Journals / Dil Araştırmaları / 2026 / Cilt: 20 Sayı: 38

A Study on the Comitative Case in Old Turkish Texts

Eski Türkçe Metinlerde Eşlik Hâli Üzerine Bir İnceleme

Berker Keskin(İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ, ESKİ TÜRK DİLİ ANABİLİM DALI)0000-0001-8599-286X
Pages
53–62
Publication Date
2026-05-05
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The functions of the suffix are then clarified with reference to sentences investigated in the study.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:In Old Turkish texts, a compound suffix was used to express the meanings of “togetherness”, “unity” and “accompaniment” in the words to which it was attached.
📊
Key Findings & Data:This structure can be classified as the comitative case marker.
💡
Conclusion & Impact:The functions of the suffix are then clarified with reference to sentences investigated in the study.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Eski Türkçe · Orhun · Eski Uygur

Abstract

In Old Turkish texts, a compound suffix was used to express the meanings of “togetherness”, “unity” and “accompaniment” in the words to which it was attached. This structure can be classified as the comitative case marker. Only three sentence examples exist in the Orkhon and Yenisei inscriptions. It was used in the texts of Manichaean Old Uyghur but later disappeared. The suffix appeared as +lXgU in the inscriptions and as +lUgUn in the Manichaean texts. This study discusses the presence, structure, and functions of the suffix in Old Turkish texts. Initially, explanations and comments by researchers on the subject are included. Subsequently, the sentences in which the suffix appears are analyzed, with a particular focus on its morphological formation and specific suffix combinations that constitute it. The functions of the suffix are then clarified with reference to sentences investigated in the study.

Özet

Eski Türkçe dönemi metinlerinde dâhil olduğu sözcüğe “beraberlik, birliktelik ve eşlik” anlamları veren birleşik bir ek kullanılmıştır. Bu yapıyı eşlik hâli eki şeklinde adlandırmak mümkündür. Orhun ve Yenisey yazıtlarında yalnızca üç örneği bulunmaktadır. Manihaist çevreye ait Eski Uygur Türkçesi metinlerinde daha sık kullanılmış ancak sonrasında ortadan kaybolmuştur. Ekin yazıtlarda +lXgU, Manihaist içerikli metinlerde ise +lUgUn biçimi tespit edilmiştir. Bu çalışma, eşlik hâli ekinin Eski Türkçe metinlerdeki varlığı, yapısı ve işlevlerine dair hazırlanmıştır. Öncelikle araştırmacıların konuya dair açıklama ve yorumlarına yer verilmiştir. Ardından ekin bulunduğu cümleler değerlendirilmiş, oluşum süreci üzerinde durularak hangi eklerin bir arada kullanılmasıyla meydana geldiği ele alınmıştır. Çalışmada son olarak cümlelerden hareketle ekin işlevleri tespit edilmiştir.

🔖

Cite This Article

Keskin, B. (2026). A Study on the Comitative Case in Old Turkish Texts. Dil Araştırmaları, Cilt: 20 Sayı: 38, 53–62. https://doi.org/10.54316/dilarastirmalari.1774366

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (26)

