Journals / History Studies / 2026 / Sayı: 18(1)

Superstitions, Perception of Luck and Bad Luck in Turkish-Mongolian Nations

Türk-Moğol Uluslarında Batıl İnançlar, Uğur ve Uğursuzluk Telakkisi

Ahmet Selçukoğlu(MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0092-5447
Pages
—
Publication Date
2026-02-04
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This article will discuss superstitions that are generally nourished by Turkish-Mongolian Shamanism, believed to bring good luck or bad luck, and some of which have survived to the present day

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Since ancient times, there have been beliefs in every society that doing or not doing something would bring good luck or bad luck.
📊
Key Findings & Data:Although it varies according to the holiness perception of each society, it is believed that events related to water, fire, sky or natural events are the harbingers of good or evil, and indicate luck or danger.
💡
Conclusion & Impact:This article will discuss superstitions that are generally nourished by Turkish-Mongolian Shamanism, believed to bring good luck or bad luck, and some of which have survived to the present day
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Türkler · Moğollar · Şamanizm

Abstract

Since ancient times, there have been beliefs in every society that doing or not doing something would bring good luck or bad luck. Although it varies according to the holiness perception of each society, it is believed that events related to water, fire, sky or natural events are the harbingers of good or evil, and indicate luck or danger. Similar superstitions also emerged among the Turkish-Mongolian nations who shared a common geography and a common memory. These habits, which attracted the attention of local/foreign travelers and authors of the period and came to the fore with their ritualistic meaning rather than their logical basis, acquired deep symbolic meanings in the steppe folk culture. This article will discuss superstitions that are generally nourished by Turkish-Mongolian Shamanism, believed to bring good luck or bad luck, and some of which have survived to the present day

Özet

Antik çağlardan itibaren her toplumda özel anlarda bir şeyi yapma veya yapmamanın uğur ya da uğursuzluk getireceğine dair inanışlar yer etmiştir. Her toplumun kutsiyet telakkisine göre değişmekle birlikte daha ziyade su, ateş, gök veya doğa olayları ile ilgili hadiselerin iyilik ya da kötülüğün habercisi olduğuna, uğur ya da tehlikeye işaret ettiğine inanılır. Ortak coğrafyada, müşterek bir bellekten beslenen Türk-Moğol ulusları arasında da bu türden batıl inançlara rastlanır. Birçoğu, Türkler ve Moğollar arasında güçlü bir taban bulmuş olan Şamanizm’den kaynaklandığı için bu iki ulus arasındaki batıl itikatlar, dikkat çekici bir benzerlik göstermektedir. Dönemin yerli/yabancı seyyah ve müelliflerinin dikkatini çeken, mantıksal dayanağından ziyade kozmik ve ritüelistik anlamıyla ön plana çıkan bu alışkanlıklar, zamanla gizemli metaforlara dönüşerek bozkır halk kültüründe derin simgesel anlamlar kazanmıştır. Bu makalede genel olarak Türk-Moğol toplumları arasında yapılmasının uğur veya uğursuzluk getireceğine inanılan, bazıları günümüze kadar intikal etmiş batıl inanışlardan bahsedilecektir.

🔖

Cite This Article

Selçukoğlu, A. (2026). Superstitions, Perception of Luck and Bad Luck in Turkish-Mongolian Nations. History Studies, Sayı: 18(1). https://doi.org/10.9737/historystudies.1700592

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (51)

