Journals / Mavi Atlas / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 1

In the Shadow of Theft, Murder and Destruction: Security Issues in Ottoman Places of Worship Before the Modern Era

Hırsızlık, Cinayet ve Tahribatın Gölgesinde: Modern Dönem Öncesi Osmanlı Mabetlerinde Güvenlik Sorunları

Serkan Polat(YOZGAT BOZOK ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0637-3345
Journal
Mavi Atlas
Pages
1–19
Publication Date
2026-04-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In addition, the article discusses the measures the Ottoman administration sought to implement to restore public order, which had been disrupted as a result of these events.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines incidents such as theft, murder, and assault that occurred in mosques and churches in the Ottoman State, as well as attacks that damaged places of worship.
📊
Key Findings & Data:This study aims to provide information about the incidents that occurred in places of worship from the 16th century to the end of the 18th century.
💡
Conclusion & Impact:In addition, the article discusses the measures the Ottoman administration sought to implement to restore public order, which had been disrupted as a result of these events.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Osmanlı Devleti · İbadethane · Hırsızlık

Abstract

This study examines incidents such as theft, murder, and assault that occurred in mosques and churches in the Ottoman State, as well as attacks that damaged places of worship. The article also covers similar incidents that occurred in monasteries, which, although not strictly places of worship, were where Christian priests and nuns, who did not concern themselves with worldly affairs, lived in community as part of their worship. The sacred places where individual or collective worship is performed are places that should be kept free from all kinds of negative events, both material and spiritual. Therefore, people are expected to show respect for these places. However, the events reflected in official records indicate that isolated security incidents that are not condoned have occurred within places of worship. This study aims to provide information about the incidents that occurred in places of worship from the 16th century to the end of the 18th century. Efforts have been made to answer questions such as the types of items stolen in theft cases, the identities of the thieves, the causes of murder cases, and who was responsible for the attacks that destroyed places of worship, to the extent that these details are reflected in official documents. In this context, the main source of the study consists of various registers and documents found in the Ottoman Archive of State Archives of the Presidency of the Republic of Türkiye. Based on examples reflected in the documents, an attempt has been made to provide a general assessment of the events that took place in sacred places. In addition, the article discusses the measures the Ottoman administration sought to implement to restore public order, which had been disrupted as a result of these events.

Özet

Bu çalışma, Osmanlı Devleti’ndeki cami ve kiliselerde gerçekleşen hırsızlık, cinayet, yaralama gibi hadiseler ile mabetleri tahrip eden saldırıları konu edinmektedir. Makalede, cami ve kiliselerin yanı sıra her ne kadar tam manasıyla bir ibadethane olmasa da dünya işlerine önem vermeyen Hristiyan rahip ve rahibelerin ibadetin parçası olarak cemaat halinde yaşadıkları yeri teşkil eden manastırlarda vuku bulan benzer hadiselere de yer verilmiştir. Bireysel ya da toplu ibadetlerin ifa edildiği kutsal mekânlar, maddi ve manevi her türlü olumsuz hadiseden uzak tutulması arzulanan yerlerdir. Dolayısıyla insanların buralara saygı göstermeleri beklenmektedir. Ancak resmi kayıtlara yansıyan hadiseler, mabetlerin içerisinde tasvip edilmeyen münferit asayiş olaylarının yaşandığını göstermektedir. Hazırlanan bu çalışmayla, 16. yüzyıldan 18. yüzyılın sonuna kadar olan dönemde ibadethanelerde vuku bulan söz konusu hadiseler hakkında bilgi verilmesi amaçlanmıştır. Hırsızlık vakalarında çalınan eşyaların türlerinin ne olduğu, hırsızların kimlikleri, cinayet olaylarının sebepleri, mabetleri tahrip eden saldırılara kimlerin ne şekilde yol açtıkları gibi ayrıntılara resmi evraklara yansıdığı ölçüde cevap verilmeye gayret edilmiştir. Çalışmanın ana kaynağını Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivleri’nde yer alan muhtelif defter ve vesikalar oluşturmaktadır. Söz konusu evraklara yansıyan örneklerden yola çıkılarak kutsal mekânlarda gerçekleşen hadiselerle ilgili bir genel değerlendirme yapılmaya çalışılmıştır. Buna ilaveten Osmanlı yönetiminin, hadiseler neticesinde bozulan kamu düzenini yeniden sağlamak için almaya çalıştığı tedbirlere değinilmiştir.

