Journals / Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 15 Sayı: 2

The Concept of “City of the Heart” in Hacı Bektâş-ı Velî's Work Titled “Makâlât”

HACI BEKTÂŞ-I VELÎ’NİN “MAKÂLÂT” ADLI ESERİNDE “GÖNÜL ŞEHRİ” MEFHÛMU

Birol Yıldırım(KAFKAS ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-4640-8549
Selami Şimşek(GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ)0000-0003-4417-1883
Pages
795–811
Publication Date
2026-07-16
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This symbolic framework reflects Hacı Bektāsh Walī’s holistic understanding of human spirituality and ethical self-construction.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Hacı Bektāsh-ı Walī is one of the foundational figures of Anatolian spiritual thought.
📊
Key Findings & Data:Originating from Nishapur in Khorasan, his spiritual journey encompassed significant religious and cultural centers such as Najaf, Mecca, Medina, Jerusalem, al-Khalil, Damascus, Aleppo, Elbistan, and Kayseri, before he ultimately settled in Sulucakarahöyük, where he spent the remainder of his life.
💡
Conclusion & Impact:This symbolic framework reflects Hacı Bektāsh Walī’s holistic understanding of human spirituality and ethical self-construction.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Hacı Bektâş-ı Velî · Makâlât · Gönül

Abstract

Hacı Bektāsh-ı Walī is one of the foundational figures of Anatolian spiritual thought. Known primarily as the founder of the Bektāshī order, he was a Turkmen Sufi master who gained renown under the name “Hacı Bektāsh Walī” and was often referred to by his followers as Hünkâr, a title denoting sovereignty and spiritual authority. Originating from Nishapur in Khorasan, his spiritual journey encompassed significant religious and cultural centers such as Najaf, Mecca, Medina, Jerusalem, al-Khalil, Damascus, Aleppo, Elbistan, and Kayseri, before he ultimately settled in Sulucakarahöyük, where he spent the remainder of his life. Living in a period marked by social and political turmoil, Hacı Bektāsh Walī sought to transform nomadic and rebellious groups into a settled society by emphasizing agricultural labor and inner discipline rather than armed struggle. He distanced himself from the Babāʾī revolts and the uprisings associated with Ahi Evran, holding that the greatest form of jihad is the struggle against one’s own ego. The present study focuses on Hacı Bektāsh Walī’s analysis of the human heart (gönül), which he conceptualizes as a city in which opposing spiritual forces engage in constant struggle. Within this “city of the heart,” satanic and divine powers confront one another, each supported by corresponding emotional and moral dispositions. This intense conflict among contrasting feelings forms the core of spiritual development. In the seventh and eighth chapters of Makālāt, Hacı Bektāsh Walī elaborates on this metaphor while explicating the true nature of maʿrifa (gnosis). According to him, the heart is a vast city encompassing all creation from the divine Throne (ʿarsh) to the lowest earthly realm (farsh). The body functions as a fortress, the chest (ṣadr) as a crowded marketplace, and organs such as the heart, lungs, liver, and spleen as individual shops within this market. Virtues including sincerity, affirmation, comprehension, willpower, ascetic discipline, enthusiasm, love, fear, hope, certainty, and trust in God represent the goods traded in these shops. Faith is described as a precious jewel, intellect as a mosque, and maʿrifa as a divine light illuminating all existence from the Throne to the earth. This symbolic framework reflects Hacı Bektāsh Walī’s holistic understanding of human spirituality and ethical self-construction.

