, Ali - Emin, Mustafa. Belâgatü’l-Vâdıha Beyân-Meânî-Bedî’. Daru’l Kalem, ts.
  16. Cerrahoğlu, İsmail. Tefsir Usûlü. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 28. Basım, 2016.
  17. Çelik, Ömer. Hakk’ın Dâveti Kur’ân-ı Kerîm Meâli ve Tefsîri. 5 Cilt. İstanbul: Erkam Yayınları, 2020.
  18. Çiçek, Yakup. “Müşkilu’l-Kur’an”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7-10 (1995), 78-112.
  19. Çonkor, Burhan. “Hakikati ve Mahiyeti Açısından Kur’ân’da Adalet Terazileri”. Dini Araştırmalar 23/57 (2020), 117-142. https://doi.org/10.15745/da.721316
  20. Demirci, Muhsin. Kur’an’ın Ana Konuları. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 17. Basım, 2018.
  21. Demirci, Muhsin. Tefsir Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 6. Basım, 2017.
  22. Demirci, Muhsin. Tefsir Usûlü. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 50. Basım, 2016.
  23. Dilek, Burcu. “Müşkilü’l-Kur’ân Açısından İnsân Sûresinin 13. Âyeti ve Cennetliklere Vadedilen Gölge”. İslami İlimler Dergisi 39 (2024), 285-303. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.1553824
  24. Dinler, Murat. “Müşkilü’l-Kur’ân”. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi 11 (2018), 315-356.
  25. Doğruyol, Ayşe. Mekkî Sûreler Özelinde Süleyman Ateş ve Ömer Nasuhi Bilmen’in Kur’an ve Tefsir Anlayışı. Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
  26. Ebüssuûd Efendi, Muhammed. İrşâdü’l-akli’s-selîm ilâ mezâya’l-Kitâbi’l-Kerîm. 9 Cilt. Beyrut: Dâru İhyai’t-Turasi’l-Arabi, ts.
  27. Fahreddin er-Râzî, Ebû Abdillâh (Ebü’l-Fazl) Fahreddin Muhammed b. Ömer b. Hüseyn. Mefâtîhu’l-gayb. 32 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 3. Basım, 1999.
  28. Gengil, Veysel. “Zemahşerî’nin Müşkil Denilen Âyetlere Dair Çözümlemesi”. Diyanet İlmî Dergi 57 (2021), 525-560.
  29. Günay, Bektaş. Ömer Nasûhî Bilmen ve Tefsîri. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2001.
  30. Gür, Süleyman. Anlatımlı Kur’ân Belâgatı Meânî-Beyân-Bedî’. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2017.
  31. İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. 30 Cilt. Tunus: Dâru Tunusiyye, 1984.
  32. İbn Atıyye, Ebû Muhammed Abdülhak b. Galib b. Abdirrahmân b. Galib el-Muhâribî el-Gırnâtî el-Endelüsî. el-Muharrerü’l-vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-azîz. 6 Cilt. Beyrut: Daru’l Kütübi’l İlmiyye, 2002.
  33. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ. Tefsîrü’l-Kur’âni’l-azîm. 8 Cilt. Daru Tayyibe, 2. Basım, 1999.
  34. İbn Manzur, Ebu’l-Fazl Cemalüddin Muhammed b. Mükerrem el-Mısrî. Lisanu’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Daru Sâdır, 3. Basım, 1993.
  35. İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed el-Bağdâdî. Zâdü’l-mesîr fî ilmi’t-tefsîr. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitabi’l-Arabi, 1. Basım, 2001.
  36. Karakaya, Mehmet Murat. “Kur’ân-ı Kerim’de Edebî Sanatların Kullanımı: Teșbih, İstiâre, Kinâye ve Mecaz”. Diyanet İlmî Dergi 55/2 (2019), 229-257.
  37. Karaman, Hayreddin vd. Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsiri. 5 Cilt. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 3. Basım, 2007.
  38. Kavşut, M. Sait. “Kur’an’da İnsanın Yaratılış Aşamaları Te’vîlat Ekseninde Bir Değerlendirme”. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi 7 (2012), 289-301.
  39. Konyalı Mehmed Vehbî. Hulâsatü’l-beyân fî tefsîri’l-Kur’ân. 16 Cilt. İstanbul: Üçdal Neşriyat, 1966.
  40. Köseoğlu, Mustafa. Günümüz Tefsir Problemleri Açısından Ömer Nasuhi Bilmen Tefsirinin Tahlili. Karaman: Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
  41. Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmi’ li-ahkâmi’l-Kur’ân. 20 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, 2. Basım, 1964.
  42. Mâturîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd. Te’vîlâtü’l-Kur’ân. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005.
