Journals / Tefsir Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 1

The Hermeneutical Trajectory of Qur’anic Narratives

Kur’an Kıssalarının Yorumsal Serüveni

Şahabettin Ertan Altunrende(Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi)0000-0002-2800-5896
Pages
51–71
Publication Date
2026-04-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Within the context of literary and hermeneutical trends in Western academia, studies have made the role of Quranic narratives in constructing human experience, ethics, and social consciousness more visible.In conclusion, this study argues that although Quranic narratives remained in the background historically, they today offer a rich field of interpretation awaiting rediscovery in both Islamic and modern humanities.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study aims to examine how Quranic narratives (qisas) have been understood and interpreted throughout history in other words, their modes of reading specifically from the perspective of the exegetical (tafsir) tradition.
📊
Key Findings & Data:Despite their significant volume, discussions surrounding Isra’iliyyat ,shar’u man qablana (the legal authority of previous dispensations), and the ismat (impeccability) of prophets caused these narratives to be treated as a secondary issue in classical tafsir compared to theological and legal verses.
💡
Conclusion & Impact:Within the context of literary and hermeneutical trends in Western academia, studies have made the role of Quranic narratives in constructing human experience, ethics, and social consciousness more visible.In conclusion, this study argues that although Quranic narratives remained in the background historically, they today offer a rich field of interpretation awaiting rediscovery in both Islamic and modern humanities.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Tefsir · Kur'an · Kıssa

Abstract

This study aims to examine how Quranic narratives (qisas) have been understood and interpreted throughout history in other words, their modes of reading specifically from the perspective of the exegetical (tafsir) tradition. Constituting approximately one-third of the Quran, these narratives have garnered widespread interest within the Islamic intellectual tradition since its early periods. Despite their significant volume, discussions surrounding Isra’iliyyat ,shar’u man qablana (the legal authority of previous dispensations), and the ismat (impeccability) of prophets caused these narratives to be treated as a secondary issue in classical tafsir compared to theological and legal verses. This marginalization necessitates a systematic re-analysis of the position of narratives within the interpretive tradition. Early examples of this secondary status can be found in the works of scholars such as Al-Ghazali (d. 505/1111), who viewed narratives as a subordinate field of inquiry. This research tracks the trajectory of Quranic narratives in early scholarly literature, particularly through the Qisas al-Anbiya (Stories of the Prophets) genre, tradition-based commentaries (tafsir al-ma’thur), and historiography. It reveals how accounts derived from the Bible and Isra’iliyyat shaped the exegetical tradition. Furthermore, debates on shar’u man qablana and the problem of deriving legal rulings from narratives posed significant boundaries for their use in jurisprudential and ethical deductions. Additionally, the dogma regarding the ismat of prophets and the negative perception of narrative transmitters led to the overshadowing of the moral guidance potential inherent in these stories. The skepticism surrounding the reliability of Isra’iliyyat further weakened the academic legitimacy of these narratives. In the modern era, a distinct transformation has occurred in the approach to Quranic narratives. Figures such as Muhammad Abduh (1849–1905), Rashid Rida (1865–1935), and Sayyid Qutb (1906–1966) began to treat these stories as moral, symbolic, and literary discourses rather than mere historical data. This shift paved the way for new readings of the Quranic style. Within the context of literary and hermeneutical trends in Western academia, studies have made the role of Quranic narratives in constructing human experience, ethics, and social consciousness more visible.In conclusion, this study argues that although Quranic narratives remained in the background historically, they today offer a rich field of interpretation awaiting rediscovery in both Islamic and modern humanities. These stories are evaluated not merely as texts conveying the past, but as narratives capable of contributing to the search for meaning and moral orientation in the contemporary world. This article analyzes the secondary status of Quranic narratives in the tafsir tradition and evaluates how modern interpretations emphasize their ethical and social dimensions.

