SavedAdd your journal

Journals / Klinik Psikoloji Dergisi / 2025 / Cilt: 9 Sayı: 3

Divorce as an experience of empowerment from a feminist perspective: Interpretative phenomenological analysis

Feminist bakışla bir güçlenme deneyimi olarak boşanma: Yorumlayıcı fenomonolojik analiz

Neşe Akman Yoncaci(MANİSA CELÂL BAYAR ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-4278-6841
Gamze Şen(MANİSA CELÂL BAYAR ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7698-3256
Pages
318–337
Publication Date
2025-12-12
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The study was discussed within the framework of gender and feminist literature and aimed to produce feminist knowledge.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Divorce is an extraordinary life event for every member of the family.
📊
Key Findings & Data:Data was collected by conducting semi-structured interviews with 14 female participants whose divorce experience had been at most a year, and all data was studied with the Interpretative Phenomenological Analysis (IPA) method.
💡
Conclusion & Impact:The study was discussed within the framework of gender and feminist literature and aimed to produce feminist knowledge.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Boşanma · toplumsal cinsiyet · feminist yöntem

Abstract

Divorce is an extraordinary life event for every member of the family. However, it is known that in patriarchal social orders, women experience more difficulties in the divorce process and in continuing their lives as a divorced woman. It is considered that situations such as social presuppositions, the woman's own thoughts about divorce, the characteristics of the marital relationship, the presence or absence of children, the woman's inability to participate in economic life, or her being forced to participate may also be related to the woman's difficulties. This study examines women's perspectives on gender and their positioning in society. It focuses on revealing how situations such as social support systems, having children, and earning one's own income affect a woman's life during and after the divorce process. Data was collected by conducting semi-structured interviews with 14 female participants whose divorce experience had been at most a year, and all data was studied with the Interpretative Phenomenological Analysis (IPA) method. As a result of the analysis, three main themes were determined: 1) preliminary symptoms of attitudes and behaviors on the road to divorce, 2) current attitudes and behaviors regarding divorce, and 3) attitudes and behaviors regarding the reconstruction of life, and a total of 11 sub-themes belonging to these themes emerged. Within the scope of the study, the participants basically found common ground that they had difficulty in deciding to divorce, but expressed significant relief and positive emotions afterwards, that family support was an important factor, that women's adaptation to the process increased with their strong personal sides, and that attitudes and behaviors related to the patriarchal order made the whole process difficult. The study was discussed within the framework of gender and feminist literature and aimed to produce feminist knowledge.

Özet

Boşanma, ailenin her bir ferdi için olağan dışı bir yaşam olayıdır. Bununla birlikte ataerkil toplum düzenlerinde kadının boşanma sürecinde ve boşanmış bir kadın olarak yaşamına devam etmede daha fazla güçlük yaşadığı bilinmektedir. Toplumsal ön kabullerin, kadının boşanmaya ilişkin kendi düşüncelerinin, evlilik ilişkisinin özelliklerinin, çocukların varlığı ya da yokluğunun, kadının ekonomik yaşama katılamayışı ya da katılmaya zorunlu kalması gibi durumların da kadının güçlük yaşaması ile ilgili olabileceği değerlendirilmektedir. Bu çalışma, kadının toplumsal cinsiyete bakış açısı ve toplumdaki konumlandırılışının; sosyal destek sistemleri, çocuk sahibi olma, kendi gelirini elde etme vb. durumların boşanma süreci ve sonrasında kadının yaşamına nasıl etki ettiğini ortaya koymaya odaklanmıştır. Boşanma deneyimi üzerinden en çok bir yıl geçmiş 14 kadın katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılarak veri toplanmış ve tüm veri Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (YFA) yöntemi ile çalışılmıştır. Analiz sonucunda 1) boşanmaya giden yolda tutum ve davranışların öncül belirtileri, 2) boşanmaya dair mevcut tutum ve davranışlar, 3) yaşamın yeniden inşasına ilişkin tutum ve davranışlar olmak üzere üç ana tema belirlenmiş ve bu temalara ait toplam 11 alt tema ortaya çıkmıştır. Çalışma kapsamında temel olarak katılımcıların boşanma kararını alırken zorlandıkları ancak sonrasında belirgin rahatlama ve olumlu duygular ifade ettikleri, aile desteğinin önemli bir faktör olduğu, kadınların güçlü kişisel yanları ile sürece uyumlarının arttığını ifade ettikleri, ataerkil düzene ilişkin tutum ve davranışların tüm süreci zorlaştırdığına dair ortak paydada buluştukları görülmüştür. Çalışma, toplumsal cinsiyet ve feminist yazın çerçevesinde ele alınmış ve feminist bilgi üretmeyi hedeflemiştir.

