Journals / Tasavvuf İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi / 2025 / Sayı: 56

Muhammad Sa‘īd Ramadan al-Būṭī’s Approach to Some Sufi Subjects in the Context of His Work al-Hikam al- ’Atā’iyya: Commentary and Analysis

Muhammed Saîd Ramazan el-Bûtî’nin ‘el-Hikemü’l-‘Atâ’iyye: Şerh ve Tahlîl’ Adlı Eseri Bağlamında Tasavvufî Bazı Konulara Yaklaşımı

Ömer Faruk Çalımlı(Diyanet İşleri Başkanlığı)0000-0003-0393-4629
Pages
1–37
Publication Date
2025-12-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Relevant documents have been examined, and the resulting information has been systematically analyzed and organized to support the overall structure of the text, thereby making the discussion clear.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Muhammad Ramadan al-Būtī (d. 1434/2013), one of the prominent scholars of Ahl al-Sunnah and a significant figure in the Islamic world, is a notable contemporary personality who drew attention through his works and assumed educational roles across various media platforms.
📊
Key Findings & Data:His expertise in Sufism was further demonstrated by his commentary on Ibn ʿAtaʾ Allah al-Iskandarī’s (d. 709/1309) al-Hikam al- ’Atā’iyya.
💡
Conclusion & Impact:Relevant documents have been examined, and the resulting information has been systematically analyzed and organized to support the overall structure of the text, thereby making the discussion clear.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:2013 Verileri
⚙️Variables:Tasavvuf · el-Bûtî · Vahdet-i Vücûd

Abstract

Muhammad Ramadan al-Būtī (d. 1434/2013), one of the prominent scholars of Ahl al-Sunnah and a significant figure in the Islamic world, is a notable contemporary personality who drew attention through his works and assumed educational roles across various media platforms. Adhering to the Sunni tradition, al-Būtī influenced many through his writings and students, and his leadership qualities ensured that his impact continued even after his death. A thinker with substantial scholarly and intellectual depth, he also engaged with Sufi subjects and became recognized not only in his own region but also internationally as a scholar with a rich Sufi heritage. His expertise in Sufism was further demonstrated by his commentary on Ibn ʿAtaʾ Allah al-Iskandarī’s (d. 709/1309) al-Hikam al- ’Atā’iyya. Understanding al-Buti’s perspective on Sufism, his approach to it, and his interpretations of certain Sufi concepts necessitates an examination of this commentary. This article aims to explore the meanings al-Būtī assigned to various Sufi terms and issues, based on his al-Hikam al- ’Atā’iyya: Sharkḥ wa Taḥlīl, in which he explains and analyzes Ibn ʿAtaʾ Allah’s text. While the study mainly relies on this work, other writings of al-Būtī are occasionally consulted for better clarity. Relevant documents have been examined, and the resulting information has been systematically analyzed and organized to support the overall structure of the text, thereby making the discussion clear. In doing so, the study seeks to present the Sufi approach of al-Būtī —one of the eminent scholars of recent times—as a valuable contribution to the field.

Özet

Ehl-i sünnet âlimlerinden ve İslâm dünyasının önemli simalarından Muhammed Ramazan el-Bûtî (ö. 1434/2013), yaptığı çalışmalarla dikkat çekmiş ve farklı medya platformlarında eğitici roller üstlenmiş yakın zamanımızın önemli bir şahsiyetidir. Sünnî anlayışa sahip olan Bûtî, yazmış olduğu eserler ve yetiştirdiği talebeleriyle etkili olmuş, önder kişiliği sayesinde vefatından sonraki dönem içerisinde de bir etki alanı oluşturmuştur. İlim ve fikir yönünden ciddi birikime sahip bir mütefekkir olan Bûtî, tasavvufî konularla da ilgilenmiş bir şahsiyettir. Sadece yaşadığı bölgede değil uluslararası mecrada da isminden söz ettirmiş bir âlim ve tasavvufî kültüre sahip bir şahsiyet olarak karşımıza çıkmaktadır. Tasavvuf alanındaki yetkinliğini İbn Atâullah el-İskenderî (ö. 709/1309)’nin el-Hikemü’l-‘Atâiyye’sini de şerh ederek göstermiştir. Bu anlamda Bûtî’nin, tasavvuf anlayışını, tasavvufa yaklaşımını, tasavvufî bazı kavramlara getirdiği açıklamalarını anlamak için yapmış olduğu bu şerhi incelemek önem arz etmektedir. Bu amaçla kaleme alınmış olan bu makalede Bûtî’nin, İbn Atâullah el-İskenderî’nin el-Hikemü’l-‘Atâiyye’sini şerh ettiği ve aynı zamanda tahlilini yaptığı “el-Hikemü’l-ʿAtâʾiyye: Şerh ve Tahlîl” adlı eserinden yola çıkarak bazı tasavvufî kavram ve konulara verdiği manalar ele alınacaktır. Çalışmada genellikle bu esere bağlı kalınmış, bazen konunun daha iyi anlaşılması için müellifin diğer eserlerine de müracaat edilmiştir. Konu ile alakalı dokümanlar incelenmiş ve bundan elde edilmiş bilgiler sistematik olarak analiz edilmiştir. Elde edilen veriler, metnin genel yapısını destekleyecek şekilde düzenlenerek konunun anlaşılır olması sağlanmıştır. Böylece alana katkı sağlayacağını düşündüğümüz son dönemin önemli âlimlerinden olan Bûtî’nin tasavvufî yaklaşımı istifadeye sunulmaya çalışılmıştır.