Özet

Bu çalışma Kur’an kıssalarının tarihsel süreçte nasıl anlaşıldığını ve yorumlandığını başka bir ifade ile okunma biçimini, özellikle tefsir geleneği perspektifinden ele almayı amaçlamaktadır. Kur’an’ın yaklaşık üçte birini oluşturan kıssalar, erken dönemden itibaren Müslüman ilim geleneğinde yaygın bir ilgi görmüştür. Kur’an kıssaları, Kur’an’ın önemli bir bölümünü oluşturmalarına rağmen isrâiliyyât, şerʿu men kablenâ ve peygamberlerin ismet sıfatı etrafındaki tartışmalar nedeniyle klasik tefsir geleneğinde kelâmî ve fıkhî ayetlere kıyasla tali bir mesele olarak görülmüş, bu durum, kıssaların yorum geleneğindeki konumunun sistematik biçimde yeniden analiz edilmesini gerekli kılmıştır. Gazzâlî (öl. 505/1111) gibi bazı alimlerin kıssaları ilmi açıdan ikincil bir alan olarak görmesi erken örnekler arasında yer almaktadır. Bu çalışma Kur’an kıssalarının erken dönem ilmi literatürdeki seyrini özellikle Kısasul-enbiyâ geleneği, rivayetleri esas alan tefsirler ve tarih yazımı üzerinden incelenmekte ve bu süreçte Kitab-ı Mukaddes ve isrâiliyyât kaynaklı anlatıların tefsir geleneğini nasıl şekillendiğini ortaya koymaktadır. Kur’an kıssalarının fıkhi ve ahlaki çıkarımlar için kullanılmasında şer’u men kablena tartışmaları ve kıssalardan hüküm çıkarma problemi önemli bir sınır oluşturmuştur. Bunun yanı sıra peygamberlerin ismet sıfatları ve kıssaları nakledenlerin olumsuz algılanışı Kur’an kıssalarının ahlaki rehberlik potansiyelinin geri plana itilmesine yol açmıştır. İsrâiliyyât’ın güvenirliği etrafında gelişen tartışmalar bu kıssaların ilmi noktada meşruiyetini daha da zayıflatmıştır. Modern dönemde ise Kur’an kıssalarına yönelik yaklaşımlarda belirgin bir dönüşüm yaşanmıştır. Muhammed Abduh (1849-1905), Reşîd Rızâ (1865-1935) ve Seyyid Kutup (1906-1966) gibi isimler kıssaları tarihsel veri olmaktan ziyade ahlaki, temsili ve edebi anlatılar olarak ele almışlardır. Bu yaklaşım Kur’an’ın üslubuna yönelik yeni okumaların önünü açmıştır. Batı akademyasında gelişen edebi ve hermenötik yönelimler bağlamında yapılan çalışmalar, Kur’an kıssalarının insani tecrübe, ahlak ve toplumsal bilinç inşasındaki rolünü daha görünür hale getirmiştir. Sonuç olarak çalışma, Kur’an kıssalarının tarihi boyunca geri planda kalmış olmasına rağmen günümüzde hem İslami ilimler hem de modern beşerî bilimler açısından yeniden keşfedilmeyi bekleyen zengin bir yorum alanı sunduğunu savunmaktadır. Bu kıssalar yalnızca geçmişi aktaran metinler değil, çağdaş dünyada ahlaki yönelim ve anlam arayışına katkı sunabilecek anlatılar olarak değerlendirilmektedir. Bu makale, Kur’an kıssalarının tefsir geleneğinde tali bir konumda ele alınışını analiz etmekte, modern yorumların bu kıssaların ahlaki ve toplumsal boyutlarını nasıl öne çıkardığını değerlendirmektedir.

🔖

Cite This Article

Altunrende, Ş. E. (2026). The Hermeneutical Trajectory of Qur’anic Narratives. Tefsir Araştırmaları Dergisi, Cilt: 10 Sayı: 1, 51–71. https://doi.org/10.31121/tader.1850710

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (70)

