AI Summary & Key Takeaways
AI InsightOverall, the analysis demonstrates that the laqab Ḥafājī belonged to Farrukhshāh b.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This article examines the controversial issue of the identity of the Seljuk prince known by the laqab Ḥafājī, a topic that has long been debated in Seljuk historiography. The study focuses on the period of the Seljuks of Iraq and on political developments centered in al-Mawṣil, re-evaluating the conflicting accounts in the classical sources regarding the bearer of this epithet. The sources transmit two main traditions: the first attributes the laqab Ḥafājī to Malik Alp Arslān b. Maḥmūd, while the second associates it with Malik Farrukhshāh. The former is primarily preserved in later sources, whereas the latter is reported mainly by contemporary or near-contemporary authors. These traditions are subjected to a critical comparative analysis, considering the authors’ temporal proximity to events, their chains of transmission, and the broader historical context. Particular attention is paid to the assassination of Naṣīr al-Dīn Jakar, which serves as a key reference point for determining the identity of Malik Ḥafājī. The sources indicate that Alp Arslān was imprisoned in Singār at the time of the assassination, whereas Farrukhshāh was present in al-Mawṣil, which strengthens the reports attributing responsibility for the murder to Farrukhshāh. The study also reassesses the question of the first Seljuk prince to whom ʿImād al-Dīn Zangī (d. 541/1146) was appointed as atābeg. Evidence such as the proclamation of the khuṭba in Alp Arslān’s name, Zangī’s participation in certain military campaigns, and Alp Arslān’s prominence in the pursuit of political legitimacy indicate that Zangī was initially appointed as atābeg to Alp Arslān. Overall, the analysis demonstrates that the laqab Ḥafājī belonged to Farrukhshāh b. Maḥmūd, while the first prince to whom Zangī was appointed as atābeg was most likely Alp Arslān b. Maḥmūd.
Özet
Bu makale, Selçuklu tarih yazımında tartışmalı bir konu olarak görülen Hafâcî lakaplı Selçuklu melikinin kimliği meselesini ele almaktadır. Çalışma, Irak Selçukluları dönemi ve özellikle Musul merkezli siyasî gelişmeler bağlamında, bu lakabın kime ait olduğu konusunda klasik kaynaklarda yer alan çelişkili rivayetleri yeniden değerlendirmektedir. Kaynaklar, iki temel rivayet grubunu aktarmaktadır: Birincisi Hafâcî lakabını Melik Alp Arslân b. Mahmûd’a atfederken, ikincisi Melik Ferruhşâh ile ilişkilendirmektedir. Birinci grup daha çok muahhar kaynaklardan nakledilirken ikinci grup çağdaş veya olaya yakın müelliflerce belirtilmiştir. Çalışmada bu rivayetler, yazarların hadiselere yakınlıkları, nakil ilişkileri ve tarihsel bağlamları dikkate alınarak eleştirel bir mukayeseye tabi tutulmuştur. Özellikle Nasîreddîn Çakar’ın öldürülmesi olayı, Melik Hafâcî’nin kimliğini belirlemede temel bir referans noktası olarak değerlendirilmiştir. Kaynaklar, Alp Arslân’ın suikast sırasında Sincâr’da hapsedilmiş olduğunu, Ferruhşâh’ın ise Musul’da bulunduğunu göstermektedir. Bu durum, suikastın sorumluluğunun Ferruhşâh’a ait olduğu yönündeki rivayetleri güçlendirmektedir. Bu çalışmada ayrıca, İmâdeddîn Zengî’ye (ö. 541/1146) tayin edilen ilk melik meselesi de yeniden değerlendirilmiştir. Adına hutbe okutulması, Zengî’nin bazı seferlerinde bulunması ve siyasî meşruiyet arayışlarında Alp Arslân’ın öne çıkması gibi veriler, Zengî’nin ilk olarak Alp Arslân’a atâbek tayin edildiğini göstermektedir. Yapılan değerlendirme, tartışma ve çıkarımlar neticesinde Hafâcî lakaplı melikin Ferruhşâh b. Mahmûd olduğu zuhur etmiş, Zengî’ye verilen ilk melikin ise kuvvetle muhtemel Alp Arslân b. Mahmûd olduğu sonucuna varılmıştır.