Journals / Erdem / 2024 / Sayı: 87

Lands which didn’t fit into the City: The Market Gardens of Istanbul

Şehre Sığmayan Topraklar: İstanbul Bostanları

Ahmet Hamdi Bülbül(Türk ve İslam Eserleri Müdürlüğü)0000-0002-7324-006X
Journal
Erdem
Pages
1–36
Publication Date
2024-12-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Using archival records, historical maps, plans, sketches, and written and visual documents, the historical development process and the evolution of Istanbul within the scope of planning studies are explored.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:With the conquest of Istanbul, a reconstruction and settlement policy was implemented, involving people brought from various parts of the country.
📊
Key Findings & Data:The city maintained those features until the beginning of 20th century.
💡
Conclusion & Impact:Using archival records, historical maps, plans, sketches, and written and visual documents, the historical development process and the evolution of Istanbul within the scope of planning studies are explored.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Bostan · su dolabı · iaşe

Abstract

With the conquest of Istanbul, a reconstruction and settlement policy was implemented, involving people brought from various parts of the country. In addition to meeting a portion of the city’s increasing food needs (daily vegetables and fruits) due to the growing population, the gardens, which are areas completing the historical and cultural landscape of the city, have maintained their importance until recent years. These gardens were not only located inside the city walls and around the land walls but also along both shores of the Bosphorus and in the stream and river basins of other neighborhoods. The city -called “Green İstanbul” by traveler visiting it- achieved standout with its architectural structures surrounded by greenery besides bağ, bahçe, boston which all refer to gardens in Turkish. The city maintained those features until the beginning of 20th century. Migration movement connected to industrialization caused mass need of housing as a result market gardens were in the first place to be dispensed with housing need. Once synonymous with Istanbul, these gardens found a significant place on maps dating back to the first half of the 19th century, as they were both a source of employment and directly contributed to production. However, starting from the first half of the 20th century, when planned urbanization activities began, they were almost entirely neglected. In implementary development plan for proctection of İstanbul prepared in terms of city’s urban planning, market gardens were in long-standing state of neglect by remained undefined. In subseqent studies, they were considered to meet increasing population’s need of greenery in the meanwhile they served as parks or cultural parks in the landscaping projects which caused market gardens to lose their essential function. İstanbul used to face water shortage in every age so the city had trouble with watering market gardens. Especially due to fact that there weren’t any streams near the market gardens located inside and outside the Land Walls of İstanbul, gardeners used sewage to water gardens as a result it caused infectious diseases which captured the headlines at that time. Municipality kept watering tight control over market gardens, it forced gardeners to use mains water. Unfortunately that wouldn’t help to solve the problem, Municipality drove market gardens from the city. At first market gardens suffered from unplanned urbanization due to the absence of planning, then they were underrated in implementary development plans for protection of the city. Moreover several modifications of these plans led to never-ending constructions in every period. This article aims to examine the contributions of the gardens, which hold a significant place in Istanbul’s cultural and historical past, to the city. Using archival records, historical maps, plans, sketches, and written and visual documents, the historical development process and the evolution of Istanbul within the scope of planning studies are explored.

