SavedAdd your journal

Journals / Türk Psikoloji Dergisi / 2026 / Cilt: 40 Sayı: 95

Paylaşılan İnsanlık Kimliğin Merkezine Demirlediğinde: Bir Azınlık Olarak Alevilerde Benlik Sınıflandırması ve Kimlik Motivasyonları

Sercan Karlıdağ(ALTINBAŞ ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7160-1602
M. Ersin Kuşdil(Bursa Uludağ Üniversitesi)0000-0002-3005-9009
Pages
46–67
Publication Date
2025-08-07
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Bulgular, sosyal psikolojik açıdan ve Alevilik çalışmaları alan yazını bağlamında tartışılmaktadır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Bazı azınlıklar için, uzun süre boyunca sürekli tehdit altında yaşamak bir çözüm arayışını zorunlu kılar.
📊
Key Findings & Data:Bu çalışma, paylaşılan insanlığın, Aleviler gibi yüzyıllar boyunca kolektif mağduriyet yaşayan etno-dinsel bir azınlık grup açısından çoğunluk ile aynı “sembolik değerler evreninin” paylaşıldığını kanıtlamak için kamusal bir söylem malzemesi mi olduğunu, yoksa belirli motivasyonlarla gerçekten kimlikte merkezi bir yer mi tuttuğunu incelemektedir.
💡
Conclusion & Impact:Bulgular, sosyal psikolojik açıdan ve Alevilik çalışmaları alan yazını bağlamında tartışılmaktadır.
🔬Design:Survey & Empirical Study
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Paylaşılan insanlık · Benlik sınıflandırması · Kimlik motivasyonları

Özet

Bazı azınlıklar için, uzun süre boyunca sürekli tehdit altında yaşamak bir çözüm arayışını zorunlu kılar. Uzun süredir baskı altında olan azınlıkların, çoğu zaman kapsayıcı bir insanlık nosyonuna dayanan inanç sistemlerine sahip olduğu görülür. Bu çalışma, paylaşılan insanlığın, Aleviler gibi yüzyıllar boyunca kolektif mağduriyet yaşayan etno-dinsel bir azınlık grup açısından çoğunluk ile aynı “sembolik değerler evreninin” paylaşıldığını kanıtlamak için kamusal bir söylem malzemesi mi olduğunu, yoksa belirli motivasyonlarla gerçekten kimlikte merkezi bir yer mi tuttuğunu incelemektedir. Algılanan merkeziyete dayalı olarak, benlik sınıflandırmasının üst-soyutlama, sosyal ve kişiler arası düzeylerinde hangi motivasyonel ilkelerin (öz saygı, ayırt edilme, aidiyet, anlamlılık, süreklilik ve etkililik) etkin olduğu incelenmiştir. Araştırmada 142 Alevi katılımcıya ulaşılarak, katılımcılardan “Sen kimsin?” sorusuna yanıt olarak 8 kimlik unsuru ifade etmeleri ve bu unsurların algılanan merkeziyet ve motivasyon düzeylerini derecelendirmeleri istenmiştir. Bulgular, kimlik unsurlarının %9.6’sının, üst-soyutlama düzeyinde paylaşılan insanlık kimliğine dayanan benlik sınıflandırmasında olduğunu göstermiştir. Hiyerarşik regresyon analizleri, kimlik tanımlama sürecinin motivasyonel arka planının öz saygıyla sınırlı olmadığını ortaya koyarak Motivasyona Dayalı Kimlik İnşası Kuramı’nın varsayımlarını desteklemiş ve benlik sınıflandırma düzeylerine göre motivasyonel ilkelerin rolünün değişebileceğini göstermiştir. Kimlik repertuarında paylaşılan insanlığa en az bir kez atıfta bulunan katılımcılar arasında, “anlamlılık” ve “süreklilik” motivasyonları algılanan kimlik merkeziyetini pozitif yönde yordamıştır. Bulgular, sosyal psikolojik açıdan ve Alevilik çalışmaları alan yazını bağlamında tartışılmaktadır.