Özet

Anadolu irfanının temel taşlarından biri de Hacı Bektâş-ı Velî Hazretleridir. Asıl adı Bektaş olup, “Hacı Bektâş Velî” ismi ile şöhret bulmuştur. Bektâşîlik tarîkatının kurucusu olarak tanınmış bir Türkmen şeyhidir. Horasan Nişabur’dan başladığı yolculuğunda; Necef, Mekke, Medine, Kudüs, el-Halil, Şam, Halep, Elbistan, Kayseri gibi önemli duraklara uğramış, nihayetinde ömrünü tamamlayacağı Sulucakarahöyük’e gelmiş ve buraya yerleşmiştir. Özellikle kendi müntesipleri arasında sıklıkla hükümdar, bey anlamına gelen “Hünkâr” lakabı ile anılagelmiştir. Yaşadığı kaotik dönemde elinde kılıçla isyandan isyana koşan insanları yerleşik topluma geçirme gayreti içinde olmuş, bu insanların elinden kılıcı alıp onların eline çapayı tutuşturarak bağ bahçe işleri ile uğraşan yerleşik bir toplum kurmak istemiştir. Babaîlerin ve Ahi Evran’nın çıkardığı isyanlara katılmamış, en büyük cihadın kişinin kendi nefsi ile olan olduğuna inanmıştır. Hikmet kapısı olarak vasfedilen “Âlemin kutbu ve insanoğlunun övüncü Horasanlı Hacı Bektâş-ı Velî’nin aziz hatırası günümüzde de canlı bir şekilde yaşamaktadır. Bu çalışmamıza konu olan husus, Hacı Bektâş Velî Hazretleri’nin gönül analizidir. İnsan gönlünü bir şehre benzeterek ondaki zıt kutupları ele almasıdır. Gönül şehrinde şeytani ve rahmani iki güç mücadele etmektedir. Duygular düzeyinde bu iki güç odağının adeta şeytani ve rahmani askerleri vardır. Bu zıt duygular arasında kıyasıya bir mücadele vardır. Hacı Bektâş-ı Velî Makâlât’ın yedinci ve sekizinci bölümünde “mârifetin bilinen cevabını beyan etme” anlamında gönül şehrini izah eder. Hacı Bektaş Velî’ye göre, gönül, büyük bir şehir olup, Allah Teâlâ arş katından yer katının altına yani ferş katmanına kadar bütün mahlûkat bu şehirde mevcuttur. Hünkâr Hazretlerine göre gönül bir şehir, ten, hisar, göğüs de denilen insanın sadrı içi kalabalık bir pazar, “yürek, bağır, ciğer, dalak” gibi uzuvlar göğüs çarşısındaki dükkanlar, “sıdk, ikrar, ıspat, idrak, irâdet, riyâzet, şevk, muhabbet, korku ümit, yakîn, tevekkül” gibi güzel hasletler ise, bu dükkanlarda satılan kumaş ve mallar, iman cevher, akıl mescid, mârifet ise, arştan ferşe kadar her yeri aydınlatan ışık/çerağ mesabesindedir.

🔖

Cite This Article

Yıldırım, B., Şimşek, S. (2026). The Concept of “City of the Heart” in Hacı Bektâş-ı Velî's Work Titled “Makâlât”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 15 Sayı: 2, 795–811. https://doi.org/10.53683/gifad.1871460

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (80)

