AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThis article will not only contribute to future studies on 19th-century prayer books, but will also pioneer future research on the financial power of a woman in the Ottoman harem, her Sufi tendencies, and the book patronage of harem women.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The Enʿām-ı Sharı̄fs which were prepared by writing the sūrah of En’âm together with other sūrahs and prayers in beautiful calligraphy and ornamentation, became one of the most widely read prayer books in Ottoman society after the Qur’ân. 19th-century Enʿām-ı Sharı̄fs differ from the Enʿām-ı Sharı̄fs of other centuries with their different contents and decorative features. The Enʿām-ı Sharı̄f, which is the subject of our study, is a 19th-century Enʿām-ı Sharı̄f dated H.1261/M.1845 in the Bavarian State Library, prepared for Düzdidil Kadınefendi, the third woman of Abdülmecid I. The manuscript includes prayers and supplications from Düzdidil Kadınefendi’s mouth, verses on the request for healing, prayers, and talismanic seals. Düzdidil Kadınefendi suffered from tuberculosis at an early age and died at an early age due to this disease. She probably had this prayer book commissioned because of her illness. The fact that a lady in the harem contracted tuberculosis and had a prayer book compiled containing prayers for healing makes this manuscript special and distinctive. The manuscript also has a Sufistic character. It contains the names of Sûfî greats and the prayers in which these names appear. The manuscript has rich decorative features. The illumination style of the manuscript is baroque-rococo style, and floral motifs such as baskets, vases, and roses are used extensively. Although gold color is predominant in the floral motifs, a wide range of colors is used. The manuscript’s binding features floral decoration and is arranged in yekşâh style. The manuscript includes miniatures of the holy relics of the Prophet Muhammad and sacred places. While the miniatures of holy relics were painted in two dimensions, the miniatures of sacred places such as Masjid al-Harām and Masjid al-Nabı̄ were painted in orthographic projection and parallel view. The illuminator of the manuscript is Hüseyin Efendi and the calligrapher is Hafız Hasan Râşid Efendi. Although the names of the calligrapher and the illuminator are known, there is confusion about the identity of the illuminator. This article aims to reveal the place of this prayer book in the history of Turkish book arts and to reveal the identity of the artists who produced this enʿām-ı sharı̄f by examining the content and ornamental features of this manuscript. This article will not only contribute to future studies on 19th-century prayer books, but will also pioneer future research on the financial power of a woman in the Ottoman harem, her Sufi tendencies, and the book patronage of harem women.
Özet
Enʿâm sûresinin başka sûre ve dualarla birlikte güzel bir hatla yazılması ve tezyîn edilmesiyle hazırlanan Enꜥâm-ı Şerîfler, Osmanlı toplumunda Kur’ân-ı Kerîm’den sonra en çok okunan dua kitaplarından olmuştur. 19. yüzyıl Enꜥâm-ı Şerîfleri, içeriklerinin ve süsleme özelliklerinin farklılığıyla diğer dönem Enꜥâm-ı Şerîflerinden ayrılmaktadır. Çalışmamızın konusu olan Enʿâm-ı Şerîf, 19. yüzyıl Enꜥâm-ı Şerîflerinden olup I. Abdülmecid’in üçüncü kadını Düzdidil Kadınefendi için hazırlanan, München Bayerische Staatsbibliothek’te (Münih Bavyera Eyalet Kütüphanesi) Cod.turc.553 numarasıyla yer alan, H.1261/M.1845 tarihli Enꜥâm-ı Şerîf’tir. Eserin içerisinde Düzdidil Kadınefendi’nin kendi ağzından dua ve yakarışlar, şifa talebine dair ayetler, dualar, virdler, tılsım özellikli mühürler ve vefkler yer almaktadır. Düzdidil Kadınefendi, erken yaşta verem hastalığına yakalanmış ve bu hastalık sebebiyle erken yaşta vefat etmiştir. Muhtemelen bu dua kitabını hastalığı sebebiyle tertip ettirmiştir. Haremdeki bir kadınefendinin vereme yakalanması ve bunun üzerine içerisinde şifa talebine yönelik dualar barındıran bir dua kitabı tertip ettirmesi, söz konusu yazma eseri özel ve farklı kılmaktadır. Eser aynı zamanda tasavvufî bir karakter taşımaktadır. İçerisinde tasavvuf büyüklerinin isimleri ve bu isimlerin geçtiği dualar yer almaktadır. Eser, zengin süsleme özelliklerine sahiptir. Eserin tezhip üslübu barok-rokoko tarzında olup sepet, vazo, gül, papatya gibi bitkisel motifler yoğun olarak kullanılmıştır. Bitkisel motiflerde altın rengi yoğunlukta olmakla birlikte geniş bir renk skalası kullanılmıştır. Eserin barok-rokoko tarzındaki cildi, bitkisel bezeme özellikleri göstermekte olup yekşâh tekniğiyle oluşturulmuştur. Eserin içerisinde Hz. Muhammed’in eşyalarından oluşan kutsal emanetlerin ve Mescid-i Harâm, Mescid-i Nebî gibi kutsal mekanların minyatürleri yer almaktadır. Kutsal emanetlerin minyatürleri iki boyutlu olarak resmedilmişken, Mescid-i Harâm, Mescid-i Nebî gibi mekanların minyatürleri ortografik ve paralel perspektifte resmedilmiştir. Eserin müzehhibi Hüseyin Efendi, hattatı Seyyid Muhammed Tâhir Efendi’nin öğrencisi Hafız Hasan Râşid Efendi’dir. Eseri üreten hattat ve müzehhibin isimleri bilinmekle birlikte eserin müzehhibinin kimliği konusunda bir karışıklık söz konusudur. Bu makalenin amacı, 19. yüzyılda Osmanlı haremindeki bir kadınefendi adına hazırlanan bu Enʿâm-ı Şerîf’i, hâmi-sanatkâr-içerik temelinde çok yönlü bir bakış açısıyla hem içeriği hem de süsleme özellikleri açısından inceleyerek, eseri üreten sanatçıların kimliğini ortaya çıkararak bu eserin Türk kitap sanatları tarihi içerisindeki yerini ortaya koymaktır. Çalışma, hem 19. yüzyıl dua kitaplarına dair yapılacak olan çalışmalara katkı sağlayacak hem de harem kadınlarının kitap hâmîliğine dair, Osmanlı haremindeki bir kadınefendinin mâli gücü ve tasavvufî eğilimine dair ileride yapılacak yenilikçi araştırmalara öncü olacaktır.