  1. Alinge, Curt. Moğol Kanunları. Çeviren Coşkun Üçok, İstanbul: Bilge Kültür Sanat, 2022.
  2. Anonim. Moğolların Gizli Tarihi. Çeviren Ahmet Temir, Ankara: TTK Yayınları, 1986.
  3. Âşık Paşazade. Osmanoğulları’nın Tarihi. Hazırlayan K. Yavuz-M. A. Y. Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003.
  4. Barthold, Vasilij Vladimiroviç. Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2013.
  5. Boratav, Pertev Naili. Türk Mitolojisi (Oğuzların-Anadolu, Azerbaycan ve Türkmenistan Türk-lerinin Mitolojisi). Ankara: Bilgesu Yayınları, 2012.
  6. Boyle, J. A. “Dynastic And Political History of The Il-Khans”. Cambridge History of Iran V, (2007): 303-421.
  7. Boyle, J. A. “Turkish and Mongol Shamanism in the Middle Ages”. Folklore 83, sy 3, (1972): 177-193.
  8. Ch’un, Ch’ang. Cengiz Han’ın Ölümsüzlük Arayışı Taoist Simyacı Bir Keşişin Türkistan Seya-hatnâmesi (1221-1224). Çeviren Gülşah Hasgüçmen, İstanbul: Kronik Kitap, 2022.
  9. Crucis, Ricoldus De Monte. Doğu Seyahatnâmesi Bir Dominikan Keşişin Anadolu ve Ortadoğu Yolculuğu 1289-1291. Çeviren Ahmet Deniz Altunbaş, İstanbul: Kronik Kitap, 2018.
  10. Cüveynî, Alaaddin Ata Melik. Tarih-i Cihan Güşa. Çeviren Mürsel Öztürk, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014.
  11. Çakan, İsmail Lütfi. Hurafeler ve Batıl İnanışlar. İstanbul: Marifet, 1981.
  12. Dilek, İbrahim. Resimli Türk Mitolojisi Sözlüğü (Altay/Yakut). Ankara: Türk Dünyası Vakfı, 2014.
  13. D’ohsson, Abraham Constantin. Moğol Tarihi: Denizler İmparatoru Cengiz. Çeviren Bahadır Apaydın, İstanbul: Nesnel Yayınları, 2008.
  14. Eberhard, W. Çin’in Şimal Komşuları. Çeviren Nimet Uluğtuğ, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1996.
  15. Eliade, Mircea. İmgeler ve Simgeler. Çeviren Mehmet Ali Kılıçbay, Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2022.
  16. Eliade, Mircea. Şamanizm. Çeviren İsmet Birkan, İstanbul: İmge Kitabevi, 1999.
  17. Gökyay, Orhan Şaik. Dede Korkut Hikâyeleri. İstanbul: MEB Yayınevi, 1976.
  18. Gregory Abû’l-Farac. Abû’l-Farac Tarihi. Çeviren Ö. Riza Doğrul, II. cilt, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1999.
  19. İbn Battuta. İbn Battuta Seyahatnâmesi. Çeviren A. Sait Aykut. I. cilt, İstanbul: YKY Yayınları. 2000.
  20. İbn Fazlan. İbn Fazlan Seyahatnâmesi. Çeviren Ramazan Şeşen, İstanbul: Bedir Yayınevi, 1975.
  21. İbn Kesir. Büyük İslam Tarihi el-Bidâye ve’n-Nihâye. Çeviren Mehmet Keskin, XIII. cilt, İstanbul: Çağrı Yayınları, 1995.
  22. İnan, Abdülkadir. Hurafeler ve Menşeleri. Ankara: Nur Matbaası, 1962.
  23. İnan, Abdülkadir. “Müslüman Türklerde Şamanizm Kalıntıları”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy 4, (1952): 19-30.
  24. İnan, Abdülkadir. Tarihte ve Bugün Şamanizm/Materyaller ve Araştırmalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2013.
  25. İnostrantsev, K. “Eski Türklerin İnançları Hakkında Bir Kaç Söz”. Belleten 14, sy 53, (1950): 45-48.
  26. Kafesoğlu, İbrahim. Eski Türk Dini. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1980.
  27. Kaşgarlı Mahmud. Divân-ı Lügâti’t Türk. Çeviren Besim Atalay, I., III. ciltler Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1985-1986.