🔖

Cite This Article

Polat, S. (2026). In the Shadow of Theft, Murder and Destruction: Security Issues in Ottoman Places of Worship Before the Modern Era. Mavi Atlas, Cilt: 14 Sayı: 1, 1–19. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1815021

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (46)

  1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). Ali Emirî Osman III (AE.SOSM.III). 15/951.
  2. BOA. Ali Emirî Selim III (AE.SSLM. III). 5/225; 79/4782; 285/16599.
  3. BOA. Ankara Şeriye Sicilleri (AŞS). nr. 3.
  4. BOA. Cevdet Adliye (C.ADL). 11/698.
  5. BOA. Cevdet Dahiliye (C.DH). 11/507; 247/12343; 289/14404.
  6. BOA. Cevdet Zabtiye (C.ZB). 9/447; 19/945; 19/950; 24/1175; 30/1500; 47/2325; 76/3789; 90/4484.
  7. BOA. Divân-ı Hümâyûn Mühimme Defterleri (A.DVNS.MHM.d). nr. 2; 3; 5; 10; 12; 16; 27; 29; 31; 73; 85; 96; 114; 116; 117; 118; 123; 130; 132.
  8. BOA. Hatt-ı Hümâyûn (HAT). 238/13272; 256/14711; 267/15527; 496/24344; 1226/47891; 1226/47893; 1226/47895; 1436/59029.
  9. BOA. İbnülemin Dahiliye (İE.DH). 31/2758.
  10. BOA. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı (TS.MA.e). 708/54.
  11. Anonim. (1994). Mumculuk-Osmanlı Dönemi. İçinde Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi (Cilt 5, ss. 497, 498). Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı Yayınları.
  12. Avcı, M. (2010). Osmanlı ceza hukuku genel hükümler. Mimoza Yayınları.
  13. Aydın, M. A. (2015). Türk hukuk tarihi (13. baskı). Beta Basım Yayım Dağıtım.
  14. Bardakoğlu, A. (1998). Hırsızlık. İçinde İslâm Ansiklopedisi, (Cilt 17, ss. 384-396). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  15. Baytimur, S. O. (2018). Osmanlı Devleti’nde hırsızlık suçları ve uygulanan cezalar (1789-1839). Studies of The Ottoman Domain (Osmanlı Hakimiyet Sahası Çalışmaları), 8(15), 91-108. https://izlik.org/JA78PW59YL
  16. Bilkan, A. F. (2016). Fakihler ve sofuların kavgası-17. yüzyılda Kadızâdeliler ve Sivâsîler. İletişim Yayınları.
  17. Bostan, İ. (1992). Osmanlı bahriye teşkilâtı: XVII. yüzyılda Tersâne-i Âmire. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  18. Çavuşoğlu, S. (2001). Kadızâdeliler. İçinde İslâm Ansiklopedisi, (Cilt 24, ss. 100-102). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  19. Çolak, S., & Kabakcıoğlu Seğmen, K. (2023). Osmanlıda ibadethanelerde gerçekleşen hırsızlıklar ve cezai yaptırımlara örnekler. ETÜT Dergisi, (8), 1-11. https://doi.org/10.52003/etut.2024.41
  20. Demir, M. (2016). 16. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde suç ve suçlular: İstanbul örneği (Tez No. 449519) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  21. Doğan, T. (2013). Osmanlı cami mimarisi’nde aydınlatma düzenleri açısından gelişim (14.-17. yüzyıl). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 295-320. https://izlik.org/JA59SL22FM
  22. Durmuş, A. (2021). Osmanlı Hanefîlerinin Hanefîliğe eleştirisi: Kadızâdeliler hareketi. Ketebe Yayınları.
  23. Eliade, M. (2017). Kutsal ve kutsal-dışı (A. Berktay, Çev.). Alfa Yayınları.
  24. Erdoğan, A. (2019). Suç ve ceza: Osmanlı toplumunda bireysel suçlar ve cezalar (1559-1609) (Tez No. 544259) [Doktora tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  25. Gerlach, S. (2010). Türkiye günlüğü 1573-1576 (T. Noyan, Çev.; 2. baskı, Cilt 1). Kitap Yayınevi.