  43. Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî. en-Nüket ve’l-uyûn. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  44. Nesefî, Ebü’l-Berekât. Medârikü’t-tenzîl-ve hakâiku’t-te’vil. 3 Cilt. Beyrut: Dar İbn Katheer, 7. Basım, 2017.
  45. Öz, Ahmet. Kur’ân’ın Ana Konuları. İstanbul: Ensar Neşriyat, 1. Basım, 2021.
  46. Pak, Süleyman. “Ayetlerde Çelişki Bulunduğu Vehmini Gidermede Kullanılan Yöntemler ve Bunların Değerlendirilmesi”. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 2 (2013), 112-128.
  47. Pak, Süleyman. Müşkilü’l-Kur’an. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2000.
  48. Sâbûnî, Muhammed Ali. Safvetü’t-Tefâsîr. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-jîl, 2. Basım, 1979.
  49. Semerkandî, Ebü’l-Leys İmâmü’l-hüdâ Nasr b. Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm. Bahrü’l-ulûm. 3 Cilt, ts.
  50. Suyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. ed-Dürrü’l-mensûr fi’t-tefsir bi’l-me’sûr. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
  51. Suyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. el-İtkân fî ulûmi-l Kur’ân. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’n Nedveti’l Cedide, 1951.
  52. Şevkânî, Muhammed b. Ali. Fethu’l-kadîr el-câmi’ beyne fenneyi’r-rivâye ve’d-dirâye min ’ilmi’t-tefsîr. 6 Cilt. Dımeşk: Daru İbni Kesir, 1993.
  53. Şimşek, M. Sait. Hayat Kaynağı Kur’an Tefsiri. 5 Cilt. İstanbul: Beyan Yayınları, 2016.
  54. Şimşek, M. Sait. Kur’an’ın Ana Konuları. İstanbul: Beyan Yayınları, 7. Basım, 2017.
  55. Taberî, Ebû Ca’fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî. Câmiu’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kur’ân. 24 Cilt. Muessesetü’r-Risale, 1. Basım, 2000.
  56. Vâhidî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. Esbâbü’n-nüzûl. Beyrut: Daru-l Kütübi’l İlmiye, 1986.
  57. Vâhidî, Ebü’l-Hasen Alî b. Ahmed b. Muhammed en-Nîsâbûrî. el-Basît fî tefsîri’l-Kur’ân. 25 Cilt. İmadetü’l Bahsi’l İlmiyye, 2009.
  58. Yaban, Seyhan. Çağdaş Türkçe Tefsirlerde Hadîd Suresi’ne Yaklaşımlar: Elmalılı, Ömer Nasuhi Bilmen, Celal Yıldırım, Talât Koçyiğit ve Ömer Çelik’in Tefsirleri Bağlamında. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
  59. Yazıcı, Ahmet. Türkçe Tefsir Çalışmalarında Klasik-Modern Algısı Ömer Nasuhi Bilmen-Süleyman Ateş Örneği. İstanbul: Ravza Yayınları, 2. Basım, 2022.
  60. Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. 10 Cilt. İstanbul: Yenda Yayın-Dağıtım, ts.
  61. Yerinde, Adem. “Müşkilü’l-Kur’ân”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 32/164-167. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2006.
  62. Yılmaz, Hasan. Anlam ve Yorum Bağlamında Kur’an’ın Anlaşılması. Ankara: Gece Akademi, 2019.
  63. Yılmaz, Hasan. Kur’an ve Muhtevası (Tematik ve Sistematik Bir İnceleme). Ankara: Fecr Yayınları, 2008.
  64. Yılmaz, Hasan. “Kur’an’da Her Konu ve Bilgi Var mı?” Atatürk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 26 (2006), 186-201.
  65. Yılmaz, Hasan. “Kur’an’ı Kerim’in Temel Muhtevası Üzerine”. Atatürk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 27 (2007), 203-219.
  66. Yılmaz, Hasan. “Kur’an’ın Ana Konularına Dair Bazı Tasnifler”. Diyanet İlmî Dergi 46/4 (ts.), 49-62.
  67. Yılmaz, Hasan. Kur’ân’ın Konu Tertibi ve İçerik Tahlili. Ankara: Fecr Yayınları, 2. Basım, 2019.
  68. Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. el-Keşşâf ’an hakâ’ikı gavâmizi’t-tenzîl ve ’uyûni’l-ekâvîl fî vücûhi’t-te’vîl. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l Kitabi’l Arabî, 3. Basım, 1986.
  69. Zerkeşî, Ebû Abdillâh Bedrüddîn Muhammed b. Bahâdır b. Abdillâh et-Türkî el-Mısrî el-Minhâcî. el-Burhân fî ulûmi’l-Kur’ân. 4 Cilt. Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabî, 1957.