  1. Aclûnî, İsmail b. Muhammed. Keşfu’l-Hafâ. 2 Cilt. tsh. Ahmed el-Kallâş. Beyrut: 1996.
  2. Akbalık, Esra. “Yunus Emre’nin Şiirlerinde ‘Gönül’ İmgesi”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 6/26 (2013), 20-28.
  3. Âli, Mustafa b. Ahmed. Künhül Ahbâr. İstabul: 1277/1860.
  4. Arabî, Muhyiddin. Tedbîrâtü’l-İlâhiyye Tercüme ve Şerhi, 3. Baskı, çev. Ahmed Avni Konuk, haz. Mustafa Tahralı, İstanbul: İz Yayıncılık, 2004.
  5. Araz, Rıfat. “Çalabın Tahtından Gönül Şehrine.” Bizim Külliye Dergisi 32 (2007), 69-74.
  6. Azar, Birol. “Türâbî Dede Baba Divanı’nda İktibaslar”. Journal of Turkish Language and Literature. 1/2 (2015), 1-10. https://doi.org/10.20322/lt.60522 Cited By: 1https://izlik.org/JA25BJ68CT
  7. Azar, Birol. “Türâbî Dede Baba Divanı’nda İktibaslar”. Journal of Turkish Language and Literature 1/2 (2015), 1-10.
  8. Bankır, M. Malik. “Sosyo-Psikolojik Açıdan Makâlât.” Doğumunun 800. Yılında Hacı Bektaş Veli Sempozyumu, (17-18 Ağustos 2009). ed. Filiz Kılıç. 269-292. Nevşehir: Atatürk Kültür Merkezi Yayını, 2009.
  9. Batistam, H. Dilek. “Divan Şairinin Benzetme Dünyasında Mısır ve Nil.” Turkish Studies 6/1 (2011), 203-210. DOI:http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.1859
  10. Bozkurt, Semra. Necati Bey Divanında Soyut Kavramlar. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
  11. Can, Şefik. Konularına Göre Açıklamalı Mesnevî Tercümesi. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 1997.
  12. Cebecioğlu, Ethem. Hacı Bayram Veli. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2013.
  13. Cebecioğlu, Ethem. Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. Ankara: Rehber Yayınları, 1997.
  14. Coşan, Esad. Hacı Bektâş-ı Velî Makâlât. Ankara: Seha Neşriyat, ts.
  15. Çelik, Ayşe Eda. “Halk Türkülerinde ‘Gönül’ Düğüm Sözcüğünün Metaforik Görünümleri: Bilişsel Anlambilim Çerçevesinde Bir Çözümleme”. Millî Folklor 129 (2021), 111-123. https://izlik.org/JA38FK26SP
  16. Çetinkaya, Bayram Ali. “Hacı Bektâş-ı Velî’de İnsan Felsefesi”. Doğumunun 800. Yılında Hacı Bektâş-ı Velî Sempozyumu. (17-18 Ağustos). ed. Filiz Kılıç. 59-88. Hacıbektaş/Nevşehir: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2009.
  17. Dindi, Emrah. “Alevî Bektaşî Makâlât ve Buyruklarında Zahirî-Batınî Hac ve Kâbe Telakkisi”. IV. Uluslararası Alevilik ve Bektaşilik Sempozyumu. (18-20 Ekim 2018). Orhan Kurtoğlu vd. 1/363-388. Ankara: Hacı Bayram Veli Üniversitesi Yayınları 2018.
  18. Ebû Bekir Muhammed b. Ebî İshâk el-Buhârî el-Hanefî. et-Taʿarruf li-Mezhebi Ehli’t-Tasavvuf. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  19. Ebû Caʿfer et-Taberî. Câmiʿu’l-Beyân fî Teʾvîli’l-Kurʾân. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2000.
  20. Ebû Muhammed Sehl b. Abdullah et-Tüsterî. Tefsîru’t-Tüsterî. thk. Muhammed Bâsil Uyûn es-Sûd. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye / Muhammed Ali Beydûn Neşriyâtı, 1423.
  21. Eflâkî, Ahmed. Ariflerin Menkıbeleri. çev. Tahsin Yazıcı. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2006.
  22. el-Buhârî. Muhammed b. İsmâʿîl. el-Câmiʿu’s-Sahîh el-Müsned el-Muḫtaṣar. thk. Muhammed Züheyr b. Nâsır en-Nâsır. Riyad: Dâr Tûk en-Necât, 1422.
  23. el-Kuşeyrî, Abdülkerîm. Letâʾifu’l-işârât (Tefsîru’l-Kuşeyrî). thk. İbrâhîm el-Bisyûnî. Mısır: Mısır Genel Yayın Kurumu, ts.
  24. Gölpınarlı, Abdülbaki. Tasavvuf’tan Dilimize Geçen Deyimler ve Atasözleri. İstanbul: İnkılâp ve Aka, 1997.
  25. Görgülü, Ülfet. “Bir Kez Gönül Yıktın İse”. Diyanet Aylık Dergi 306 (2016), 14-16.
  26. Günay, Nesrin. “Türk Dilinde Eş Anlamlılık ve ‘Gönül, Yürek, Kalp’ Kelimeleri”. Türkbilig 29 (2015), 121-146. https://izlik.org/JA99CD56AB
  27. Gündoğdu, Cengiz. “Hacı Bektaş Velî Paradigmasını Tanıma ve Tanımlama Problemi Üzerine”. Ekev Akademi Dergisi 7/16 (2003), 17-34. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1428656
