Journals / Dil Araştırmaları / 2026 / Cilt: 20 Sayı: 38

BitigDiz: A Tool for Turkish Text Indexing and Analysis

BitigDiz: Türkçe Metin Dizinleme ve Analiz Programı

Fatih Kurtulmuş(ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ, ARDAHAN İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ, YENİ TÜRK DİLİ ANABİLİM DALI)0000-0002-3259-5710
Pages
169–192
Publication Date
2026-05-05
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

With its modular, extensible, and updatable architecture, BitigDiz aims to fill a significant gap in Turkish language and literature research and to enhance scholarly research efficiency.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Today, rapid developments in technology and artificial intelligence are profoundly transforming the methodologies of scientific research.
📊
Key Findings & Data:The platform was designed using the Claude Opus 4.5 artificial intelligence model developed by Anthropic.
💡
Conclusion & Impact:With its modular, extensible, and updatable architecture, BitigDiz aims to fill a significant gap in Turkish language and literature research and to enhance scholarly research efficiency.
🔬Design:Modeling & Simulation
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Bitigdiz · dijital beşerî bilimler · dizin araçları

Abstract

Today, rapid developments in technology and artificial intelligence are profoundly transforming the methodologies of scientific research. This article introduces a web-based, multi-module text analysis platform developed for research in Turkology, hereafter referred to as BitigDiz. The platform was designed using the Claude Opus 4.5 artificial intelligence model developed by Anthropic. The primary aim of BitigDiz is to offer alternative solutions to the limitations of existing indexing tools, particularly with regard to installation requirements, operating system incompatibilities, dialectological research, and the indexing of texts written in Cyrillic script. BitigDiz consists of thirteen core modules—namely DizinDiz (Historical Texts), GramerDiz (Grammar Analysis), BeyitDiz (Divan Literature), AğızDiz (Dialectology), KavramDiz (Conceptual Analysis), KirilDiz (Turkic Varieties), MetinDiz (Text Analysis), SesDiz (Phonetic Analysis), AlfabeDiz (Alphabet Conversion), VaryantDiz (Dialect Comparison), TenkitDiz (Manuscript Comparison), HaritaDiz (Geographical Analysis), and İstatistikDiz (Sound/Word/Suffix Analysis)—along with more than fifty sub-modules. The platform is particularly suited for indexing Cyrillic texts belonging to eighteen different Turkic varieties, creating indexes tailored to dialect studies, providing statistical infrastructures for phonetic research, supporting the preparation of grammatical sections in text editions, converting Cyrillic texts into Latin script, visualizing linguistic data geographically, and comparing manuscript witnesses for critical editions. With its modular, extensible, and updatable architecture, BitigDiz aims to fill a significant gap in Turkish language and literature research and to enhance scholarly research efficiency.

Özet

Günümüzde teknoloji ve yapay zekâ alanında görülen hızlı değişim bilimsel araştırmaların yöntemlerini derinden etkilemektedir. Bu makalede Türklük bilimi araştırmaları için geliştirilen ve BitigDiz olarak adlandırdığım genel ağ (web) tabanlı ve çok modüllü bir metin analiz platformu tanıtılmaktadır. Platform Anthropic tarafından geliştirilen Claude Opus 4.5 yapay zekâ modeli kullanılarak tasarlanmıştır. BitigDiz’in temel amacı mevcut dizinleme araçlarının kurulum, işletim sistemi uyumsuzluğu, ağız araştırmaları ve Kiril harfli metinlerin dizinleri ile ilgili sınırlılıklarına alternatif çözümler getirmektir. BitigDiz; DizinDiz (Tarihî Metinler), GramerDiz (Gramer Analizi), BeyitDiz (Divan Edebiyatı), AğızDiz (Ağız Araştırmaları), KavramDiz (Kavramsal Analiz), KirilDiz (Türk Lehçeleri), MetinDiz (Metin Analizi), SesDiz (Fonetik Analiz), AlfabeDiz (Alfabe Dönüşüm), VaryantDiz (Lehçe Karşılaştırma), TenkitDiz (Nüsha Karşılaştırma), HaritaDiz (Coğrafi Analiz), İstatistikDiz (Ses/Kelime/Ek Analizi) gibi 13 temel modülden ve 50’den fazla alt modülden meydana gelmektedir. Platform özellikle 18 farklı Türk lehçesine ait Kiril harfli metinlerin dizinlenmesi, ağız çalışmalarına özgü dizinlerin oluşturulması, ses bilgisi çalışmaları için istatistiksel analiz altyapısı, metin yayınlarının dilbilgisi bölümlerinin otomatikleştirilmesi, Kiril harfli metinlerin Latin harflerine çeviriminin yapılması, verilerin harita üzerinde görselleştirilmesi ve tenkitli metin yayınları için nüsha karşılaştırması gibi yenilikçi özellikler sunmaktadır. BitigDiz’in geliştirilebilir ve güncellenebilir yapısıyla Türk dili ve edebiyatı araştırmaları için alanda önemli bir boşluğu doldurması ve araştırmacıların verimliliklerini arttırması hedeflenmektedir.