  28. Korykoslu Hayton. Doğu Ülkeleri Tarihinin Altın Çağı. Çeviren Altay Tayfun Özcan, İstanbul: Selenge Yayınları, 2015.
  29. Köprülü, Mehmed Fuad. “İslam Sufi Tarikatlerine Türk-Moğol Şamanlığının Tesiri”. Çeviren Yaşar Altan, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18, (1970): 141-152.
  30. Kütük, Ahmet. “Metinler Arası İlişki Bağlamında Orta Çağ Tarih Yazımında İktibas Yöntemi ve Bilgi Deformasyonu”. Mukaddime 12, sy 1, (2021): 45-68. https://doi.org/10.19059/mukaddime.781096.
  31. Mandeville, John. The Travels of Sir John Mandeville. London: Macmillan and Co., 1900.
  32. Marco Polo. Marco Polo’nun Gezi̇ler Ki̇tabı. Çeviren Ömer Güngören, İstanbul: Yol Yayınları, 1985.
  33. Mehmed Esad Efendi. Üss-i Zafer. İstanbul, 1293.
  34. Menander Protector. The History of Menander the Guardsman. Translation R. C. Blockley, Britain: Francis Cairns, 1985.
  35. Minhac-ı Sirac el-Cüzcanî. Tabakat-ı Nâsırî Moğol İstilasına Dair Kayıtlar. Çeviren Mustafa Uyar, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2022.
  36. Mirhand. Ravzatu’s-Safâ’ya Göre Moğollar (1155-1259). Çeviren Mustafa Köksal, İstanbul: Albaraka Yayınları, 2025.
  37. Myrinalı Agathias. Bizans Tarihi: Agathias Kroniği (552-559). Çeviren Hüseyin Uçar, İstanbul: Timaş Yayınları, 2023.
  38. Odoric of Pordenone. “The Eastern Parts of The World Described”. Cathay and The Way Thither, Çeviren Clonel Sir Henry Yule, London: Hakluty Society, 1913. II:97-277.
  39. Orkun, Hüseyin Namık. Eski Türk Yazıtları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1994.
  40. Ögel, Bahaeddin. Türk Mitolojisi. I. cilt, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1993.
  41. Özcan, Abdülkadir. “Etmeydanı”. TDV İslam Ansiklopedisi, cilt 11. İstanbul: TDV Yayınları, 1995, 497-498.
  42. Plano Carpini. Moğolistan Seyahatnâmesi 13. Yüzyılda Avrupa’dan Asya’ya Yolculuk (1245-1247). Çeviren Ergin Ayan, İstanbul: Kronik Kitap, 2018.
  43. Radloff, Wilhelm. Türklük ve Şamanlık. Çeviren A. Temir, T. Andaç, N. Uğurlu, İstanbul: Örgün Yayınevi, 2008.
  44. Rashiduddin Fazlullah. Jami’u’t-Tawarikh: Compendium of Chronicles (A History of the Mongols). Translation W. M. Thackston, I-II. vols., Harvard: Harvard University Press, 1998.
  45. Roux, Jean Paul. Türklerin ve Moğolların Eski-Dini. Çeviren Aykut Kazancıgil, İstanbul: İşaret Yayınları, 1994.
  46. Ruysbroeckli Williem. Mengü Han’ın Sarayına Yolculuk 1253-1255. Çeviren Zülal Kılıç, İstanbul: Kitap Yayınevi, 2010.
  47. Sayılır, Şeyda Büyükcan. “Türklerin Ağaç İle Mitolojik ve Tarihî Bağları Üzerine Bir Değerlendirme”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 3, sy 6, (2021): 187-198. https://doi.org/10.53718/gttad.940879.
  48. Şihabeddin b. Fazlullah el-Ömerî. Türkler Hakkında Gördüklerim ve Duyduklarım (Mesaliku’l Ebsar). Çeviren Ahsen Batur, İstanbul: Selenge Yayınları, 2014.
  49. Tanyu, Hikmet. “Türklerde Ağaçla İlgili İnançlar”. Türk Folkloru Araştırmaları Yıllığı, (1975): 129-142.
  50. Togan, Zeki Velidi. Oğuz Destanı-Reşideddin Oğuznâmesi, Tercüme ve Tahlili. İstanbul: Enderun Kitabevi, 1982.
  51. Vambery, Arminius. Sketches of Central Asia. Philadelphia: H. Allen & Co, 1868.