AI Summary & Key Takeaways
AI InsightTherefore, he can be seen as both a representative of rational and ethical reform within Islamic political thought and an intellectual figure who sought to redefine the relationship between religious consciousness and political power in the modern era.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This study focuses on the political thought of ʿAbd al-Raḥmān al-Kawākibī (1854–1902), one of the provincial intellectuals of the late Ottoman Empire, examining his critique of the sultanate regime and its connection to debates concerning the separation of religion and state. Al-Kawākibī sought to analyze the political, social, and intellectual disintegration experienced by both the Ottoman Empire and the broader Islamic world of his time, attributing the root cause of this decline to the autocratic nature of the sultanate. For him, despotism was not merely a political problem but also a structural malady that corroded the moral and religious fabric of society. By emphasizing the absence of a constitutional order representing a social contract, al-Kawākibī questioned the limits and legitimacy of political authority, arguing that governance needed to be reconstructed on foundations that were both rational and religious. His work Umm al-Qurā provides a comprehensive treatment of the crises experienced by Muslim societies of his era, analyzing the causes of their backwardness and the need for reform. In this text, al-Kawākibī argues that the decline of the Islamic world was not solely the result of external pressures but was closely linked to internal corruption and ignorance. As a remedy, he advocates a return to the authentic essence of religion, a sound reinterpretation of religious thought, and the establishment of governance grounded in the principle of justice. Conversely, in his Ṭabāʾiʿ al-Istibdād wa-Maṣāriʿ al-Istiʿbād, al-Kawākibī investigates the nature, causes, and social implications of despotism. He characterizes tyranny as a “moral disease,” a pervasive form of corruption that infects every layer of society. According to his claims, the sultanate system not only annihilated the will of the people but also stifled independent intellectual and religious inquiry. Although the historical accuracy of some of his assertions is debatable, Al-Kawākibī’s critiques remain valuable asthat they shed light on the political debates of the Ottoman modernization period. Although the Ottoman administration under Sultan Abdülhamid II serves as an important reference point in his critiques, it would be reductive to interpret al-Kawākibī’s arguments solely as anti-Ottoman. Al-Kawākibī sought, within the limits of his own intellectual capacities, to address the issue from from a pan-Islamic perspective, and he argued that the subordination of religious authority to political power was among the principal causes of the decline of Islamic civilization. Modern scholarship has offered divergent interpretations of al-Kawākibī’s views on the relationship between religion and the state. Scholars such as George N. Atiyeh, Cân Dâye, and Eliezer Tauber have argued that he advocated for the separation of religion and state, thereby adopting a secular stance. In contrast, researchers like Itzchak Weismann and several contemporary commentators contend that such readings overlook al-Kawākibī’s reformist orientation, emphasizing that he sought to preserve the transformative social role of religion. Within this context, the present study first examines al-Kawākibī’s critique of the sultanate in Ṭabāʾiʿ al-Istibdād and then discusses his approach to the question of religion-state relations. The analysis reveals that despite their ideological undertones, al-Kawākibī’s critiques were grounded in sociological observation and historical awareness. Ultimately, it becomes clear that al-Kawākibī did not propose a secular division between religion and state; rather, to revitalize religious thought and social life, he deliberately sought to decouple political and religious authority represented by scholars whom he believed to be in the service of despotism. For al-Kawākibī, the foundation of the state should rest not upon this religious authority, but upon scientific and moral authority. Therefore, he can be seen as both a representative of rational and ethical reform within Islamic political thought and an intellectual figure who sought to redefine the relationship between religious consciousness and political power in the modern era.