🔖

Cite This Article

Yoncaci, N. A., Şen, G. (2025). Divorce as an experience of empowerment from a feminist perspective: Interpretative phenomenological analysis. Klinik Psikoloji Dergisi, Cilt: 9 Sayı: 3, 318–337. https://doi.org/10.57127/kpd.26024438.1476320

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (76)

  1. Ahrons, C. (1980). Divorce: A crisis of family transition and change. Family Relations, 533-540.
  2. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2014). Türkiye boşanma nedenleri araştırması. Çizge.
  3. Akgül Sarpkaya, O. (2013). Boşanmış kadınlarda toplumsal baskıya direnme stratejileri: Van örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(26), 29-50.
  4. Alptekin, D. (2014). Çelişik duygularda toplumsal cinsiyet ayrımcılığı sorgusu: Üniversite gençliğinin cinsiyet algısına dair bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 203-211.
  5. Amato, P. (2010). Research on divorce: Continuing trends and new developments. Journal of Marriage and Family, 72(June 2010), 650-666.
  6. Amato, P. ve James, S. (2010). Divorce in Europe and the United States: Commonalities and differences across nations. Family Science, 1(1), 2-13.
  7. Arat, N. (2017). Feminizmin ABC'si. Say Yayınları.
  8. Baş, E. ve Cengiz, E. (2018). Üniversite öğrencilerinin evlilik ve aileyi anlamlandırma biçimleri: Karadeniz teknik üniversitesi örneği. İmgelem, 2(2), 5-27.
  9. Baum, N., Rahav, G. ve Sharon, D. (2005). Changes in the self-concepts of divorced women. Journal of Divorce & Remarriage, 43(1/2), 47-67.
  10. Berktay, F. (2019). Tek tanrılı dinler karşısında kadın. Metis Yayıncılık.
  11. Bohannan, P. (1970). Divorce and after. Doubleday.
  12. Booth, A. ve Amato, P. (1991). Divorce and psychological stress. Journal of Health and Social Behavior, 32(4), 396-407.
  13. Botterman, S. Sodermens, A. K. ve Matthijs, K. (2014, Temmuz). The social life of divorced parents. Do custody arrangements make a difference in divorced parents’ social participation and contacts? Leisure Studies, 34(4), 487-500.
  14. Bozkurt, A. (2021). Boşanma sürecinde ve sonrasında kadın. On Dokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 1(2), 97-114.
  15. Bracke, P. F., Colman, E., Symoens, S. A. ve Van Praag, L. (2010). Divorce, divorce rates, and professional care seeking for mental health problems in Europe: A cross-sectional population-based study. BMC Public Health, 10, 1-12.
  16. Bulut, M. (2008). Kadınlarda boşanma ve kültür ilişkisi. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 19(2), 111-118.
  17. Burrell, N. A. (2001). Divorce: how spouses seek social support. Allen, M., Preiss, R. W., Gayle, B. M. ve Burrell, N. (Ed.) Interpersonal Communication Research içinde (ss. 265-280). Routledge.
  18. Can, Y. ve Aksu, N. (2016). Boşanma sürecinde ve sonrasında kadın. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(58), 888-902.
  19. Cebecioğlu, G. ve Altıparmak, İ. B. (2023). The role of women’s socio-ecomomic status in divorce decision. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 1854-1872.