  1. Abduh, Muhammed. Tefsîru’l-menâr. Kahire: el-Hayâu’l-Mısriyye, 1990.
  2. Abdülcebbâr, Kādî. el-Muġnî fî ebvâbi’t-tevhîd ve’l-ʿadl. nşr. Tâhâ Hüseyin- İbrâhîm Medkûr. Kahire: Dâru’l-Mısriyye, 1969.
  3. Aghayev, Murad. “Hz. Âdem Kıssası Ekseninde Taberî Tefsirinde İsrâiliyat”. İlahiyat Akademi. 19 (Haziran 2024): 285-320. https://doi.org/10.52886/ilak.1371326.
  4. Altunrende, Şahabettin Ertan. “Şia’da Konulu Tefsîre Eleştirel Bir Yaklaşım: Nâsır Mekârim Şîrâzî ve Ca’fer Subhânî Örneği”. İlahiyat 14 (Haziran 2025), 37-52. https://doi.org/10.62188/ilahiyat.1500816.
  5. Alûsî, Şehâbeddin Mahmûd. Rûhu’l-meʿânî fî tefsîri’l-Kurʾâni’l-ʿazîm ve’s-sebʿi’l-mesânî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.
  6. Apaydın, H. Yunus. “İbrâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 2000.
  7. Arpaguş Hatice. Mitoloji Kur’ân-ı Kerîm Kıssaları ve Kültürel Miras. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 25 (Ocak 2014), 5-24. https://doi.org/10.15370/muifd.29418.
  8. Askalânî, İbn Hacer. Fetḥu’l-Bârî bi-şerhi sahîhi’l-buhârî. nşr. Abdülazîz b. Abdullah b. Bâz. Beyrut: Dâru’l-Maʿrife, ts.
  9. Bağdâdî, Abdulkahir b. Tahir. el-Fark beyne’l- fırak. nşr. Muhammed Muhyiddin Abdulhamîd. Kahire: Mektebetu İbn Sina, ts.
  10. Barman, Ramazan. Kur’an Kıssalarında Eleştirel Düşünme. Turkish Studies-Comparative Religious Studies 20/1, (Aralık 2025).
  11. Beyzâvî, Abdullah b. Ömer b. Muhammed. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl. nşr. Muhammed Abdurrahman. 5 Cilt. Beyrut: Dâru ihyâi’l-türâsi’l-arabiyyi, 1418h.
  12. Câdü’l-Mevla, Muhammed Ahmed. Kasasu’l- Kur’an. Beyrût: Daru’l-Ceyl,1988.
  13. Demir, Şehmus. Mitoloji Kur’ân Kıssaları ve Tarihi Gerçeklik. İstanbul: Beyan Yayınları, 2003.
  14. Demirel, Serdar. Hz. Peygamber ve Kültürel İnşa Kültür Bânisi Olarak Hz. Muhammed. İstanbul: İbn Haldun Üniversitesi Yayınları, 2025.
  15. Dönmez, İbrahim Kâfi. “Şerʿu men kablenâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 2010). Erişim 05 Ocak 2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/seru-men-kablena.
  16. Dûrî, Abdülazîz. İslam Tarih Yazıcılığı Müslümanlarda Tarih İlminin Doğuşu. çev. Halil İbrahim Hançabay, Muhammet Enes Midilli, Halil İbrahim Yılmaz. İstanbul: Albaraka Yayınları, 2025.
  17. Ebû Yûsuf, Yaʿkūb b. İbrâhîm b. Habîb el-Ensârî. Kitâbu’l-harâc. Kahire: el-Matbaʿatu’s-Selefiyye. 1979.
  18. Ebû Zeyd, Nasr Hamid. İlahi Hitabın Tabiatı (Mefhûmu’n-Nass). çev. Mehmet Emin Maşalı. Ankara: OTTO Yayınları, 2013.
  19. Elik, Hasan- Çoşkun, Muhammet. Tevhit Mesajı. İstanbul: Fikir Yayıncılık, 2013.
  20. Elik, Hasan. İndirildiği Dönem ve Çağdaş Yaklaşımlar Arasında Kur’an. İstanbul: Marmara Akademi Yayınları,2024.
  21. Gazzâlî, Ebu Hâmid Muhammed b. Ahmed et-Tûsî. Cevâhîru’l-Ḳur’an, nşr. Muhammed Reşîd Rıdâ. Beyrut: Dâru’l-Maʿrife, 1986.
  22. Gazzâlî, Ebu Hâmid Muhammed b. Ahmed et-Tûsî. el-Mustasfâ minʿılmi’l-usûl. nşr. Hamza Züheyr Hâfız.Cidde: Dâru’l-Minhâc, 1997.
  23. Geiger, Abraham. Was hat Mohammed aus dem Judenthume aufgenommen? Bonn: Friedrich Andreas Perthes, 1833.
  24. Görgün, Tahsin. Kur’an Kıssalarının Neliği (Mahiyeti) Üzerine. Ankara: Fecr Yayınları, 1998.
  25. Görmez, Mehmet. Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2020.