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı taşra aydınlarından Abdurrahmân el-Kevâkibî’nin (1854–1902) siyaset düşüncesini merkeze alarak, onun saltanat rejimine yönelik eleştirilerini ve bu eleştirilerin din-devlet ayrımı tartışmalarıyla olan ilişkisini incelemektedir. Kevâkibî, yaşadığı dönemde hem Osmanlı İmparatorluğu’nun hem de genel anlamda İslam dünyasının içinde bulunduğu siyasî, toplumsal ve fikrî çözülmeyi analiz etmeye çalışmış; bu çözülmenin temel nedenini mutlakiyetçi saltanat sistemine bağlamıştır. Ona göre istibdat rejimi, sadece siyasî bir problem değil, aynı zamanda toplumun ahlâkî ve dinî dokusunu da tahrip eden yapısal bir sorundur. Kevâkibî, özellikle toplumsal sözleşmeyi temsil eden anayasal bir düzenin yokluğunu merkeze alarak, otoritenin sınırlarını ve meşruiyetini sorgulamış; yönetimin hem dinî hem de aklî temellerinin yeniden inşa edilmesi gerektiğini savunmuştur. Kevâkibî’nin Ümmü’l-kurâ adlı eseri, dönemin Müslüman toplumlarının yaşadığı krizleri, geri kalmışlığın sebeplerini ve reform ihtiyacını kapsamlı bir şekilde ele alır. Burada yazar, İslam dünyasının içinde bulunduğu çözülmenin sadece dış etkilerle değil, içsel yozlaşma ve cehaletle de yakından ilişkili olduğunu iddia eder. Bu çözülmeden çıkışın yolu olarak dinin özüne dönmeyi, dinî düşüncenin sahih biçimde yeniden yorumlanmasını ve yönetim biçimlerinin adalet ilkesi üzerine bina edilmesini önerir. Buna karşılık Ṭabâʾiʿu’l-istibdâd ve meṣâriʿu’l-istiʿbâd adlı eserinde ise Kevâkibî, despotizmin doğasını, sebeplerini ve toplumsal yansımalarını tahlil eder. Bu eserde istibdadı, bir “ahlâkî hastalık” olarak tanımlayarak, toplumun bütün katmanlarına sirayet eden bir yozlaşma biçimi olarak görür. Onun iddialarına göre saltanat sistemi, halkın iradesini yok ettiği gibi, ilim ve din alanlarında da bağımsız düşüncenin önünü kesmiştir. Her ne kadar tarihî gerçekliği kuşkulu olsa da Kevâkibî’nin bu eleştirileri, Osmanlı modernleşme döneminin siyasal tartışmalarına ışık tutması bakımından önem taşımaktadır. II. Abdülhamid dönemindeki Osmanlı yönetimi onun eleştirilerinde önemli bir referans noktası oluştursa da Kevâkibî’nin iddialarını yalnızca Osmanlı karşıtlığı çerçevesinde değerlendirmek eksik olur. Zira Kevâkibî, kendi entelektüel imkânları ölçüsünde meseleyi İslam dünyası perspektifinden ele almaya çalışmış; dinî otoritenin siyasî iktidara tabi hale gelmesini İslam medeniyetinin gerilemesinin ana nedenlerinden biri olarak ileri sürmüştür. Modern literatürde Kevâkibî’nin din ve devlet ilişkisine dair görüşleri farklı biçimlerde yorumlanmıştır. George N. Atiyeh, Cân Dâye ve Eliezer Tauber gibi araştırmacılar, onun din ile devleti birbirinden ayırmayı savunduğunu, dolayısıyla seküler bir yaklaşım benimsediğini ileri sürmüşlerdir. Buna karşılık Itzchak Weismann ve bazı çağdaş araştırmacılar, bu tür yorumların Kevâkibî’nin dinî reformist yönünü göz ardı ettiğini, onun aslında dinin toplumsal hayat üzerindeki dönüştürücü rolünü korumaya çalıştığını vurgulamışlardır. Bu bağlamda çalışma, Kevâkibî’nin Ṭabâʾiʿu’l-istibdâd eksenindeki saltanat eleştirisini ortaya koyduktan sonra onun din-devlet ayrımı konusundaki yaklaşımlarını tartışmaktadır. Analizler, ideolojik tavırlar barındırmakla birlikte Kevâkibî’nin eleştirilerini sosyolojik gözleme ve tarihsel farkındalığa dayandırmaya çalıştığını göstermektedir. Sonuç olarak, Kevâkibî’nin seküler bir din-devlet ayrımı öngörmediği; aksine dinî düşünceyi ve toplumsal yaşantıyı yeniden canlandırabilmek için siyasî otorite ile istibdadın hizmetinde olduğunu düşündüğü âlimler tarafından temsil edilen dinî otorite arasına bilinçli bir mesafe koyduğu anlaşılmaktadır. Ona göre devletin dayandığı temel, bu dinî otorite değil, ilmî ve ahlâkî otorite olmalıdır. Bu yönüyle Kevâkibî, hem İslam siyaset düşüncesinde rasyonel ve ahlâk merkezli bir reform çağrısının temsilcisi, hem de modern dönemde dinî bilincin siyasal alanla ilişkisini yeniden tanımlamaya çalışan entelektüel bir figür olarak değerlendirilebilir.