  20. Chant, S. (2014). Kadın hane reisliği ve yoksulluğun kadınsılaşması: olgular, kurgular ve gelecek stratejileri. (Çev. M. Furat). Topçuoğlu, A., Aksan, G. ve Alptekin, D. (Ed.) Yoksulluk ve Kadın içinde (1. baskı, ss. 34-88). Ayrıntı. (Orijinal yayın tarihi 2003).
  21. Clarke-Stewart, A. ve Brentano, C. (2006). Divorce: Causes and consequences. Yale University Press. Çelik, O. (2021). Boşanma sonrası uyum programının boşanmış bireyler üzerindeki etkisi (Yayınlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
  22. Çil, G. (2019). Türkiye’de boşanamayan ve boşanabilen kadınların yapabilirliklerinin boşanma eylemine geçiş veya geçemeyişleri üzerine etkisi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
  23. Çimen, M.B. ve Arslan, S. (2023). Kadınlarda boşanmaya uyum, sosyal destek ve yalnızlık algısı arasındaki ilişkiler. Beşeri ve Sosyal Bilimlerin Akademik İncelemesi, 6(2), 152-174.
  24. Demircioğlu, N. (2000). Boşanmanın çalışan kadının statüsü ve cinsiyet rolü üzerine etkisi (Yayınlanmamış doktora tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
  25. Dinç Kahraman, S. (2010). Kadınların toplumsal cinsiyet eşitsizliğine yönelik görüşlerinin belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 3(1), 30-35.
  26. Doucet, A. ve Mauthner, N. S. (2007). Feminist metho-dologies and epistemology. C. D. Bryant ve D. L. Peck (Ed.), 21. century sociology (ss. 36-42) içinde. Sage.
  27. Dörfler, V. ve Stierand, M. (2021). Bracketing: A phe-nomenological theory applied through transpersonal reflexivity. Journal of Organizational Change Mana-gement, 34(4), 778-793.
  28. Elmas, Ç. ve Adak, N. (2023). Türkiye’de boşanma neden-lerinin toplumsal kökenleri ve boşanma sonrası dene-yimler. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 43, 84-97.
  29. European Comission (2017). Archive: People in the EU - statistics on household and family structures. https:// shorturl.at/6JYAt
  30. Fischer, C. T. (2009). Bracketing in qualitative research: Conceptual and practical matters. Psychotherapy Re-search, 19(4-5), 583-590.
  31. Froiland, D. ve Hozman, T. (1977). Counseling for constructive divorce. The Personnel and Guidance Journal, 525-529.
  32. Gähler, M. (2006). “To divorce is to die a bit.”: A longitudinal study of marital disruption and psychological distress among Swedish women and men. The Family Journal, 14(4), 372-382.
  33. Gladding, S.T. (2015). Familiy therapy: History, theory and practice. Pearson.
  34. Glick, P. ve Fiske, S. (1996). The Ambivalent Sexism Inventory: Differentiating hostile and benevolent sexism. Journal Of Personality and Social Psychology, 70(3), 491-512.
  35. Gove, W.R. ve Shin, H.C. (1989) The psychological well-being of divorced and widowed men and women: An empirical analysis. J Fam Issues, 10,122-144.
  36. Gökce, B. (2020). Boşanmış ebeveynlerin boşanma nedenleri ve boşanma kararlarına ilişkin bir nitel araştırma (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniver-sitesi, Ankara.
  37. Gürcan, N. ve Kargın, T. (2023). Okulöncesi çocuklarında toplumsal cinsiyet kalıp yargıları: Bir eleştirel okuryazarlık çalışması. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 34, 487-511.
  38. Harding, S. (1996). The science question in feminism. Cornell University Press.
