Journals / Current Perspectives in Social Sciences / 2026 / Volume: 22 Issue: Özel Sayı 2 Special Issue

Çağatay Türkçesinde Bazı Sayı İsimlerinin Kullanılışı ve Sayıların Gizemi

Serpil Soydan(Ömer Halisdemir Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi)
Pages
—
Publication Date
2018-10-22
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Çalışmanın amacı, sayı isimlerinin Çağatay Türkçesindeki kullanımının tespiti ve sayı isimlerinin Türk kültüründeki anlamlarına dikkati çekmektir.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Dil, insanların duygu ve düşüncelerini aktarmaya yarayan en gelişmiş bir bildirim şeklidir.
📊
Key Findings & Data:Sayı isimleri, milletlerin inanışlarını, geçmişten günümüze aktarılan tarihî birikimlerini, yaşadıkları coğrafî bölgelerdeki oluşturdukları ve etkilendikleri kültürlerini yansıtan kelimelerdir.
💡
Conclusion & Impact:Çalışmanın amacı, sayı isimlerinin Çağatay Türkçesindeki kullanımının tespiti ve sayı isimlerinin Türk kültüründeki anlamlarına dikkati çekmektir.
🔬Design:Research Article
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Çağatay Türkçesi · kültür · sayı isimleri

Özet

Dil, insanların duygu ve düşüncelerini aktarmaya yarayan en gelişmiş bir bildirim şeklidir. Bu bildirim şekli içinde yer alan kelimeler, insan ruhunu yansıtan göstergelerdir. Bu göstergelerden biri de sayı isimleridir. Sayı isimleri, milletlerin inanışlarını, geçmişten günümüze aktarılan tarihî birikimlerini, yaşadıkları coğrafî bölgelerdeki oluşturdukları ve etkilendikleri kültürlerini yansıtan kelimelerdir. Eski Türk inanışı olan Şamanizm’den başlayarak İslamî ve İslamiyet sonrası dönemde Türk kültüründe ve Türk inanışında sayıların önemli olduğu görülmektedir. Türk mitolojisinde bazı sayıların kutsal bir özellik taşıdığı ve çeşitli özel anlamlarının bulunduğu ifade edilmektedir. Özel anlamlar yüklenen ve kutlu sayılan sayılar arasında “bir, üç, dört, beş, yedi, dokuz, kırk vb.” yaygın olanlardır. Aynı zamanda sayılar ve sayı sistemleri bir dili ana dil yapan ölçütler arasında yer almaktadır. Bu çalışmada Çağatay Türkçesi dönemi eserlerinde tespit edilen bir, iki, üç, dört, yitti, dokuz, on, yüz, ming gibi sayıların beyitlerde sözcük türü olarak ve ú atla, yı ġaç , ú arı, ming, tümen kelimeleriyle kullanılışı, Türk kültür ve inanışındaki anlamları değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmaya konu olan örneklerin tespiti için, Çağatay Türkçesi dönemi eserleri olan Ali Şîr Nevâyî’nin divan ve mesnevileri ile tezkirelerinden Nesâyimü'l-mahabbe min şemâyimi'l-fütüvve adlı eseri ve Hüseyin Baykara’nın Divân’ı taranmıştır. Eserlerde, sayıların kullanıldığı beyitler tespit edilerek beyitlerin anlamları verilmektedir. Çalışmanın amacı, sayı isimlerinin Çağatay Türkçesindeki kullanımının tespiti ve sayı isimlerinin Türk kültüründeki anlamlarına dikkati çekmektir.

🔖

Cite This Article

Soydan, S. (2018). Çağatay Türkçesinde Bazı Sayı İsimlerinin Kullanılışı ve Sayıların Gizemi. Current Perspectives in Social Sciences, Volume: 22 Issue: Özel Sayı 2 Special Issue. https://ajindex.com/articles/1342453

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (21)

  1. Çoruhlu, Y. (1996).“Türk Kozmolojisinde Yer Alan Bazı Unsurların Türk Halılarındaki İzleri”. Türk Dünyası Araştırmaları, S. 100, s. 228
  2. Bozkurt, Kenan, Bozkurt, Hacer.(2012).Sayıların Gizemli Dünyası: Kültür ve Edebiyatta Sayı Sembolizmi. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, Cilt1, S.1.ss.717-728
  3. Canpolat, M. (1995). Ali Şîr Nevâyî- Lisânü’t-Tayr. Ankara: TDK Yay
  4. Çelik, Ü. (1996). Ali Şîr Nevâyî- Leylî vü Mecnûn. Ankara: TDK Yay
  5. Durbilmez B.(2005). “Türk Kültüründe ve Fütüvvetnâmelerde Üç Sayısı”. Ahilik Araştırmaları Dergisi, C.1, S.2 (Kış 2005), Gazi Üniversitesi Ahilik Kültürünü Araştırma Merkezi Yay.: Kırşehir
  6. Durbilmez, B.(2008).Nahçıvan Türk Halk İnanışlarında Mitolojik Sayılar. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 3/6 Fall
  7. Durbilmez, B. (2009). “Türk Kültüründe ve Fütüvvet-Nâmelerde Dört Sayısı”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, S.52, ss.71-86
  8. Eraslan, K. (1996). Ali Şîr Nevâyî, Nesâyimü’l-Mahabbe Min Şemâyimi’l-Fütüvve I. Metin.(2.bs.). Ankara: TDK Yay
  9. Gökalp, Z.(1963). Türk Töresi. İstanbul
  10. Hirik, E. (2017). Türk Dünyası Atasözlerinde Sayılar ve Anlam Alanları. IJLET, Volume 5, Issue 1, April.223-241
  11. Kalafat, Y.(2000).Güney Kafkasya Sosyal Antropoloji Araştırmaları, Ankara: ASAM Yay
  12. Karaörs, M. (2006). Ali Şîr Nevâyî - Nevâdirü’ş-Şebâb. Ankara: TDK Yay
  13. Kaya, Ö. (1996). Ali Şîr Nevâyî - Fevâidü’l-Kiber. Ankara: TDK Yay
  14. Levend, A. S. 81967). Ali Şîr Nevâyî, III. Cilt-Hamse (Hayretü’l-Ebrâr, Ferhâd u Şîrîn, Leyli vü Mecnûn, Sebèa-i Seyyâr, Sedd-i İskenderî). Ankara: TTK. Basımevi
  15. Özköse, K. (2014). Sayıların Gizemi. Yeni Dünya Dergisi, ss. 113-120
  16. Schimmel, A.(2000). Sayıların Gizemi, 2. baskı, İstanbul: Kabalcı Yay
  17. Şavk, Çelik, Ü. (2001). Manas ve Maaday-kara'da Sayılar. Milli Folklor, Yıl: 13, Sayı: 50
  18. Torun, Ali (1998). Türk Edebiyatında Türkçe Fütüvvet-nâmeler, Kültür Bakanlığı Yay. Ankara
  19. Türkay, K. (2002). Ali Şîr Nevâyî-Bedâyi’ül-Vasat. Ankara: TDK Yay
  20. Yardımcı, Mehmet. (2009). “Geleneksel Kültürümüzde ve Âşıkların Dilinde Sayılar”, Milli Folklor Dergisi, ss. 636-647
  21. Weber, A. (1991). Felsefe Tarihi. Çev. H. Vehbi Eralp, Sosyal Yayınları, İstanbul.