SavedAdd your journal

Journals / Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi / 2017 / Cilt: 7 - Sayı: 14

ALİ ŞİR NEVÂÎ VE HÜSEYİN BAYKARA’NIN MANZUM ESERLERİNE GÖRE KLASİK ÇAĞATAY TÜRKÇESİNDE İKİLEMELER

SERPİL SOYDAN
Pages
319–332
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Çalışmanın diğer çalışmalardan farkı, Çağatay Türkçesi dönemi eserlerinde ikileme türündeki dil malzemelerinin tespitidir.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Çağatay Türkçesi, 15. yüzyılın başlarından 20.yüzyılın başlarına kadar hem yazı dili hem de konuşma dilinde kullanılmıştır.
📊
Key Findings & Data:Ayrıca bu başlıklar altında gruplandırılan ikilemeler köken bakımından değerlendirilmiştir.
💡
Conclusion & Impact:Çalışmanın diğer çalışmalardan farkı, Çağatay Türkçesi dönemi eserlerinde ikileme türündeki dil malzemelerinin tespitidir.
🔬Design:Experimental Field Trial
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:İkilemeler · Çağatay Türkçesi · yapı

Özet

Çağatay Türkçesi, 15. yüzyılın başlarından 20.yüzyılın başlarına kadar hem yazı dili hem de konuşma dilinde kullanılmıştır. Karadeniz, Kafkas dağları, Hazar Denizi ile İran’ın kuzey ve doğusuna kadar uzanan geniş bir alana yayılan Çağatay Türkçesi, Türk dili çalışmalarına kaynaklık edecek zengin dil malzemelerini içerisinde barındırmaktadır. Bu zengin dil malzemesinin içerisinde yer alan ikilemeler, dilin takip edilebilen diğer dönemlerinde olduğu gibi Çağatay Türkçesi döneminde de anlatım gücünü artırmak, pekiştirmek, kavramı zenginleştirmek amacıyla kullanıldığı görülmektedir. Çalışmanın amacı, Çağatay Türkçesi dönemi eserlerinde kullanılan ikilemelerin tür, yapı, anlam ve köken bakımından nasıl kullanıldığını tespit etmektir. Bu çalışmada Ali Şir Nevâî’nin divan ve mesnevileri ile Hüseyin Baykara’nın Divan’ı taranarak ikilemeler sözcük türü, anlam, yapı ve kuruluş bakımından incelenmeye çalışılmıştır. İkilemeler, sözcük türü açısından; isim, fiil, sıfat, zamir, zarf, edat; anlam olarak, zıt anlamlı ikilemeler; yapı ve kuruluş bakımından, yalın hâldeki isimlerden oluşan ikilemeler, yönelme hâl ekli ikilemeler, zarf-fiillerden oluşan ikilemeler, çekimli fiillerden oluşan ikilemeler şeklinde tasnif edilmiştir. Ayrıca bu başlıklar altında gruplandırılan ikilemeler köken bakımından değerlendirilmiştir. İkilemelerin anlamlarını verebilmek için beyit açıklamasına da yer verilmiştir. İkileme konusunda yapılan önceki çalışmalar, Yeni Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, Türkiye Türkçesi dönemine ait eserlerin incelenmesidir. Çalışmanın diğer çalışmalardan farkı, Çağatay Türkçesi dönemi eserlerinde ikileme türündeki dil malzemelerinin tespitidir.

🔖

Cite This Article

SOYDAN, S. (2017). ALİ ŞİR NEVÂÎ VE HÜSEYİN BAYKARA’NIN MANZUM ESERLERİNE GÖRE KLASİK ÇAĞATAY TÜRKÇESİNDE İKİLEMELER. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 7 - Sayı: 14, 319–332. https://ajindex.com/articles/188111

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (40)

  1. Abik, A. D. (1997). Derleme Sözlüğü’nde İkinci Kelimesinin Başında -s Bulunduran Tekrarlar. İstanbul Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü IX. Milli Türkoloji Kongresi, 15-19
  2. Eylül. Abik, A. D. (2010). (İSİM1 + lI/+lU) (İSİM2 +lI/+lU)” Kuruluşundaki İkilemeler. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi, 17(2), 1-20.
  3. Ağakay, M. A.(1953). “İkizlemeler Üzerine”, Türk Dili, Cilt: II, S.16. Ankara, 189-191. ___________.(1988). “Türkçede Kelime Koşmaları”, TDAY Belleten-1954,
  4. Ankara.
  5. Akyalçın, N.(2014). Türkçe İkilemelerin Yapı ve Anlam Özelliklerine İlişkin Değerlendirmeler, International Journal Of Language Academy, Volume 2/ 2 Summer, 183-194.
  6. Alkaya, E. (2008). Orta Ve Doğu Karadeniz Ağızlarında Görülen İkilemeler Üzerine Bir Değerlendirme. Turkish Studies, International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 3(3) Spring, 37-76.
  7. Atabay, N. vd. (1983).
  8. Sözcük Türleri, Ankara:
  9. TDK Yayınları.
  10. Atalay, B. (1998). Divanü Lûgat-it- Türk Tercümesi, Cilt I, Ankara:
  11. TDK Yay. Atmaca, E., Kral, Ö. F. (2015). Kazak Türkçesindeki İkilemelerin Sınıflandırılması, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, S: 4(1), 194-213.
  12. Aydın, E. (1997).
  13. Orhon Yazıtlarında Hendiadyoinler, Türk Dili Dergisi, 544, 417-421.
  14. Banguoğlu, T. (1986).
  15. Türkçenin Grameri, Ankara:
  16. TDK Yayınları.
  17. Çağatay, S.(1978). Uygurcada Hendiadyoinler. Ankara Üniversitesi,
  18. Yıllık Çalışmalar Dergisi, DTCF Yay.,29-66.
  19. Çelik, Ü. (1996). Ali Şîr Nevâyî- Leylî vü Mecnûn, Ankara:
  20. TDK Yay. Kut, G.(2003). Garâ’ibü’s-Sıġar (İnceleme-Karşılaştırmalı Metin), Ankara:
  21. TDK Yay. Eckmann, J. (2012).Çağatayca El Kitabı (Çev. Günay Karaağaç), İstanbul:
  22. Kesit Yay. Ediskun, H. (1996).
  23. Türk Dilbilgisi, Ankara:
  24. Remzi Kitabevi.
  25. Erdem, M. D. (2005). “Harezm Türkçesinde İkilemeler ve Yinelemeler Üzerine”, Bilig, S. 33, Ahmet Yesevi Üniversitesi Yay., Ankara,189-225.
  26. Eren, H.(1949). “İkiz Kelimelerin Tarihine Dair”, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt: VII, S:2, Ankara, 283-286.
  27. Ergin, M.(1993).
  28. Türk Dil Bilgisi, İstanbul:
  29. Bayrak Yay. Gencan, T. N. (1979).
  30. Dilbilgisi, Ankara: TDK Yay. ___________.(2001).
  31. Dilbilgisi, Türk Dilleri Araştırma / 01, Ankara:
  32. Ayraç Yayınevi.
  33. Hatipoğlu, V.(1981),
  34. Türk Dilinde İkileme, Ankara:
  35. TDK Yay. Karaağaç, G. (2012).
  36. Türkçenin Dil Bilgisi, Ankara:
  37. Akçağ Yayınları.
  38. Kahya, H. (2015). Gedayi Divanına Göre Çağataycada İkilemeler, Akademik Bakış Dergisi, S: 52, 1-9.
  39. Karahan, L. (2012).
  40. Türkçede Söz Dizimi, Ankara: Ak