  39. Hogendoorn, B., Leopold, T. ve Bol, T. (2020). Divorce and diverging poverty rates: A risk and vulnerability approach. Journal of Marriage and Family, 1089-1109.
  40. Hooks, B. (2000). Feminism is for everybody: Passionate politics. South End Press.
  41. İlhan, Ü. D. (2020). 21. yüzyılda çalışma hayatında bir damgalama ve sosyal dışlanma unsuru olmaya devam eden boşanma olgusu: Kadın çalışanlar üzerine nitel bir analiz. İzmir İktisat Dergisi, 35(3), 511-530.
  42. Jopp, D. S., Lampraki, C., Meystre, C., Znoj, H. ve Brodbeck, J. (2021). Professional support after partner loss: Likelihood and correlates of help-seeking beha-vior. Frontiers in Psychology, 12, 767794.
  43. Karakaya, H. (2018). Toplumsal cinsiyet bağlamında boşanma/boşanma süreci ve kadın: Elazığ örneği. Ka-dem Kadın Araştırmaları Dergisi, 261-291.
  44. Kaya, T. (2016). İstanbul'da yaşayan boşanmış kadın ve erkeklerin boşanma deneyimleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(46), 409-430.
  45. Keldal, G. (2021). Evliliğe bakış açısı ve evlilikten beklen-tiler. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30(1), 1-10.
  46. Kılıç, Z. A. (2013). Ebeveynlerin toplumsal cinsiyet algısı ve çocuk yetiştirmeye etkileri. İstanbul Bilgi Üniversi-tesi.
  47. Kołodziej-Zaleska, A. ve Przybyła-Basista, H. (2016). Psychological well-being of individuals after divorce: The role of social support. Current Issues in Personality Psychology, 4(4), 206-216.
  48. Konstam, V., Karwin, S., Curran, T., Lyons, M. ve Celen-Demirtas, S. (2016). Stigma and divorce: A relevant lens for emerging and young adult women? Journal of Di-vorce & Remarriage, 57(3), 173-194.
  49. Kucur, F. ve Kelebek, Ö. (2021). Boşanmış kadınların boşanma aşaması, süreci ve sonrasında yaşadıkları zorluklar: Esenler SHM örneği. Sosyal Siyaset Konfe-ransları Dergisi, 80, 231-266.
  50. Kümbetoğlu, B. (2019). Sosyolojide ve antropolojide niteliksel yöntem ve araştırma (6. baskı). Bağlam Ya-yınları.
  51. Lazard, L. ve McAvoy, J. (2020). Doing reflexivity in psychological research: What’s the point? What’s the practice? Qualitative Research in Psychology, 17(2), 159-177.
  52. Mies, M. (1998). Patriarchy and accumulation on a world scale: Women in the international division of labour. Zet Books Ltd.
  53. Mortelmans, D. (2021). Causes and consequences of family dissolution in Europe and post-divorce families. N. F. Schneider ve M. Kreyenfeld (Ed.), Research handbook on the sociology of the family içinde (s. 232-247). Open Access.
  54. Newton, E., Larkin, M., Melhuish, R. ve Wykes, T. (2007). More than just a place to talk: Young people’s experiences of group psychological therapy as an early intervention for auditory hallucinations. Psychology and Psychotherapy, Theory, Research and Practice, 80, 127-149.
  55. Özar, Ş. ve Yakut-Çakar, B. (2012). Aile, devlet ve piyasa kıskacında boşanmış kadınlar. Kültür ve Siyasette Feminist Yaklaşımlar, 16, 31-41.
  56. Parker, L., Riyani, I. ve Nolan, B. (2016). The stigmatisa-tion of widows and divorcees in Indonesia, and the pos-sibilities for agency. Indonesia and the Malay World, 44(128), 27-46.
  57. Rashid, S., Abedin, M., Mohammad, S. S. ve Mahejabin, A. (2022). Divorce: Is not always negative. Advances in Social Sciences Research Journal, 9(11), 415-419.