  1. AĞCA, Ferruh (2021). Dillik Ölçütlere Göre Eski Uygurca Metinlerin Tarihlendirilmesi. Ankara: TDK.
  2. ALICI, Mehmet (2018). Işığın Elçisi Mani ve Gnostik Düşüncesi. İstanbul: Divan Kitap.
  3. AYDIN, Erhan (2015). Yenisey Yazıtları. Konya: Kömen.
  4. BANG, W(illi). (1923). “Manichaeische Laien-Beichtspiegel”. Le Muséon, 36: 137-242.
  5. CLARK, Larry (2013). Uygur Manichaean Texts. Texts, Translations, Commentary. Vol. II: Liturgical Texts. Corpus Fontium Manichaeorum. Series Turcica II. Turnhout: Brepols.
  6. CLAUSON, Sir Gerard (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: Clarendon.
  7. ÇETİN, Engin (2012). Altun Yaruk Yedinci Kitap. Berlin Bilimler Akademisindeki Metin Parçaları Karşılaştırmalı Metin, Çeviri, Açıklamalar, Dizin. Adana: Karahan.
  8. ERASLAN, Kemal (2012). Eski Uygur Türkçesi Grameri. Ankara: TDK.
  9. ERCİLASUN, Ahmet Bican (2016). Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları. İstanbul: Dergâh.
  10. ERDAL, Marcel (1991). Old Turkic Word Formation. A Functional Approach to the Lexicon. Vol. I. Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
  11. ERDAL, Marcel (2004). A Grammar of Old Turkic. Leiden: Brill.
  12. GABAIN, A(nnemarie) von (1974). Alttürkische Grammatik. 3. Auflage. Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
  13. GENG Shimin; KLIMKEIT, Hans-Joachim; LAUT, Jens Peter (1989). “Die Geschichte der drei Prinzen. Weitere neue manichäisch-türkische Fragmente aus Turfan”. Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 139: 328-345.
  14. KAÇALİN, Mustafa S(inan) (2017). Oğuzların Diliyle Dedem Korkudun Kitabı. Ankara: TDK.
  15. KARAAYAK, Tümer (2024). Eski Uygurca Manihaist Metin Parçaları Üzerine Bir İnceleme. Doktora Tezi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi.
  16. KARAAYAK, Tümer; ÖLMEZ, Mehmet (2024). “Manihaist Dinî Toplulukların Düzenine İlişkin Eski Uygurca Fragmanlar”. Selçuk Türkiyat, 61: 165-190.
  17. KORKMAZ, Zeynep (2014). Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi. 4. bsk. Ankara: TDK.
  18. LE COQ, A(lbert) von (1911). Chuastuanift, ein Sündenbekenntnis der manichäischen Auditores, gefunden in Turfan (Chinesisch-Turkistan). (Abhandlungen der Königlich preußischen Akademie der Wissenschaften, Phil.-hist. Cl. 1910, Anhang IV). Berlin: Verlag der Königlichen Akademie der Wissenschaften.
  19. LE COQ, A(lbert) von (1922). Türkische Manichaica aus Chotscho III. Nebst einem christlichen Bruchstück aus Bulayïq. (Abhandlungen der preußischen Akademie der Wissenschaften, Phil.-hist. Kl. 1922). Berlin: Verlag der Akademie der Wissenschaften.
  20. ÖZBAY, Betül (2014). Huastuanift. Manihaist Uygurların Tövbe Duası. Ankara: TDK.
  21. ÖZERTURAL, Zekine (2008). Der uigurische Manichäismus. Neubearbeitung von Texten aus Manichaica I und III von Albert v. Le Coq. Veröffentlichungen der Societas Uralo-Altaica 74. Wiesbaden: Harrassowitz.
  22. POPPE, Nicholas (1974). Grammar of Written Mongolian. 3rd Printing. Porta Linguarum Orientalium Neue Serie I. Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
  23. TEKİN, Şinasi (2001). İştikakçının Köşesi. Türk Dilinde Kelimelerin ve Eklerin Hayatı Üzerine Denemeler. İstanbul: Simurg.
  24. TEKİN, Talat (1968). A Grammar of Orkhon Turkic. Bloomington: Indiana University.
  25. TEKİN, Talat (2013). “The Comitative Case in Orkhon Turkic”. Makaleler I: Altayistik (Haz. Emine Yılmaz, Nurettin Demir). Ankara: TDK, 229-233. [İlk baskı: TEKİN, Talat (1990). “The Comitative Case in Orkhon Turkic”. Altaica Osloensia: Proceedings from the 32nd Meeting of the PIAC (Oslo, June 12–16, 1989) (Edt. Bernt Brendemoen). Oslo: Universitetsforlaget, 355-359].
  26. WILKENS, Jens (2021). Handwörterbuch des Altuigurischen. Altuigurisch – Deutsch – Türkisch. Göttingen: Universitätsverlag.