🔖

Cite This Article

Kurtulmuş, F. (2026). BitigDiz: A Tool for Turkish Text Indexing and Analysis. Dil Araştırmaları, Cilt: 20 Sayı: 38, 169–192. https://doi.org/10.54316/dilarastirmalari.1860399

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (15)

  1. AKÇA, Hakan (2012). “Ağız Çalışmalarında Gramatikal Dizin Hazırlarken Karşılaşılan Sorunlar”. Türkbilig, 24: 121-142.
  2. AKÇA, Hakan (2018). “Ağız Çalışmalarında Microsoft Word Programından Yararlanarak Gramatikal Dizin Hazırlama Yöntemi”. 2. Uluslararası Türk Dünyası Eğitim Bilimleri ve Sosyal Bilimler Kongresi (Edt. Yılmaz Yeşil – Seyfullah Yıldırım). Ankara: Türk Eğitim-Sen Genel Merkezi, 3: 973-1006.
  3. BOZUYLA, Mehmet (2022). “Bilgisayar Destekli Dizin Programları ve TürkSözDiz Yazılımı”. 3rd International Conference on Applied Engineering and Natural Sciences. Konya.
  4. ÇİMEN, Feyzi; NİZAM, Ali (2016). “Türkoloji Çalışmaları İçin Sözlük-Dizin Oluşturmada Yeni Bir Bilgisayar Programı: dİZici”. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 6: 81-99. https://doi.org/10.16947/fsmiad.78030
  5. ÇIKLA, Selçuk (2006). “Sosyal Bilimciler için Word’de ‘Dizin’ Hazırlama”. Bilgi Dünyası, 7/1: 114-120.
  6. DEEGAN, Marilyn; MCCARTY, Willard (2012). Collaborative Research in the Digital Humanities: A Volume in Honour of Harold Short, on the Occasion of His 65th Birthday and His Retirement. London: Routledge.
  7. e-Dizin = SARI, İsa; PEKACAR, Çetin (2025). Kelime Dizin Programı. https://www.isa-sari.com/kelime-dizin-programi/ (Erişim Tarihi: 15.12.2025).
  8. e-DizinLex = BARIŞ, Günsel (2025). DizinLex. https://pauctle.com/dizinlex/ (Erişim Tarihi: 15.12.2025).
  9. GÜLSEVİN, Gürer (2013). “Ses Bilgisinde ‘Çevre Şartı’ Kavramı ve Ağız İncelemelerindeki Önemi”. Turkish Studies, 8/9: 49-62.
  10. JOCKERS, Matthew Lee (2013). Macroanalysis: Digital Methods and Literary History. Urbana: University of Illinois.
  11. KAYA, Ceval (1996). “‘Cibakaya’ Adlı Bilgisayar Programının Dil Çalışmalarına Yapabileceği Katkılar”. Türk Dili, 530: 298-304.
  12. KURTULMUŞ, Fatih (2014). Türkiye Türkçesi Ağızlarında Ünlü Değişenleri. Yüksek Lisans Tezi. Manisa: Celâl Bayar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  13. MORETTI, Franco (2013). Distant Reading. London: Verso.
  14. ÖÇALAN, Muharrem (2006). “Ağız Araştırmalarında Bilişim Teknolojilerinin Kullanılması ve Ağız Tezleri için Yenilik Önerileri”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1/20: 169-189.
  15. SCHREIBMAN, Susan; SIEMENS, Ray; UNSWORTH, John (Edt.) (2016). A New Companion to Digital Humanities. West Sussex: John Wiley & Sons.