  58. Sallan Gül, S., Alican Şen, A. ve Kaya, E. (2014). Toplumsal cinsiyet boyutundan Türkiye’de eğitim ve yoksulluk ilişkisi. Topçuoğlu, A., Aksan, G. ve Alptekin, D. (Ed.) Yoksulluk ve Kadın içinde (1. baskı, ss. 163-210). Ayrıntı.
  59. Silverstein, L. B. (2005). Bowen family systems theory as feminist therapy. Harway, M. (Ed.) Handbook of Couples Therapy içinde. (ss. 103-118). Wiley.
  60. Simek, Ö. F. (2021). Boşanma sürecindeki bireylerin sosyal destek açısından araştırılması (İstanbul Anadolu Adliyesi örneği) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi, İstanbul.
  61. Smith, J. A. (2003). Validity and qualitative psychology. J. A. Smith (Ed.), Qualitative psychology: A practical guide to research methods (s. 232-236) içinde. Sage.
  62. Smith, J. A. ve Osborn, M. (2003). Interpretative phenome-nological analysis. J. A. Smith (Ed.), Qualitative psychology: A practical guide to research methods (4. baskı, s. 51-80) içinde. Sage.
  63. Soulsby, L. K. ve Bennett, K. M. (2015). Marriage and psychological wellbeing: The role of social support. Psychology, 6(11), 1349-1359.
  64. Sucu, İ. (2007). Boşanmış kadınların boşanma nedenleri ve boşanma sonrası toplumsal kabulleri sakarya ili örneği (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
  65. Taşdemir Afşar, S. (2015). Türkiye'de şiddetin "kadın yüzü". Sosyoloji Konferansları, 52, 715-753.
  66. Tekindal, M. ve Uğuz Arsu, Ş. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), 153-182.
  67. Türkiye İstatistik Kurumu (2022, Nisan). Türkiye aile yapısı araştırması, 2021. https://shorturl.at/MABwU Türk Medeni Kanunu (2001). https://shorturl.at/25l5u
  68. Uğur, S. (2014). Günümüzde kadının boşanma deneyimleri: Akademisyen kadınlar üzerine bir araştırma. Mediter-ranean Journal of Humanities, 293-326.
  69. Ulaşlı, S. (2020). Boşanmış kadınların umutsuzluk, duygu düzenleme ve başa çıkma stratejilerinin incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Yakın Doğu Üniversitesi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti.
  70. Uyar, N. ve Yıldırım, İ. (2022). Kadınların boşanma sonrası yaşama uyum deneyimleri: Nitel bir çalışma. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 405-434.
  71. Wang, H. ve Amato, P. R. (2000). Predictors of divorce adjustment: Stressors, resources, and definitions. Jour-nal of Marriage and the Family, 62, 655-668.
  72. Wiseman, R. (1975). Crisis theory and the process of divor-ce. Social Casework, 205-212.
  73. Yıldırımalp, S. (2021). Ayrımcılık temelli dışlanma: Türkiye’de çalışma hayatında kadınlar. Sosyal Güvenlik Dergisi, 11(2), 321-346.
  74. Yılmaz, M. ve Zoğal, Y. (2015). Kadının işgücüne katılımının tarihsel gelişimi ve kadın istihdamını etkileyen faktörler: Türkiye ve Avrupa örneği. Econ World, 20, 1-25.
  75. Yılmaz, T. ve Fidan, F. (2006). Kadın açısından boşanma: Yeni bir başlangıç mı? Ya da son mu? Tabuları Aşmak Temalı 2. Uluslararası Kadın Araştırmaları Konferansı.
  76. Gähler, M. (2006). “To divorce is to die a bit.”: A longitudinal study of marital disruption and psychological distress among Swedish women and men. The Family Journal, 14(4), 372-382.