  28. Gündoğdu, Cengiz. Hacı Bektâş-ı Velî Öğretisi ve Takipçileri Hakkında Metodik Bir Yaklaşım. Ankara: Aktif Yayınları, 2007.
  29. Gündoğdu, Cengiz. Hacı Bektâş-ı Velî ve Kâmil İnsan-Fâzıl Toplum Paradigması. İstanbul: Sûfî Kitap, 2020.
  30. Güven, Abdullah Muaz. “Kılasik Türk Şiirinde Gönül Şehri”. İlahiyat Bilimleri Açısından Şehir. ed. Mustafa Başkonak Abdullah Muaz Güven, İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2023, 135-160.
  31. Güzel, Abdurrahman. Hacı Bektaş Velî El Kitabı. Ankara: Akçağ Yayınları, 2011.
  32. Güzel, Ragıp. Yunus Emre Divanı. İstanbul: Çelik Yayınevi, 2009.
  33. Hünerli, Duygu Dalbudak. Klâsik Türk Şiirinde Gönül. Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Doktora Tezi, 2017.
  34. Işunsu, Emine. Hacı Bektaş-ı Velî. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
  35. İpekçi, Leyla. “Hazreti Gönül ve Ayasofya”. Düşünen Şehir Dergisi 19 (2023), 97-102.
  36. İpekçi, Leyla. “Gönül Şehrinin Emini”. Düşünen Şehir Dergisi Dosya (2021), 28-33.
  37. Kahraman, Abdullah. “Yunus Emre Divan’ında Şerîat, Tarîkat, Hakîkat ve Marîfet (Dört Kapı).” Kocaeli İlahiyat Dergisi. 1/1 (Mayıs 2017), 1-18. https://izlik.org/JA62AH62FS
  38. Kapal, Münire Nurefşan. “Nef’i Divanında Gönül”. Turkish Studies 7/3 (2012), 1605-1618.
  39. Kara, Kerim. “Mevlânâ’nın Mesnevî’sinde Kalp-Gönül”. Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 14 (Ocak-Haziran 2005), 483-523. https://doi.org/10.5281/zenodo.3343907.
  40. Kara, Mustafa. Türk Tasavvuf Tarihi Araştırmaları, Tarîkatlar, Tekkeler, Şeyhler. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2005.
  41. Kartal, Alparslan. “Anadolu Tasavvufunun İki Temsilcisi Harakânî ve Mevlâna’da Sünnet Düşüncesi”. Peygamber Varisi İki Büyük Sufi Ebu’l-Hasan Harakânî ve Mevlanâ. 95-113. Ankara: Sonçağ Yayınları, 2018.
  42. Kartal, Alparslan. “Baba Nimetullah Nahcivanî’nin Hidayetu’l-İhvan Adlı Eserinde İşârî Hadis Yorumları”. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 25 (2020), 183-198. DOI:10.9775/kausbed.2020.012.
  43. Kartal, Alparslan. “Mercy and Human Love in Abu’l-Hasan Harakânî As a Follower of The Morals of The Prophet Mohammad”. Peygamber Varisi İki Büyük Sufi Ebu’l-Hasan Harakânî ve Mevlanâ. 12-22. Ankara: Sonçağ Yayınları, 2018.
  44. Kaya, Selim. “Hacı Bektâş Veli Düşüncesinin Değerler Eğitimi Açısından Değerlendirilmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Türk Kültürünü Mayalayanlar Özel Sayısı (2021), 511-535.
  45. Kılıç, Cevdet. “Hacı Bayram Velî’de İnsanın Ontolojik Varlığı ve Olgunlaşması Süreci”, Tasavvuf Dergisi, 7/16 (2006), 41-63.
  46. Kurnaz, Cemal. “Gönül”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 14/150-152. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
  47. Lâmi’î Çelebi. Nefehatü’l-Üns: Evliya Menkıbeleri. haz. Süleyman Uludağ, Mustafa Kara. İstanbul: Marifet Yayınları,1995.
  48. Lutfî, Hâce Muhammed. Hulâsatü’l-Hakāyık ve Mektûbât-ı Hâce Muhammed Lutfî. İstanbul: Damla Yayınevi, 2006.
  49. Maden, Fahri. “Edirne Vilayetinde Bektaşî Tekke ve Türbeleri”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi 64 (2012), 55-76. https://izlik.org/JA39DP62DR.
  50. Maden, Fahri. “Yeniçeri-Bektaşi İlişkileri ve Yeniçeri İsyanlarında Bektaşiler”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi 73 (2015), 173-202. https://izlik.org/JA56XW37ZP.
  51. Maden, Fahri. Hikmet Kapısı: Hacı Bektaş-ı Veli. İstanbul: Erdem Yayınları, 2019.
  52. Mısrî, Niyâzî. Mawaidu’l-İrfan İrfan Sofraları. haz. Süleyman Ateş. Ankara: Emel Matbaası, 1971.
  53. Nasr b. Muhammed es-Semerkandî. Bahrü’l-Ulûm. thk. Mahmûd Matarcî. Beyrut: Dârü’l-fikr, ts.