🔖

Cite This Article

Karlıdağ, S., Kuşdil, M. E. (2025). Paylaşılan İnsanlık Kimliğin Merkezine Demirlediğinde: Bir Azınlık Olarak Alevilerde Benlik Sınıflandırması ve Kimlik Motivasyonları. Türk Psikoloji Dergisi, Cilt: 40 Sayı: 95, 46–67. https://doi.org/10.31828/turkpsikoloji.1656788

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (72)

  1. Abrams, D. ve Hogg, M. A. (1988). Comments on the motivational status of self-esteem in social identity and intergroup discrimination. European Journal of Social Psychology, 18(4), 317-334. doi: 10.1002/ejsp.2420180403
  2. Allport, G. W. (1954). The nature of prejudice. Addison-Wesley.
  3. Aydın, S. (2017). The emergence of Alevism as an ethno-religious identity. National Identities, 20(1), 9-29. doi: 10.1080/14608944.2016.1244521
  4. Becker, M., Vignoles, V. L., Owe, E., Easterbrook, M. J., Brown, …ve Lay, S. (2017). Being oneself through time: Bases of self-continuity across 55 cultures. Self and Identity, 17(3), 276-293. doi: 10.1080/15298868.2017.1330222
  5. Boyraz, C. (2019). The Alevi question and the limits of citizenship in Turkey. British Journal of Middle Eastern Studies, 46(5), 767-780. doi: 10.1080/13530194.2019.1634396
  6. Breakwell, G. M. (1993). Social representations and social identity. Papers on Social Representations, 2(3), 1-20. http://www.psr.jku.at/psr1993/2_1993brea2.pdf
  7. Brewer, M. B. (1991). The social self: On being the same and different at the same time. Personality and Social Psychology Bulletin, 17(5), 475-482. doi: 10.1177/0146167291175001
  8. Brown, R. (2000). Social identity theory: Past achievements, current problems and future challenges. European Journal of Social Psychology, 30(6), 745-778. doi: 10.1002/1099-0992(200011/12)30:6 3.0.CO;2-O
  9. Camacho, G., Reinka, M. A. ve Quinn, D. M. (2020). Disclosure and concealment of stigmatized identities. Current Opinion in Psychology, 31, 28-32. doi: 10.1016/j.copsyc.2019.07.031
  10. Cameron, J. (2004). A three-component model of social identification. Self and Identity, 3, 239-262. doi: 10.1080/13576500444000047
  11. Chandler, M. J. ve Lalonde, C. (1998). Cultural continuity as a hedge against suicide in Canada’s First Nations. Transcultural Psychiatry, 35(2), 191-219. doi: 10.1177/136346159803500202
  12. Crimston, C. R., Bain, P. G., Hornsey, M. J. ve Bastian, B. (2016). Moral expansiveness: Examining variability in the extension of the moral world. Journal of Personality and Social Psychology, 111(4), 636-653. doi: 10.1037/pspp0000086
  13. DABF. (2008). Alevi-Bektaşi inancının esasları (Fundamentals of the Alevi-Bektashi belief). Danimarka Alevi Birlikleri Federasyonu. https://www.alevi.dk/
  14. Deschamps, J.C. (1982). Social identity and relations of power between groups. H. Tajfel (Ed.), Social identity and intergroup relations içinde (85-98). Cambridge University Press/Maison des Sciences de l’Homme.
  15. Deschamps, J.C. ve Brown, R. (1983). Superordinate goals and intergroup conflict. British Journal of Social Psychology, 22(3), 189-195. doi: 10.1111/j.2044-8309.1983.tb00583.x
  16. Dobai, A. ve Hopkins, N. (2022). Ethnic identity concealment and disclosure: Contexts and strategies. British Journal of Social Psychology, 61(3), 790-807. doi: 10.1111/bjso.12507
  17. Easterbrook, M. ve Vignoles, V. L. (2012). Different groups, different motives: Identity motives underlying changes in identification with novel groups. Personality and Social Psychology Bulletin, 38(8), 1066-1080. doi: 10.1177/0146167212444614
  18. English, A. ve Mahendran, K. (2021). Sustaining dialogue in polarised political contexts: Moving beyond shared-identity to dialogical position exchanges. International Review of Theoretical Psychologies, 1(2), 21-39. doi: 10.7146/irtp.v1i2.127971
  19. Ertan, M. (2016). Alevism in politics: Possibilities and limits of Alevi identity politics. Yayınlanmamış doktora tezi, Boğaziçi Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, İstanbul.