  26. Gündüz, Şinasi. “Kur’an Kıssalarının Kaynağı Eski Ahit mi? Yapı, Muhteva ve Kaynak Açısından Torah Kıssaları”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/10 (Şubat 1998), 49-88. https://doi.org/10.17120/omuifd.15104.
  27. Halefullah, Muhammed Ahmed. Fennu’l-kasasî fi’l-Ḳur’ani’l-Kerîm. Kahire: Mektebetü’n-Nahda, 1951.
  28. Hatib, Abdulkerim. Kısasu’l-Ḳur’an fi mantûkihi ve mefhûmihi ma dirâse tatbikiyye li’l-kıssa Âdem ve Yûsuf. Kahire: Dâru’l-Fikri’l-ʿArabî, 1974.
  29. Izutsu, Toshihiko. Kur’an’da Dînî ve Ahlâkî Kavramlar. çev. Selahattin Ayaz. İstanbul: Pınar Yayınları, 2024.
  30. İbn ‘Akîle, Muhammed b. Ahmed. Ziyâdetu ve’l-iḥsân fî ulûmi’l-Ḳur’an. Şarika: Merkezu’l-Buhûs ve’d-Dirâsât, 2009.
  31. İbn Kesîr, Ebü’l- Fidâ İmâdüddîn İsmâîl b. Şihâbiddîn. el-Bidâye ve’n-nihâye. nşr. Abdullah b. Abdulmuhsin.Irak: Daru’l-Hicre, 1997.
  32. İbn Kesir, Ebü’l-Fidâ’ İmâdüddîn İsmâîl b. Şihâbiddîn. Tefsîru’l-Ḳurʾâni’l-ʿazîm. nşr. Sâmî b. Muhammed Selâme.Riyad: Dâru Tîbe, 1420/1999.
  33. İbnu’l- Cevzî, Ebü’l-Ferec. Sıfâtu’s-safve. nşr. Mahmud Fakhuri. Beyrut: Dâru’l-Maʿrife, 1979.
  34. İbnu’l-Esîr, el-Cezerî. Câmiʿu’l-usûl fî eḥâdîsi’r-Resûl. nşr. Abdulkâdir Arnaût. Şam: Mektebetü’l-Helvânî, 2018.
  35. İz b. Abdisselâm, Ebû Muhammed. Kavâʿidü’l-ahkâm fî mesâlihi’l-enâm, nşr. Tâhâ Abdurraûf Saʿd. Kahire: Mektebetü’l-Külliyyâti’l-Ezheriyye, 1991
  36. Kara, Mustafa - Kösetürk, Canan. “Kur’ân’da Hz. Yûsuf Kıssasında Yer Alan Ahkâma Dair Bazı Âyetler ve İlişkili Olduğu Hükümler”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 3/1 (01 Nisan 2019), 121-139. https://doi.org/10.31121/tader.544748.
  37. Kara, Mustafa. “Kur’ân Kıssalarını ‘Hikâye’ Kavramıyla Tanımlamanın İmkânı”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 2/1 (Nisan 2018), 57-73. https://doi.org/10.31121/tader.409308.
  38. Karataş, Fatih. “Şer‘u Men Kablenâ Bağlamında Hz. Nûh Kıssasının Fıkhî Yönü”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 8/2 (Aralık 2023), 373-396. https://doi.org/10.20486/imad.1375431.
  39. Kaya, Mesut. Çağdaş Tefsirlerde İsrâiliyat Eleştirisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2018.
  40. Kılıç, Sadık. Mitoloji Kitab-ı Mukaddes ve Kur’ân-ı Kerim. İzmir: Nil Yayınları.1993.
  41. Kutub, Seyyid. et-Tasvîru’l-fennî fi’l-Ḳur’an. Kahire: Dâru’ş-Şurûk, 1988.
  42. MacIntyre, Alasdair. Erdem Peşinde: Ahlâk Teorisi Üzerine Bir Çalışma, çev. Muttalip Özcan. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2001.
  43. Mâturîdî, Ebu Mansûr. Kitâbü’t-Tevḥîd. thk. Bekir Topaloğlu – Muhammed Aruçi. Ankara: TDV Yayınları, 2022.
  44. Mücâhid b. Cebr. Tefsîru Mücâhid. nşr. Muhammed ‘Abdusselâm Ebu’n-Nîl. Kahire: Daru’l-Fikri’l-İslâmî, 1989.
  45. Neccâr, Abdulvehhab. Kısasu’l-enbiyâ. Mısır: Matbaatu’n-Nasr, 1936.
  46. Neuwirth, Angelika. Scripture, Poetry and the Making of a Community. Oxford: Oxford University Press, 2014.
  47. Özdemir, Muhittin. “Şer’u Men Kablenâ Bağlamında Kur’ân Kıssalarının Şer’î Değeri”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 15/1 (Haziran 2024), 1-18. https://doi.org/10.51605/mesned.1430997.
  48. Öztürk, Mustafa. Kur’an Kıssalarının Mahiyeti. İstanbul: KURAMER Yayınları, 2016.
  49. Paret, Rudi. Der Koran: Kommentar und Konkordanz. Stuttgart: W. Kohlhammer, 1971.