  26. Göger, V. (2024). Osmanlı cami ve mescitlerinde ibadet huzurunu bozan etmenler ile yönetimin buna karşı aldığı önlemler (1550-1800). İhya Uluslararası İslâm Araştırmaları Dergisi, 10/1, 172-192. https://doi.org/10.5281/zenodo.10558497
  27. Güç, A. (2003). Mâbed. İçinde İslâm Ansiklopedisi (Cilt 27, ss. 276-280). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  28. Gündüz, M. (1973). İlk Kur’an-ı Kerim basmaları. Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni, 22(1-2), 34-40.
  29. Gündüz, M. (1978). Matbaanın tarihçesi ve ilk Kur’anı Kerim basmaları. Vakıflar Dergisi, (12), 335-350. https://doi.org/10.16971/vd.38697
  30. İnalcık, H. (2005). Osmanlı’da devlet, hukuk, adâlet (2. baskı). Eren Yayıncılık.
  31. Karakulak, M. (2022). XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Amasya’nın gündelik hayatı (şer’iyye sicillerine göre) (Tez No. 774398) [Doktora tezi, Ordu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  32. Kılınç, A. (2011). Eflak-Boğdan ve Karadeniz’de bal ve balmumu. Acta Turcica, (1), 40-56. https://www.actaturcica.org/2019/12/03/2011/
  33. Kırca, E. (2020). Sadrazamlardan mektuplar 1703-1704 (Râmi Mehmed Paşa Münşeatı). Kitapyurdu Doğrudan Yayıncılık.
  34. Koç, M. (2017). Osmanlı hukukunda ta’zir suç ve cezaları (Tez No. 477189) [Doktora tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  35. Menekşe, Ö. (1998). XVII ve XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde hırsızlık suçu ve cezası (Tez No. 74616) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  36. Özharat, S. Z. (2014). IV. Mehmed döneminde Ayntab şehrinin sosyal ve ekonomik tarihi (1648-1687) (Tez No. 375821) [Doktora tezi, Erciyes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  37. Özkafa, F. (2010). Hat sanatı bakımından Mushaf kitabetinin tarihî seyri. Marife, (3), 307-326. https://izlik.org/JA67ZA96YP
  38. Parlatır, İ. (2006). Osmanlı Türkçesi sözlüğü. Yargı Yayınevi.
  39. Taşar, V. D. (2021). Şehir ve kutsal: Osmanlı’da dini mimarinin dönüşümü. Milel ve Nihal, 18(2), 209-237. https://doi.org/10.17131/milel.977552
  40. Ünal, N. (2020). Osmanlı şem’haneleri ve mumcu esnafı. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, (3), 231- 250. https://izlik.org/JA73FT87UG
  41. Yakut, S., & Dündar, A. (2020). Mekânın ruhu: Dinî mekânların psikolojik dili. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(73), 1113-1119.
  42. Yarcı, G. (2015). Osmanlı’da mum ve Beykoz ispermeçet mumu fabrikası. İçinde E. G. Naskali (Ed.), Mum Kitabı (ss. 5-99). Kitabevi Yayınları.
  43. Yavuz, Ö. F. (2006). Kur’an’da kutsal mekân, zaman ve eşya kavramlarının sembolik değeri. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(2), 385-403. https://izlik.org/JA94RP99PZ.
  44. Yılmaz, C. (Ed.). (2010a). İstanbul kadı sicilleri Üsküdar Mahkemesi 5 numaralı sicil (H.930-936/M.1524-1530) (Y. Dağdaş & Z. Berktaş, Haz.). İSAM Yayınları.
  45. Yılmaz, C. (Ed.). (2010b). İstanbul kadı sicilleri Üsküdar Mahkemesi 51 numaralı sicil (H.987-988/M.1579-1580) (R. Günalan, Haz.). İSAM Yayınları.
  46. Zengin, Z. S. (2023). Osmanlı Devleti’nde Kur’an basımının ilk safhası. Belleten, 87(309), 527-557. https://doi.org/10.37879/belleten.2023.527