  20. Gaertner, S. L., Dovidio, J. F., Banker, B. S., Houlette, M., Johnson, K. M. ve McGlynn, E. A. (2000). Reducing intergroup conflict: From superordinate goals to decategorization, recategorization, and mutual differentiation. Group Dynamics: Theory, Research, and Practice, 4(1), 98-114. doi: 10.1037/1089-2699.4.1.98
  21. Geçmez, E. (2015). Aleviler: Var ama yok, yok ama var [TBMM konuşması]. Hacı Bektaş Veli Anadolu Kültür Vakfı. https://bit.ly/4cTZ0G6
  22. Göner, Ö. (2005). The transformation of the Alevi collective identity. Cultural Dynamics, 17(2), 107-134. doi: 10.1177/0921374005058582
  23. Greenaway, K. H., Quinn, E. A. ve Louis, W. R. (2011). Appealing to common humanity increases forgiveness but reduces collective action among victims of historical atrocities. European Journal of Social Psychology, 41(5), 569-573. doi: 10.1002/ejsp.802
  24. Greenberg, J., Vail, K. ve Pyszczynski, T. (2014). Terror management theory and research: How the desire for death transcendence drives our strivings for meaning and significance. A. J. Elliot (Ed.), Advances in motivation science (Vol. 1) içinde (85-134). Elsevier Academic Press.
  25. Halperin, E. ve Bar‐Tal, D. (2011). Emotional orientation, collective. D. J. Christie (Ed.), The encyclopedia of peace psychology içinde (388-392). Wiley-Blackwell. doi: 10.1002/9780470672532.wbepp098
  26. Hogg, M. A. (2000). Subjective uncertainty reduction through self-categorization: A motivational theory of social identity processes. European Review of Social Psychology, 11(1), 223-255. doi: 10.1080/14792772043000040
  27. Hopkins, L. (2011). ‘I feel myself to be a world citizen’: Negotiating Turkish and Alevi identity in Melbourne, Social Identities, 17(3), 443-456. doi: 10.1080/13504630.2011.558381
  28. Jetten, J., Haslam, S. A., Cruwys, T., Greenaway, K. H., Haslam, C. ve Steffens, N. K. (2017). Advancing the social identity approach to health and well‐being: Progressing the social cure research agenda. European Journal of Social Psychology, 47(7), 789-802. doi: 10.1002/ejsp.2333
  29. Jung, J., Hogg, M. A. ve Choi, H. S. (2018). Recategorization and ingroup projection: Two processes of identity uncertainty reduction. Journal of Theoretical Social Psychology, 3(2), 97-114. doi: 10.1002/jts5.37
  30. Karlıdağ, S. ve Göregenli, M. (2017). Aleviliğin sosyal temsilleri (Social representations of Alevism). D. Kökdemir ve Z. Yeniçeri (Ed.), 1st Social Psychology Congress Proceedings içinde (328-339). http://psksosyal.net/docs/SPKProceeding.pdf
  31. Karlıdağ, S. ve Kuşdil, M. E. (2021). Kentsel hayattaki Alevilerin kimlik repertuvarına sosyal psikolojik bir bakış: Etnik kimlik, ana dili ve iç-grup temsillerinin benlik sınıflandırmasındaki rolü. Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi–Journal of Alevism-Bektashism Studies, 23, 43-80. doi: 10.24082/2021.abked.288
  32. Kiguwa, P. (2020). ‘Language is over’: On racism’s epistemic closures. South African Journal of Psychology, 50(4), 443-445. doi: 10.1177/0081246320965527
  33. Koçan, G. ve Öncü, A. (2004). Citizen Alevi in Turkey: Beyond confirmation and denial. Journal of Historical Sociology, 17(4), 464-489. doi: 10.1111/j.1467-6443.2004.00240.x
  34. Kuhn, M. H. ve McPartland, T. S. (1954). An empirical investigation of self-attitudes. American Sociological Review, 19(1), 68-76. doi: 10.2307/2088175
  35. Kuşdil, E. ve Çağlar, S. (2011, 30 Haziran–3 Temmuz). A content analysis of identity in Alevi and Sunni samples from Turkey [Konferans bildirisi]. IACCP Regional Conference, İstanbul, Türkiye.
  36. Landis, J. R. ve Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 33(1), 159. doi: 10.2307/2529310
  37. Lantos, N. A., Engyel, M., Hadarics, M., Nyúl, B., Csaba, S. ve Kende, A. (2022). Identification with all humanity predicts prosocial and political action intentions during COVID-19. Frontiers in Political Science, 4, 855148. doi: 10.3389/fpos.2022.855148