  50. Rashwani, Samer. Behind the Story: Ethical Readings of Qur’anic Narratives: The Qur’anic Narrative and Its Reception. Brill. 6 (Temmuz 2024). 185-209. https://doi.org/10.1163/9789004683167008.
  51. Râzî, Fahreddin. İsmetü’l-enbiyâ, nşr. Muhammed el-Muʿtasım Billâh el-Bağdâdî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1986.
  52. Ricoeur, Paul. Zaman ve Anlatı: Bir Üçlü Mimesis / Zaman ve Anlatı, çev. Mehmet Rifat – Sema Rifat. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2007.
  53. Sa‘lebî, Ebû İshak. ‘Arâisu’l-mecâlis fî kısasi’l-enbiyâ, nşr. Abdulvahhab en-Neccar. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2004.
  54. Söylemez, Mehmet Mahfuz. “Kur’an-Tarih İlişkisi Üzerine”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/7 (Aralık 2017), 13-44. https://izlik.org/JA43XD98HR.
  55. Şahrur, Muhammed. el-Kısâsu’l-Ḳur’anî: Ḳırâe Muʿâsıra. Beyrut: Dâru’s-Sâkî, 2010.
  56. Şen, Mustafa. “Peygamberlerin İsmet Sıfatının Kur’ân Yorumlarına Etkisi (Hz. Âdem Örneği)”. Mütefekkir 5/10 (Aralık 2018), 385-416. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.506138.
  57. Şengül, İdris. Kur’an Kıssalarının Tarihi Değeri. Ankara: Otto Yayınları, 2019.
  58. Şerif el-Murtaza. Tenzîhu’l-enbiyâ. Kum: İntişârâtu’ş-Şerif er-Radî, 1956.
  59. Şeybânî, Muhammed b. Hasan. el-Aṣl. thk. Muhammed Boynukalın. Beyrut: Dâru’l-Maʿrife, 2012.
  60. Şola, Hanefi. Kur’an Kıssalarına Çağdaş Yaklaşımlar-Menâr Tefsiri Örneğinde. Ankara: Fecr Yayınları, 2021.
  61. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr et-Taberî. Câmiu'l-beyân 'an te'vîli âyi'l-Ḳur'ân. nşr. Abdullah bin Abdulmuhsin et-Türkî. Kahire: Dâru Hicr, 1997
  62. Tatar, Burhanettin. “Kur’an’da Kıssaların Temel Anlamları Üzerine Felsefi Notlar”. Milel ve Nihal 6/1 (Mart 2009), 99-111.
  63. Tottoli, Roberto. “The Qisas al-Anbiyâʾ of Ibn Mutarrif al-Tarafī (d. 454/1062): Stories of the Prophets from al-Andalus”, Al-Qantara 19/1 (1998). https://doi.org/10.3989/alqantara.1998.v19.i1.490.
  64. Tottoli, Roberto. Biblical Prophets in the Qur’an and Muslim Literature. New York: Routledge – Taylor & Francis Group, 2009.
  65. Tottoli, Roberto. Le Qiṣaṣ al-Anbiyāʾ di Tarafi. Napoli: Istituto Universitario Orientale. Doktora Tezi. 1996. Tûfî, Necmeddin. Şerhu muhtasâru’r-ravda. nşr. Abdullah Abdulmuhsin et-Türkî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1987.
  66. Tunçer, Mustafa. “Kurtubî’nin Tefsirde İsrâiliyât Rivayetlerine Yaklaşımı”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/24 (Temmuz 2023), 444-478. https://doi.org/10.53683/gifad.1255587.
  67. Walbridge, John. İslam’da Tanrı ve Mantık. çev. Erdem Tilci. İstanbul: Albaraka Yayınları, 2025. Yalçın, Selami. “Sâmirî Kıssasıyla İlgili Tevrât’taki İfadelerin Müfessirlere Etkileri”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 5/1 (Nisan 2021), 61-92. https://doi.org/10.31121/tader.808976.
  68. Zehebî, Muhammed Hüseyin. et-Tefsîr ve’l-müfessirûn. Kahire: Dârü’l-Hadîs, 2005.
  69. Zehebî, Muhammed Hüseyin. Tefsir ve Hadiste İsrâiliyyât. çev. Enbiya Yıldırım. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2007.
  70. Zerkeşî, Bedreddin. el-Burhân fî ʿulûmi’l-Ḳur’ân. nşr. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. Kahire: Dâru’t-Türâs, 1984.