🔖

Cite This Article

Çalımlı, Ö. F. (2025). Muhammad Sa‘īd Ramadan al-Būṭī’s Approach to Some Sufi Subjects in the Context of His Work al-Hikam al- ’Atā’iyya: Commentary and Analysis. Tasavvuf İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi, Sayı: 56, 1–37. https://doi.org/10.70951/tasavvufdergisi.1722763

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (53)

  1. Akdağ, Eyyup. “Sûfîlere İsim Arayışları Ve Tasavvuf Kelimesinin Menşei Meselesi”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 23/2 (2019).
  2. Akdoğan, Ferhat - Aslan, Mahsum. “Muhammed Said Ramazan el-Bûtî’nin Mezhepsizlik Söylemine Yaklaşımı”. Batman Akademi Dergisi 7/1 (2023).
  3. Aktulga Gürbüz, Sevda. “Tasavvuf Düşüncesinde Kalbin Rü’yeti”. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/17 (2022).
  4. Aslan, Mahsum. Muhammed Said Ramazan El-Bûtî’nin İlmî Kişiliği ve Fıkıhçılığı. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
  5. Ateş, Süleyman. “İhlas”. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  6. Bağdâdî, Ebû Bekir Hatîb. el-Müntehab min kitâbi’z-zühd ve rekâik. thk. Âmir Hasan Sabrî. Beyrût: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1420.
  7. Bardakçı, Mehmet Necmeddin. “İlk Dönem Sûfîlerin Tevhid Tecrübesi Üzerine Bir Değerlendirme”. Sufiyye 11 (2021).
  8. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâil, el-Câmi’u’s-sahîh, nşr, Muhammed Züheyr b. Nasr. Beyrût: Dâru Tavki’n-Necât, 1422/2001.
  9. Bûtî, Muhammed Saîd Ramazân. el-Hikemü’l-’Atâ’iyye: Şerh ve Tahlîl. Dımaşk: Dâru’l-fikr, 2000.
  10. Bûtî, Muhammed Saîd Ramazân. es-Selefîyyetü Marhaletün Zemeniyyetün Mübareketün Lâ Mezhebün İslâmiyyi. Dâru’l-Fikr, 1998.
  11. Bûtî, Muhammed Saîd Ramazân. Hâzâ Vâlidî Min Vilâdetihi İlâ Vefâtihi. çev. Abdulhadi Timurtaş. İstanbul: Kent Yayınları, 2007.
  12. Bûtî, Muhammed Saîd Ramazân. Şahsiyyatun İstevkafetni. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 1999.
  13. Cebecioğlu, Ethem. Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. Ankara: Otto Yayınları, 2014.
  14. Cürcânî, Ebü’l-Hasen Ali b. Muhammed b. Ali es-Seyyid eş-Şerîf el-. Kitâbü’t-ta‘rîfât. thk. Adil Enver Kadr. Beyrût: Dârü’l-Mârife, 2013.
  15. Cürcânî, Seyyid Şerîf. Ta’rîfât: Tasavvuf ıstılahları. çev. Abdülaziz Mecdi Tolun. İstanbul: Litera Yayınları, 2014.
  16. Çeker, Orhan. “Halvet”. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
  17. Demirdaş, Öncel. “Tasavvuf Tarihinde Halvet ve Halvetin Manevi Eğitimdeki Rolü”. Ekev Akademi Dergisi 16/53 (2012).
  18. Demirli, Ekrem. “Vahdet-i Vücûd”. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
  19. Döner, Naim. “İbn Ataullah el-İskenderî’nin Velâyet Anlayışı Üzerine Analitik Bir Düşünce”. Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi 11 (2024).
  20. Ferâhîdî, Ebû Abdirrahmân el-Halîl b. Ahmed b. Amr b. Temîm el-. Kitâbü’l-‘ayn. thk. Abdulhamid Hendâvî. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  21. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. İhyâü ‘ulûmi’d-dîn. thk. Zeynüddin Ebü’l-Fazl el-‘Irakî. Beyrût: Dâru İbn Hazm, 2005.
  22. Hânî, Muhammed b. Abdullah b. Mustafa el-. Kitâbü’l-behceti’s-seniyye fî âdâbi’t-tarikati’l-‘aliyyeti’l-Hâlidiyyeti’n-Nakşîbendiyye. İstanbul: Hakikat Kitapevi, 2016.
  23. Hücvîrî, Ebü’l-Hasen Alî b. Osmân b. Ebî Alî el-Cüllâbî. Keşfü’l-mahcûb. thk. Ahmed Abdurrahim es-Sâyih - Tevfîk Ali Vehbe. Kahire: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, 2007.
  24. Işıtan, İbrahim. “Sûfîlerin Tevhid Anlayışı ve Boyutları”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 6/5 (2017), 3203-3227.