Özet

İstanbul’un fethiyle birlikte, ülkenin çeşitli yerlerinden buraya getirilen halkla bir imar ve iskân politikası izlenir. Şehrin çoğalan nüfusuna bağlı olarak, artan gıda ihtiyacının bir bölümünü (günlük sebze ve meyveler) karşılamasının yanı sıra şehrin tarihi ve kültürel peyzajını tamamlayan alanlar olan bostanlar önemini son yıllara kadar korumuştur. Bostanlar yalnızca sur içi ve kara surlarının etrafında değil aynı zamanda Boğaz’ın her iki yakasında ve diğer mahallelerdeki dere ve ırmak havzalarında yer almaktaydı. İstanbul’u gezen seyyahlar tarafından “Yeşil İstanbul” diye anılan şehir, yeşillikler içindeki mimari yapılarının yanı sıra bağ, bahçe ve bostanlarıyla da öne çıkmaktaydı. Bu özelliğini 20. yüzyılın başlarına kadar muhafaza eden şehirde, endüstrileşme ile birlikte göç hareketliliğine bağlı olarak artan konut ihtiyacını gidermek için ilk göz dikilen yerler bostanlar olmuştur. Bir zamanlar İstanbul’la özdeşleşen bostanlar hem bir istihdam alanı olması hem de üretime doğrudan katkı sağlaması nedeniyle şehrin 19. yüzyılın ilk yarısına tarihlenen haritalarında önemli bir yer bulurken, planlı şehircilik faaliyetlerinin başladığı 20. yüzyılın ilk yarısından itibaren neredeyse yok sayılır olmuştur. İstanbul’un planlanma çalışmaları kapsamında hazırlanan koruma amaçlı uygulama imar planlarında, önceleri tanımsız bırakılarak göz ardı edilen bostanlar, sonraki çalışmalarda da artan nüfus yoğunluğunun yeşil alan ihtiyacını giderecek yerler olarak görülmüş, çevre ve peyzaj düzenleme projeleri ile park ve kültürel park fonksiyonu verilerek asli fonksiyonundan uzaklaşmıştır. Her dönem su sorunu yaşayan İstanbul’da bostanların sulanmasında da zorluklar yaşanır. Özellikle sur içinde ve sur dışında yer alan bostanların yakınında bir akar sunun olmaması, yeraltı sularının da yetersiz kalması nedeniyle bostan sahipleri bostanlarını lağım suları ile sulamaları sonucu artan bulaşıcı hastalıklar sorunu dönemin basınında oldukça geniş yer aldı. Belediye tarafından sıkı bir denetime tabi tutulan bostanlarla ilgili getirilen yasaklar ile şebeke suyunun kullanılması mecburiyeti de çözüm olmayınca bostanların şehrin dışına çıkarılması kararlaştırılır. Önceleri plansızlık yüzünden düzensiz yapılaşmaya maruz kalan bostanlar, hazırlanan koruma amaçlı uygulama imar planlarında da hak ettiği yeri bulamaması bir yana bu planların da her dönem tadilata uğramasıyla bitip tükenmek bilmeyen yapılaşmaya teslim olmuştur. Bu makalede; İstanbul’un kültürel ve tarihi geçmişinde önemli bir yeri olan bostanların şehre katkısı, arşiv kayıtları, tarihi harita, plan, kroki, yazılı ve görsel belgeler eşliğinde ele alınarak, tarihsel gelişim süreci içinde İstanbul’un planlama çalışmaları kapsamında geçirdiği evrim incelenmeye gayret edilmiştir.

🔖

Cite This Article

Bülbül, A. H. (2024). Lands which didn’t fit into the City: The Market Gardens of Istanbul. Erdem, Sayı: 87, 1–36. https://doi.org/10.32704/erdem.2024.87.001

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (26)

