SavedAdd your journal

Journals / Şarkiyat Mecmuası / 2026 / Sayı: 46

Allamah Al-Naqib’s Thesis Selb al-Taghlīb ‘an Bayt al-Mutanabbī bi-Taqrīb Gharīb: A Study and Critical Edition

Allâme en-Nakîb’in Selbü’t-Tağlib an Beyti’l-Mütenebbî bi-Takribi Garib Adlı Risalesi: İnceleme ve Tahkik

Abdulsattar Elhajhamed(İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Arapça Mütercim ve Tercümanlık Anabilim Dalı)0000-0003-3856-3944
Pages
1–18
Publication Date
2025-04-29
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This will contribute to highlighting the Arabic scholarly output of Ottoman scholars and their role in serving the Arabic language.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The Ottoman scholars paid great attention to the Arabic language, particularly to the science of rhetoric, and authored numerous treatises on its various topics.
📊
Key Findings & Data:Among these scholars was al-ʿAllāma al-Naqīb.
💡
Conclusion & Impact:This will contribute to highlighting the Arabic scholarly output of Ottoman scholars and their role in serving the Arabic language.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Arapça · Belagat · Tağlīb

Abstract

The Ottoman scholars paid great attention to the Arabic language, particularly to the science of rhetoric, and authored numerous treatises on its various topics. Among these scholars was al-ʿAllāma al-Naqīb. He taught at various schools, then held judicial positions in different parts of the Ottoman Empire, eventually becoming the head of the Naqīb al-Ashraf. He left behind poetry and treatises. This research focuses on one of his treatises related to rhetoric, titled Selb al-Taghlīb ‘an Bayt al-Mutanabbī bi-Taqrīb Gharīb, in which he discussed the issue of taghlīb in a verse of Al-Mutanabbī. In this previously unedited treatise, the scholar argues that the term “al-qamrayn” in the verse is not an example of dual taghlīb, presenting evidence to support his claim. This study, which aims to provide a scholarly edition of the treatise, introduces the author and his works, analyzes the content and style of the treatise, and describes the manuscripts used in the critical edition. Additionally, it discusses the views of the most important scholars who addressed the issue of taghlīb in Al-Mutanabbī’s verse. The significance of this research lies in introducing this scholar by referencing Arabic and Turkish sources and publishing his mentioned treatise in a scholarly edition. This will contribute to highlighting the Arabic scholarly output of Ottoman scholars and their role in serving the Arabic language.

Özet

Osmanlı âlimleri Arap diline, özellikle belagat ilmine büyük önem vermiş ve belagatin çeşitli konularında birçok risale kaleme almışlardır. Bu âlimler arasında el-ʿAllāma el-Nakîb de yer almaktadır. Allâme, çeşitli okullarda ders vermiş, ardından Osmanlı Devleti’nin farklı yerlerinde kadılık görevini üstlenmiş ve payitahtta Nakibüleşraflık görevine getirilmiştir. Allâme, Arapça ve Türkçe şiirler yanı sıra fıkıh, tefsir ve dil alanlarında risaleler kaleme almıştır. Çalışmamız, onun belagat ile ilgili Selbü’t-Tağlib an Beyti’l-Mütenebbi bi-Takribi Garib adlı risalesini ele almaktadır. Yazar, bu risalede Mütenebbî’nin bir beytindeki tağlib meselesini tartışmıştır. Daha önce incelenmemiş bu risalede, Allâme, beyitte geçen “el Kamerayn” kelimesinin tağlib olmadığını savunmakta ve görüşünün doğruluğunu kanıtlamak için deliller sunmaktadır. Bu görüşüyle birçok büyük âlimin aksine bir fikir ortaya koymuştur. Allâme, amacının hakikati ortaya çıkarmak olduğunu, âlimleri eleştirmek olmadığını belirtmiştir. Bu çalışmada, gerekli dipnotlarla desteklenmiş bir şekilde risalenin ilmî neşrinin yapılması hedeflenmiştir. Ayrıca müellifin hayatı ve eserlerine ilişkin bilgi verildikten sonra, risalesinin içeriği ve yazarın üslubu incelenmiştir. Tahkikte kullanılan nüshalara dair bilgi verilmiştir. Mütenebbî’nin beytindeki tağlib meselesini ele alan en önemli âlimlerin görüşlerine değinilmiştir. Bu araştırma, Arapça ve Türkçe kaynaklara dayanarak Allâme’yi tanıtma ve adı geçen risalesini bilimsel bir yayın olarak ortaya koyma açısından önem arz etmektedir. Böylece makale, Osmanlı âlimlerinin Arapça ilmî mirasını ve Arap diline hizmetteki rollerini tanıtmaya katkı sağlayacaktır.

🔖

Cite This Article

Elhajhamed, A. (2025). Allamah Al-Naqib’s Thesis Selb al-Taghlīb ‘an Bayt al-Mutanabbī bi-Taqrīb Gharīb: A Study and Critical Edition. Şarkiyat Mecmuası, Sayı: 46, 1–18. https://doi.org/10.26650/jos.1582008

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (27)

