AI Summary & Key Takeaways
AI InsightUltimately, the study aims to demonstrate the diversity of ontological and anfusī (inner, self-oriented) readings within ishārī exegesis through a comparative analysis of the approaches adopted by these three exegetes.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The tradition of ishārī exegesis is a hermeneutical approach that seeks to uncover the esoteric signs embedded within the Qur’anic text without rejecting its apparent (ẓāhir) meaning. Its ontological foundation rests on the belief that the human being is the microcosm (ʿālam al-aṣghar), while the universe is the macrocosm (al-insān al-akbar). Accordingly, the elements mentioned in nature and in the Qur’an are understood to have corresponding manifestations within the spiritual constitution of the human being. Having gained an independent place in the exegetical literature from the fifth Islamic century onward, this approach removes the text from a fixed and distant past and relocates it within the individual’s present experience. Nevertheless, ishārī exegesis also entails the risk of subjectivity. In order to prevent arbitrary interpretation, ishārī and Sufi exegetes conditioned the acceptability of esoteric interpretations on their conformity with the apparent legal meanings of the Qur’an and their compatibility with the rules of language. They maintained that, owing to the Qur’an’s comprehensive and multivalent style, its verses may convey multiple meanings, which are apprehended according to the individual’s spiritual station. Focusing on Rūzbihān al-Baqlī’s ʿArāʾis al-Bayān, Najm al-Dīn Dāya’s al-Taʾwīlāt al-Najmiyya, and ʿAbd al-Razzāq al-Qāshānī’s Taʾwīlāt al-Qāshānīyya, this study comparatively examines the meanings attributed to the symbol of “fire” by these three authors. While Rūzbihān al-Baqlī interprets fire as the consuming manifestation of divine love, Najm al-Dīn Dāya regards it as an instrument of purification (taṭhīr) that purifies the lower self (nafs), whereas ʿAbd al-Razzāq al-Qāshānī interprets it as the symbolic language through which the divine attributes manifest themselves in the phenomenal world. Ultimately, the study aims to demonstrate the diversity of ontological and anfusī (inner, self-oriented) readings within ishārī exegesis through a comparative analysis of the approaches adopted by these three exegetes.
Özet
İşârî tefsir geleneği, Kur’an’ın zâhirî lafzını reddetmeksizin, metnin derinliklerindeki derûnî işaretleri keşfetmeyi amaçlayan hermenötik bir yaklaşımdır. Bu yöntemin ontolojik temelini, insanın mikrokozmos (âlem-i asgar), kâinatın ise makrokozmos (insan-ı ekber) olduğu inancı oluşturur. Buna göre, doğada ve Kur’an’da zikredilen unsurlar, insanın manevi yapısında bir karşılığa sahiptir. Hicrî 5. asırdan itibaren literatürde müstakil bir yer edinen bu yaklaşım, metni dondurulmuş bir geçmişten çıkararak bireyin "şimdi"sine taşır. Ancak işârî tefsir, beraberinde "öznellik" riskini de getirmektedir. Bu riskin önüne geçmek isteyen işârî/sûfî müellifler, işârî yorumun makbuliyetini, zâhirî hükümlere aykırı olmama ve dil kurallarıyla çelişmeme şartına bağlamışlardır. İşârî/sûfî müellifler, Kur’an’ın câmî üslubu gereği, âyetlerin birden fazla anlama geldiğini ve bu anlamların insanın manevi mertebesine göre idrâk edildiğini savunurlar. Bu makalede Rûzbîhan-ı Baklî’nin “Arâisü’l-Beyân”’ı, Necmeddîn-i Dâyê’nin “et-Te’vilâtü’n-Necmiyye”’si ve Abdurrezzak Kâşânî’nin “Te’vilât-ı Kâşânîyye”’si merkeze alınarak, bu müelliflerin "ateş" sembolüne yükledikleri anlamlar karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Rûzbîhan-ı Baklî ateşi ilâhî aşkın yakıcı tecellîsi olarak görürken, Necmeddîn-i Dâyê nefsi arındıran bir tathîr aracı, Abdurrezzak Kâşânî ise ilâhî sıfatların kevnî âlemdeki sembolik dili olarak değerlendirmektedir. Sonuç olarak çalışma, bu üç müellifin yaklaşımı üzerinden işârî tefsirdeki ontolojik ve enfüsî okumaların çeşitliliğini ortaya koymayı hedeflemektedir.