  1. Ahmet Refik (1930). Hicri 12, Asırda İstanbul Hayatı, İstanbul: Devlet Matbaası.
  2. Akdal, Ayşe Nur (2016). Provisioning the Ottoman Capital: Istanbul’s Market Gardens between the Seventeenth and Nineteenth Centuries, Master’s Thesis, Boğaziçi University.
  3. Alus, Sermet Muhtar (1951). “Langanın Hıyarı”, Akşam, 22 Mayıs, s.4. Arbad, Burhan (1976). Hesaplaşma, İstanbul: May Yayınları.
  4. Aslanoğlu-Evyapan, Gönül (1972). Eski Türk Bahçeleri ve Özellikle Eski İstanbul Bahçeleri, Ankara: ODTÜ Yay.
  5. Aşık Paşazade (2003). Osmanoğullarının Tarihi, Çev. Kemal Yavuz- M.Yekta Saraç, İstanbul: Koç Kültür Sanat.
  6. Balıkhane Nazırı Ali Rıza Bey, Bir Zamanlar İstanbul, Yayına Haz. Niyazi Ahmet Banoğlu, İstanbul: Tercüman 1001 Temel Eser.
  7. Bezmialem Valide Sultan Vakfiyeleri (2020). Yayına Haz. Arzu Terzi, İstanbul: Bezmialem Vakıf Üniversitesi Yay.
  8. Bilgin, Arif (2010). “Osmanlı Dönemi İstanbul Bostanları, Bir Giriş Denemesi”, Yemek ve Kültür, S. 20, İstanbul: s. 86-97.
  9. Bülbül, Ahmet Hamdi (2024). İstanbul’da Osmanlı Dönemi Endüstri Yapıları, İstanbul Ticaret Odası Yayını, İstanbul.
  10. Costas N. Constantinides (2002). “Byzantine Gardens And Horticulture in the Late Byzantine Period, 1204-1453: The Secular Sources,” In Byzantine Garden Culture, Edit. By Antony Littlewood, Henry Maguire, And Joachim Wolschke-Bulmahn, Washington D.C: Dumbarton Oaks Research Library and Collection: 87-103.
  11. Cumhuriyet Dönemi İstanbul Planlama Raporları 1934-1995 (2020). Derleyen Şener Özler, İstanbul: TMMO İstanbul Büyükkent Şubesi Yayınları.
  12. Du Loir Seyahatnamesi, IV Murad Döneminde Bir Fransız Seyyahın Maceraları(2016). Çev. Mustafa Daş, İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
  13. Dufferin, Hariot Lady (1916). My Russiarı and Turkish Journals, London. Eldem, Sedat Hakkı (1976). Türk Bahçeleri, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  14. Erdoğan, Muzaffer (1958), “Osmanlı Devrinde İstanbul Bahçeleri,” Vakıflar Dergisi, S. 4, Ankara, s. 149-182.
  15. Ergin, Osman Nuri (1995). Mecelle-i Umur-i Belediyye, C.4, C.8, C.9, İstanbul: İBB Yay.
  16. Gülersoy, Çelik (1983). İstanbul Estetiği, İstanbul: Güzel Sanatlar Matbaası. Güran, Tevfik (2011). “Süleymaniye Camii ve İmareti Vakfı”, İstanbul, İmparatorluk Başkentinden Megakente, İstanbul: Kitap Yayınevi, s.238.
  17. Kala, Eyüp Sabri – Akarçeşme, İdris (2019). Mihrişah Valide Sultan Vakfı, Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
  18. Koçu, Reşat Ekrem (1963). “Bostan”, İstanbul Ansiklopedisi, C.6, İstanbul, s.2971-2973.
  19. Koçu, Reşat Ekrem (1968). ”Dolap, Bostan Dolabı”, İstanbul Ansiklopedisi, C.9, Koçu Yayınları, İstanbul: Koçu Yay. s.4660-61.
  20. Kömürciyan, Eremya Çelebi (1988). İstanbul Tarihi, XVII. Asırda İstanbul, Tercüme ve tahşiye eden: Hrand D.Andreasyan, Yayına Haz. Kevork Pamukciyan, İstanbul: Eren Yayıncılık.
  21. Necip Bey (1340). İstanbul Rehberi İstanbul Ciheti, İstanbul: Ahmet İhsan Şürekası
  22. Shopov,Aleksandar (2022). “When Istanbul Was a City of Bostans”, A Companion to Early Modern Istanbul, Edit: Shirine Hamadeh-Çiğdem Kafescioğlu, Leiden: Brill, s.279-307.
  23. Sönmez, Serpil (2022). “XVIII. Yüzyılda İstanbul’un Sur Dışı Bostanları (Yedikule-Ayvansaray, Eyüp ve Hasköy”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, S.47, İstanbul, s. 385-414.
  24. Teall, John L. (1971), “The Byzantine Agricultural Tradition”, Dumbarton Oaks Papers 25, 33-59.
  25. Türkiye Seyahatnamesi 1790 Yıllarında Türkiye ve İstanbul (1977). Çev. Oğuz Gökmen, Ankara: Ayyıldız Matbaası.
  26. Yediyıldız, Bahaeddin (1984). “XVIII. Asır Türk Vakıflarının İktisadi Boyutu”, Vakıflar Dergisi, S.18, Ankara: s.5-41.