  1. Berkûkî, Abdurrahman. Şerhu Dîvânü’l-Mütenebbî. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 1979. google scholar
  2. Betül Parlak Dönmez. “Eğirdirli Şeyhî Mehmed Efendi’nin Divanı’nın İncelenmesi”. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2006. google scholar
  3. Cürcânî, Abdulkâhir. Esrârü’l-Belâğa. Tahkik: Mahmûd Muhammed Şâkir, Kahire: Matbaatü’l-Medenî, b. t. google scholar
  4. Hasan, Abbâs. en-Nahvu’l-Vâfî. Mısır: Dârü’l-Maârif, 3. Baskı, t. y. google scholar
  5. İbn Bâlî, Ali. el-‘İkdü’l-Menzûm fî Zikri Efâzili’r-Rûm. Hazırlayan: Suâd Dunk, İstanbul: Müessesetü’l-Makhtûtât, 2018. google scholar
  6. İbn Cinnî, Ebû’l-Feth Osman. el-Fasr. Tahkik: Ridâ Receb, Dımaşk: Dârü’l-Yenâbî‘, 2004. google scholar
  7. İbn Hişâm el-Mısrî, Cemâlüddîn. Muğnî’l-Lebîb ‘an Kutubi’l-A‘râbîb. Tahkik: Fehreddîn Kabâve, İstanbul: Dârü’l-Lebâb, 2018. google scholar
  8. İbnü’l-Fenârî, Hasan Çelebi b. Muhammed Şah. Hâşiyetü’l-Mutavvel. Kum: Menşûrât-ı Şerîf Rızâ, 1406. google scholar
  9. İbnü’ş-Şecerî, Hebetullah. Amâlî İbni’ş-Şecerî. Tahkik: Mahmûd Muhammed el-Tanâhî, Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1991. google scholar
  10. Kâtib Çelebi, Hacı Halife Mustafa b. Abdullah. Fezleke-i Kâtib Çelebi. İstanbul: Ceride-i Havadis Matbaası, 1287. google scholar
  11. Maarrî, Ebû’l-Alâ. Şerhu Dîvâni Ebî’t-Tayyib el-Mütenebbî Muciz Ahmed. Tahkik: Abdülmecîd Ziyâb, Kahire: Dârü’l-Maârif, 2. Baskı, 1992. google scholar
  12. Mehmed Efendi, Şeyhi. Vakâyiu’l-Fuzalâ. nşr. Abdülkadir Özcan, İstanbul: Çağrı Yayınları, 1989. google scholar
  13. Muhibbî, Muhammed Emîn b. Fazlullah. Hulâsatü’l-Eser fî A‘yâni’l-Karni’l-Hâdî Aşar. Beyrut: Dâr Sâdır. google scholar
  14. Muhibbî, Muhammed Emîn b. Fazlullah. Nefhatü’r-Rîhâne ve Raşhatü Tlâyi’l-Hâne. Tahkik: Abdülfettâh Muhammed el-Hilû, Kahire: Matbaat-ı Îsâ el-Bâbî el-Halebî ve Şürekâhu, 1968. google scholar
  15. Öztürk, Mustafa. “Allâme Şeyhî Efendi’nin Kudüs Temalı Şitâiyyesi Veyahut ‘Karlar İçinde Bir Kudüs Tasviri’”. Milel ve Nihal 16/1 (2019): 107-141. google scholar
  16. Sanhūrī, Muhammad Ibn Mahfuz. Risible Rhymes or The Book to Bring a Smile to the Lips of Devotees of Proper Taste and Style through the Decoding of a Sampling of the Verse of the Rural Rank and File. Edited and translated by Humphrey Davies, Now York: New York University Press, 2016. google scholar
  17. Şaban, İbrahim. “Osmanlı Âlimlerinin Arap Belagatine Dair Eserleri”. Şarkiyat Mecmuası 17 (2011): 107-32. google scholar
  18. Şeyhî. Dîvân. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail Koleksiyon no. 454, 1a, 11b. 46a. google scholar
  19. Tebrîzî, Yahyâ b. Ali. el-Muvaddah fi Şi‘ri Ebî’t-Tayyib el-Mütenebbî. Tahkik: Half Reşîd Nu‘mân, Bağdat: Dârü’ş-Şuûnü’s-Sekâfiyye, 2002. google scholar
  20. Yazar, Sadık. “XVII. Asır Şairlerinden Allâme Şeyhî, Divanı ve Bir Kasidesi”. Turkish Studies 2/3 (2007): 586-605. google scholar
  21. Yâzicî, Nâsîf. el-‘Arfu’t-Tayyib fî Şerhi Dîvâni Ebî’t-Tayyib. Beyrut: Dâr Sâdır, t.y. google scholar
  22. Zeydân, Corcî. Târîḫu âdâbi’l-luġati’l-ʿArabiyye. Kahire: Matbaatu’l-Hilal, 1913. google scholar
  23. Zeynî, Şeyh Muhammed b. Seyyid Mahmûd b. Şeyh Burhâneddîn. Menâkıb-ı Şeyh Burhâneddîn Muhammed ez-Zeynî. Bursa: Bursa Umumî Kütüphanesi, Genel, 509, 1a-36b. google scholar
  24. Zeynî, Şeyh Muhammed b. Seyyid Mahmûd b. Şeyh Burhâneddîn. Neşvetü’l-Kahve. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Nafiz Paşa Koleksiyon no. 1502, 104b-106b. google scholar
  25. Zeynî, Şeyh Muhammed b. Seyyid Mahmûd b. Şeyh Burhâneddîn. Selbü’t-Tağlib an Beyti’l-Mütenebbi bi-Takribi Garib. İstanbul: Damad İbrahim Paşa, 00273-005, 158b-164a. google scholar
  26. Zeynî, Şeyh Muhammed b. Seyyid Mahmûd b. Şeyh Burhâneddîn. Selbü’t-Tağlib an Beyti’l-Mütenebbi bi-Takribi Garib. İstanbul: Murad Molla, 01833-010, 116a-122a. google scholar
  27. Zirklî, Hayreddin. el-A‘lâm. Beyrut: Dârü’l-İlm li’l-Melâyîn, 15. Baskı, 2002. google scholar