  25. İbn Atâullah el-İskenderî, Ebü’l-Fazl Tâcüddîn Ahmed. el-Hikemü’l-Atâiyye. thk. İbn Abbâd en-Nefezî er-Ründî. Mısır: Merkezü’l-Ehrâm li’t-Terceme ve’n-Neşr, 1977.
  26. İbn Hacer el-Heytemî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Muhammed. el-Fetâva’l-kübrâ el-fıkhiyye. Kahire: Matba‘atü Abdilhamîd Ahmed Hanefî, 1357.
  27. İbn Manzûr, Muhammed. Lisânü’l-Arab. Beyrût: Dâru Sadr, ts.
  28. İbnü’l-Mülakkın, Ebû Hafs Sirâcüddîn Ömer b. Alî b. Ahmed. Tabakâtu’l-evliyâ. thk. Mustafa Abdulkadir Atâ. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1971.
  29. İdiz, Ferzende. İmam Süyûtî ve Tasavvuf. İstanbul: Nizamiye Akademi, 2019.
  30. İz, Mahir. Tasavvuf. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 1990.
  31. Kara, Mustafa. “el-Hikemü’l-Atâiyye”. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
  32. Kara, Mustafa. “İbn Atâullah el-İskenderî”. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
  33. Kastamonulu Seyid Hafız Ahmed Mahir. Hikem-i Atâiyye Şerhi. haz. Tahir Galip Seratlı. İstanbul: Sufi Kitap, ts.
  34. Kâşânî, Kemâlüddîn Abdürrezzak. Tasavvuf Sözlüğü. çev. Ekrem Demirli. İstanbul: İz Yayıncılık, 2015.
  35. Kuşeyri, Abdülkerîm b. Hevâzin. Tasavvuf İlmine Dair Kuşeyri Risalesi. çev. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2014.
  36. Kuşeyrî, Ebü’l-Kâsım Abdülkerîm b. Hevâzin el-. er-Risâletü’l-Kuşeyriyye. thk. Abdulhalîm Mahmud - Mahmud b. eş-Şerîf. Dımaşk: Dârü’l-Ferfûr, 2002.
  37. Orta, Bünyamin. “El-Hikemu’l-‘Atâiyye’de Îcâz Sanatı”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19 (2022).
  38. Öngören, Reşat. “Tasavvuf”. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
  39. Pehlivan, Bayram. “Muhammed Saîd Ramazân el-Bûtî”. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
  40. Sühreverdî, Ebü’n-Necîb Ziyâüddîn Abdülkâhir b. Abdillâh b. Muhammed b. Ammûye el-Bekrî. Âdâbü’l-mürîdîn. thk. Âsım İbrâhim el-Keyyâlî. Lübnan: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2013.
  41. Sülemî, Ebû Abdurrahman Muhammed b. el-Huseyn. Tabakâtü’s-sûfiyye. nşr. Mustafâ Abdülkâdir Atâ. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  42. Şimşek, Halil İbrahim. “Tasavvufta Kalbin Kirlenmesi ve Temizlenmesi Konusu”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14/28 (2015).
  43. Tanrıverdi, Hasan. “Vahdet-i Vücûd ve Panteizm Karşılaştırması”. Dini Araştırmalar 15/40 (2012).
  44. Tehânevî, Muhammed A‘lâ b. Alî el-Fârûkî et-. Keşşâfü ıstılahâti’l-fünûn ve’l-‘ulûm. nşr. Refîk el-‘Acem. Beyrût: Mektebetü Lübnân, 1996.
  45. Tosun, Necdet. “İmâm-ı Rabbânî’ye Göre Vahdet-i Vücûd ve Vahdet-i Şühûd”. Tasavvuf İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi 9/23 (2009).
  46. Uludağ, Süleyman. “Halvet”. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
  47. Uludağ, Süleyman. “Kalp”. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
  48. Uludağ, Süleyman. Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2016.
  49. Uludağ, Süleyman. “Tevhid”. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
  50. Uludağ, Süleyman. “Tövbe”. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
  51. Uludağ, Süleyman. “Uzlet”. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
  52. Ulupınar, Hamide. “İlk Dönem Sûfîlerinde Tevhid Anlayışı”. Tasavvuf İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi 9 (2008), 235-255.
  53. Yalçın, İsa - Akdoğan, Ömer. “Muhammed Saîd Ramazan el-Bûtî’nin ‘el-Hikemü’l-‘Atâ’iyye: Şerh ve Tahlîl’ Adlı Eseri Bağlamında Mârifet ve Ârif-i Billâh Düşüncesi”. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 62 (2023).