  38. Leach, C. W., van Zomeren, M., Zebel, S., Vliek, M. L. W., Pennekamp, S. F., Doosje, B., Ouwerkerk, J. W. ve Spears, R. (2008). Group-level self-definition and self-investment: A hierarchical (multicomponent) model of in-group identification. Journal of Personality and Social Psychology, 95(1), 144-165. doi: 10.1037/0022-3514.95.1.144
  39. Louis, W. R. (2009). Collective action—and then what? Journal of Social Issues, 65(4), 727-748. doi: 10.1111/j.1540-4560.2009.01623.x
  40. Massicard, E. (2003). Alevist movements at home and abroad: Mobilization spaces and disjunction. New Perspectives on Turkey, 29, 163-187. doi: 10.1017/s0896634600006154
  41. McFarland, S., Hackett, J., Hamer, K., Katzarska‐Miller, I., Malsch, A., Reese, G. ve Reysen, S. (2019). Global human identification and citizenship: A review of psychological studies. Political Psychology, 40(S1), 141–171. doi: 10.1111/pops.12572
  42. Meca, A., Ritchie, R. A., Beyers, W., Schwartz, S. J., Picariello, S., Zamboanga, B. L., Hardy, S. A., Luyckx, K., Kim, S. Y., Whitbourne, S. K., Crocetti, E., Brown, E. J. ve Benitez, C. G. (2015). Identity centrality and psychosocial functioning: A person-centered approach. Emerging Adulthood, 3(5), 327-339. doi: 10.1177/2167696815593183
  43. Mélikoff, I. (1993). Uyur idik uyardılar: Alevilik-Bektaşilik araştırmaları. Cem Yayınları.
  44. Newheiser, A.‐K., Barreto, M. ve Tiemersma, J. (2017). People like me don’t belong here: Identity concealment is associated with negative workplace experiences. Journal of Social Issues, 73(2), 341-358. doi: 10.1111/josi.12220
  45. Pachankis, J. E., Mahon, C. P., Jackson, S. D., Fetzner, B. K. ve Bränström, R. (2020). Sexual orientation concealment and mental health: A conceptual and meta-analytic review. Psychological Bulletin, 146(10), 831-871. doi: 10.1037/bul0000271
  46. Procházka-Eisl, G. (2016). The Alevis. Oxford research encyclopedia of religion. https://oxfordre.com/religion/display/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-101
  47. Reicher, S., Spears, R. ve Haslam, S. A. (2010). The social identity approach in social psychology. M. Wetherell ve C. T. Mohanty (Ed.), The SAGE handbook of identities içinde (45-62). SAGE Publications. doi: 10.4135/9781446200889.n4
  48. Reysen, S. ve Katzarska-Miller, I. (2018). The psychology of global citizenship: A review of theory and research. Lexington Books/Rowman & Littlefield.
  49. Ryabichenko, T. ve Lebedeva, N. (2017). Motivation for ethno-cultural continuity as a predictor of acculturation and adaptation in two generations of Latvian Russians. Journal of Cross-Cultural Psychology, 48(5), 682-697. doi: 10.1177/0022022117698041
  50. Ryan, R. M. ve Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68-78. doi: 10.1037/0003-066X.55.1.68
  51. Selvanathan, H. P., Jetten, J. ve Umeh, A. (2023). A history of collective resilience and collective victimhood: Two sides of the same coin that explain Black Americans’ present‐day responses to oppression. British Journal of Social Psychology, 62(1), 136-160. doi: 10.1111/bjso.12562
  52. Shankland, D. (2003). The Alevis in Turkey: The emergence of a secular Islamic tradition. Routledge.
  53. Sherif, M. (1958). Superordinate goals in the reduction of intergroup conflict. American Journal of Sociology, 63, 349-356. doi: 10.1086/222258
  54. Sidanius, J. ve Pratto, F. (1999). Social dominance: An intergroup theory of social hierarchy and oppression. Cambridge University Press. doi: 10.1017/CBO9781139175043
  55. Smith, L. G. E., Thomas, E. F. ve McGarty, C. (2015). “We must be the change we want to see in the world”: Integrating norms and identities through social interaction. Political Psychology, 36(5), 543-557. doi: 10.1111/pops.12180
  56. Staerklé, C., Clémence, A. ve Spini, D. (2011). Social representations: A normative and dynamic intergroup approach. Political Psychology, 32(5), 759-768. doi: 10.1111/j.1467-9221.2011.00839.x