  54. Nazik, Sıtkı. “Çalab’ım Bir Şâr Yaratmış” Mısraıyla Başlayan Şiirden Hareketle Hacı Bayram-ı Velî’de Şehir Tasavvuru”. Uluslararası Hacı Bayram-ı Velî Sempozyumu (25-26 Mayıs 2016). Ahmet Cahit Haksever. 2/575-592. Ankara: Kalem Yayınları, 2016.
  55. Nazik, Sıtkı. “Klasik Türk Şiirinde Âşığın Aynı Zamanda Kendine Rakip Olması”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 17 (2016), 243-266. https://izlik.org/JA23XS48JZ.
  56. Necmüddîn Mahmûd Ebü’l-Kāsım. İcâzü’l-Beyân ʿan Meʿânî’l-Kur’ân. thk. Hanîf b. Hasan el-Kāsımî. Beyrut: Dârü’l-Garb el-İslâmî, 1415/1995.
  57. Yılmaz, Necdet. Hacı Bektâş-ı Velî. İstanbul: Siyer Yayınları, 2025.
  58. Ocak, Ahmet Yaşar. “Hacı Bektâş-ı Velî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 14/455-458. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
  59. Okudan, Rıfat “Hacı Bayram Veli’nin Şiirinde Şehir Metaforu”. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 16 (2012), 265-278. https://izlik.org/JA27RC78HB.
  60. Öteleş. Zeliha, Sırru’l-Esrâr ile Tedbîrât-ı İlâhiyye'nin Karşılaştırılması. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2018.
  61. Özalp, N. Ahmet. Bilgelikler Divanı. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, 2012.
  62. Özçelik, Mustafa. Bizim Yunus. Ankara: Eskişehir Valiliği, 2010.
  63. Özköse, Kadir. Anadolu Tasavvuf Önderleri. İstanbul: Mavi Yayıncılık, 2016.
  64. Sâdık. Muhammed. Risâle-i Mahbûb Nefsin Şehirleri. haz. Yusuf Turan Günaydın. İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları, 2013.
  65. Selîm-i Dîvâne. Vuslata Davet Burhânu’l-Ârifîn Miftâhu Müşkilâti’s-Sâdıkîn Âdabu Tarîki’l-Vâsılîn. haz. İsa Çelik. İstanbul: İnsan Yayınları, 2004.
  66. Seyhan, Köksal. “Yunus Emre’nin Bir Şiirinde Şehir Alegorisi”. Türklük Bilgisi Araştırmaları 24/2 (2000), 231-280.
  67. Sinanoğlu, Oktay. “Batı Dillerinde ‘Gönül’ Kelimesinin Karşılığı Yoktur.” Youtube, 28.08.2021, https://www.youtube.com/watch?v=jf_m5BrjlAw
  68. Sinanoğlu, Oktay. “'Türk Einstein' Oktay Sinanoğlu'ndan Gençlerin Hayatına Yön Verecek 17 Tavsiye.” 03.08.2015.https://onedio.com/haber/turk-einstein-oktay-sinanoglu-ndan-genclerin-hayatina-yon-verecek-17-tavsiye-557334
  69. Sümer, Ali. Anadolu’da Türk Öncüsü Hacı Bektaş Velî. Ankara: Ayyıldız Yayınları, ts.
  70. Şahin, Esma. “Klasik Türk Edebiyatı Metinlerinde Nil Nehri”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 19 (2017), 275-312. https://izlik.org/JA79XN43BD
  71. Tanyıldız Ahmet -Yavuz Kader. “İslâmiyet Gazetesi’ndeki Manzumeler Üzerine Bir Değerlendirme”. Edebî Eleştiri Dergisi. Cumhuriyetin İlanının 100. Yılı Anısına 1923’ten 2023’e Süreli Yayınlar ve Edebiyat Özel Sayısı (2023), 171-200.
  72. Taşğın, Ahmet. “Hacı Bektaş’ın Rum’a Geliş’i: Seyahati ve Rum Erenleriyle Karşılaşması”. Doğumunun 800. Yılında Hacı Bektâş-ı Velî Sempozyumu. 1-9. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2009.
  73. Timurtaş, Faruk K. Yunus Emre Divanından Seçmeler. Ankara: Kültür Bakanlığı, 1989.
  74. Vâsıtî, Takıyyüddin Ebü'l-Ferec. Tiryâku'l-Muhibbîn fî Hırkati'l-Meşâyihi'l-Ârifîn. Mısır: 1305/1887.
  75. Velî, Hacı Bektâş. Makâlât. sad. Hüseyin Özbay. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1990.
  76. Velî, Hacı Bektaş. Vilayetname (Menâkıb-ı Hünkâr Hacı Bektâş-ı Veli), haz. Abdulbaki Gölpınarlı. İstanbul: İnkılâb Kitabevi, 1958.
  77. Velî, Hünkâr Hacı Bektâş. Makâlât. haz. Ali Yılmaz - Mehmet Akkuş - Ali Öztürk. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 2007.
  78. Velî, Hünkâr Hacı Bektâş. Makâlât. Manisa: Manisa Kütüphanesi. Muradiye, 3566.
  79. Yalçın, Aziz. Yorum ve Açıklamalarla Makalat-ı Hacı Bektaş Velî Hacı Bektaş Velî Hazretlerinin Öğütleri ve Öğretileri. İstanbul: Derin Yayınları, ts.
  80. Yılmaz, Hasan Kamil. Ana Hatlarıyla Tasavvuf ve Tarîkatlar. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2016.