  57. Subašić, E., Schmitt, M. T. ve Reynolds, K. J. (2011). Are we all in this together? Co‐victimization, inclusive social identity and collective action in solidarity with the disadvantaged. British Journal of Social Psychology, 50(4), 707-725. doi: 10.1111/j.2044-8309.2011.02073.x
  58. Sürücü, B. (2020). A study on Alevi humanism. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  59. Tajfel, H. ve Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. W. G. Austin ve S. Worchel (Ed.), The social psychology of intergroup relations içinde (33-47). Brooks/Cole.
  60. Turner, J. C., Hogg, M. A., Oakes, P. J., Reicher, S. D. ve Wetherell, M. S. (1987). Rediscovering the social group: A self-categorization theory. Basil Blackwell.
  61. van Bruinessen, M. (1996). Kurds, Turks and the Alevi revival in Turkey. Middle East Report, 200, 7-10. doi: 10.2307/3013260
  62. van Zomeren, M., Postmes, T. ve Spears, R. (2008). Toward an integrative social identity model of collective action: A quantitative research synthesis of three socio-psychological perspectives. Psychological Bulletin, 134(4), 504-535. doi: 10.1037/0033-2909.134.4.504
  63. Verkuyten, M. ve DeWolf, A. (2002). Being, feeling and doing: Discourses and ethnic self-definitions among minority group members. Culture & Psychology, 8(4), 371-399. doi: 10.1177/1354067X0284001
  64. Vignoles, V. L. (2011). Identity motives. S. J. Schwartz, K. Luyckx ve V. L. Vignoles (Ed.), Handbook of identity theory and research içinde (403-432). Springer. doi: 10.1007/978-1-4419-7988-9_18
  65. Vignoles, V. L., Owe, E., Becker, M., Smith, P. B., Easterbrook, M. J., Brown, R., González, R., Didier, N., Carrasco, D., Cadena, M. P., Lay, S., Schwartz, S. J., Des Rosiers, S. E., Villamar, J. A., Gavreliuc, A., Zinkeng, M., Kreuzbauer, R., Baguma, P., Martin, M.,. Bond, M. H. (2016). Beyond the ‘east–west’ dichotomy: Global variation in cultural models of selfhood. Journal of Experimental Psychology: General, 145(8), 966-1000. doi: 10.1037/xge0000175
  66. Vignoles, V. L., Regalia, C., Manzi, C., Golledge, J. ve Scabini, E. (2006). Beyond self-esteem: Influence of multiple motives on identity construction. Journal of Personality and Social Psychology, 90(2), 308-333. doi: 10.1037/0022-3514.90.2.308
  67. Vollhardt, J. R. (2015). Inclusive victim consciousness in advocacy, social movements, and intergroup relations: Promises and pitfalls. Social Issues and Policy Review, 9(1), 89-120. doi: 10.1111/sipr.12011
  68. Vollhardt, J. R. ve Nair, R. (2018). The two‐sided nature of individual and intragroup experiences in the aftermath of collective victimization: Findings from four diaspora groups. European Journal of Social Psychology, 48(4), 412-432. doi: 10.1002/ejsp.2341
  69. Wang, Z., Jetten, J., Steffens, N. K., Álvarez, B., Bentley, S. V., Salvador Casara, B. G., Crimston, C. R., Ionescu, O., Krug, H., Selvanathan, H. P., Tanjitpiyanond, P., Wibisono, S., Chen, S., Wang, J., Zhang, X. ve Sun, S. (2023). A world together: Global citizen identification as a basis for prosociality in the face of COVID-19. Group Processes & Intergroup Relations, 26(1), 71-95. doi: 10.1177/13684302211051619
  70. Yalçınkaya, A. (2005). Pas: Foucault’dan Agamben’e sıvılaşmış iktidar ve gelecek. Phoenix Yayınevi.
  71. Yildiz, A. A. ve Verkuyten, M. (2011). Inclusive victimhood: Social identity and the politicization of collective trauma among Turkey’s Alevis in Western Europe. Peace and Conflict: Journal of Peace Psychology, 17(3), 243-269. doi: 10.1080/10781919.2011.587175
  72. Vignoles, V. L., Owe, E., Becker, M., Smith, P. B., Easterbrook, M. J., Brown, R., González, R., Didier, N., Carrasco, D., Cadena, M. P., Lay, S., Schwartz, S. J., Des Rosiers, S. E., Villamar, J. A., Gavreliuc, A., Zinkeng, M., Kreuzbauer, R., Baguma, P., Martin, M.,. Bond, M. H. (2016). Beyond the ‘east–west’ dichotomy: Global variation in cultural models of selfhood. Journal of Experimental Psychology: General, 145(8), 966-1000. doi: 10.1037/xge0000175