Journals / Karadeniz Araştırmaları / 2026 / Cilt: 23 Sayı: 90

A GENERAL VİEW OF THE PLACE AND IMPORTANCE OF ASTROLOGERS AMONG TURKISH AND MONGOL RULERS İN THE CONTEXT OF FAİTH

İNANÇ BAĞLAMINDA TÜRK VE MOĞOL YÖNETİCİLERİNDE MÜNECCİMLERİN YERİ VE ÖNEMİ ÜZERİNE GENEL BİR BAKIŞ

Pages
714–740
Publication Date
2026-06-29
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In conclusion, Turkish and Mongolian rulers generally believed in the opinions of the astrologers and took the necessary steps in line with their views.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Turks and Mongols have many similar characteristics such as being nomadic, establishing great states, having the belief in the God of Sky before Islam, and being austere.
📊
Key Findings & Data:One of these common characteristics is their belief in astro-logy and astrologers.
💡
Conclusion & Impact:In conclusion, Turkish and Mongolian rulers generally believed in the opinions of the astrologers and took the necessary steps in line with their views.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Türkler · Moğollar · Astroloji

Abstract

Turks and Mongols have many similar characteristics such as being nomadic, establishing great states, having the belief in the God of Sky before Islam, and being austere. One of these common characteristics is their belief in astro-logy and astrologers. In the past, both Turks and Mongols gave place to a number of astrologers as well as scientists in their palaces or administrations. Likewise, the high-ranking rulers and the people of the state also occasionally consulted the opinions of the astrologers on some issues. In fact, there was even an institution called the chief astologers in the Ottoman Empire. They generally benefited from the astrologers in terms of determining the fa-vorable day for such matters as expeditions, ascension to the throne, construction of public or private buildings, and pilgrimages. Apart from that, the views of astrologers were taken into consideration and taken into account in many other matters such as making inferences about the future of born princes, interpreting dreams, and taking precautions against natural events such as possible earthquakes. One of the fields of study of folklore is folk beliefs. As a belief, just as one hopes for help from the tombs and performs various rituals in this direction, in the same way, the opinions, predictions and prophecies of the astrologers were also taken into consideration; they were often believed. In this context, it can be said that the subject we are dealing with is in a way a faith-based issue. In conclusion, Turkish and Mongolian rulers generally believed in the opinions of the astrologers and took the necessary steps in line with their views. The accuracy or inaccuracy of the opinions of the astrologers are kept outside of the scope of this study. What constitutes the main focus of this study are the beliefs of the rulers of the two nations towards the astrologers in the historical process, which we take as a basis for the study through examples.

Özet

Türkler ve Moğollar; göçebe olması, büyük devletler kurması, İslam öncesinde Gök Tanrı inancına sahip olması, kanaatkâr olması gibi birçok yönden benzer özelliklere sahiptir. Bu ortak özelliklerinden biri de astroloji ilmine ve müneccimlere olan inançlarıdır. Hem Türkler hem de Moğollar, geçmişte saraylarında veya yönetimlerinde çeşitli bilim insanlarına yer verdiği gibi müneccimlere de yer vermiştir. Aynı şekilde devletin ileri düzey yöneticileri ve halkları da bazı konularda müneccimlerin görüşlerine yer yer başvurmuştur. Hatta Osmanlı Devleti’nde münne-cimbaşılık adı altında bir müessese dahi var olmuştur. Müneccimlerden ise genellikle sefere çıkma, tahta çıkma, kamu veya şahsi binaların yapımı, hac yolcuğuna çıkma gibi işler adına uğurlu günün tespiti yönünden faydalanmışlardır. Bundan başka doğan şehzadelerin geleceği hakkında çıkarımlarda bulunmak, rüyaları yormak, olası deprem gibi doğa olaylarına karşı tedbirli olmak gibi pek konuda da müneccimlerin görüşleri önemsenmiş, dikkate alınmıştır. Halkbiliminin çalışma alanlarından biri, halk inanışlarıdır. Bir inanış olarak yatırlardan nasıl medet umuluyor, bu doğrultuda çeşitli ritüeller gerçekleştiriliyorsa aynı şekilde müneccimlerin görüşleri, tahminleri, kehanetleri de dikkate alınmış; bunlara çoğu zaman inanılmıştır. Bu bağlamda ele aldığımız konu da bir bakıma inanç eksenli bir konudur denilebilir. Sonuç itibarıyla Türk ve Moğol yöneticileri müneccimlerin görüşlerine genel anlamda inanmışlar, onların görüşleri doğrultusunda gerekli adımları atmışlardır. Müneccimlerin görüşlerinin doğruluğu veya yanlışlığı bu çalışmanın kapsamı dışında tutulmuştur. Bu çalışmanın esas odağını örnekler üzerinden çalışmaya esas aldığımız iki ulusun yöneticilerinin tarihi süreçte müneccimlere olan inançları teşkil etmektedir.

🔖

Cite This Article

Topalak, H. İ. (2026). A GENERAL VİEW OF THE PLACE AND IMPORTANCE OF ASTROLOGERS AMONG TURKISH AND MONGOL RULERS İN THE CONTEXT OF FAİTH. Karadeniz Araştırmaları, Cilt: 23 Sayı: 90, 714–740. https://doi.org/10.56694/karadearas.1792083

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (81)

  1. ABÛ’L-FARAC (1950). Abû’l-Farac Tarihi C. II, (Çev. Ömer Rıza Doğrul). Ankara: Türk Tarih Ku- rumu Basımevi.
  2. AGACANOV, S. G. (2019). Oğuzlar, (Çev. Ekber N. Necef ve Ahmet Annaberdiyev). İstanbul: Selenge Yayınları.
  3. AKSULU, N. M. (1998). Mohaç Esiri Bartholomaeus Georgievic (1505-1566) ve Türklerle İlgili Yazıları. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  4. ALAADDİN ATA MELİK CÜVEYNÎ, (2022). Tarih-i Cihan Güşa, (Çev. Mürsel Öztürk). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  5. ALAN, H. (2019). “Sâhibkıran” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. ek II. Ankara: TDV, ss. 443-444.
  6. ANGİOLELLO, G. M. (2022). Sultan Fatih’in Sarayında Bir Esir, Giovanni Maria Angiolello Gö- zünden Türk Tarihi, (Çev. Pınar Gökpar). İstanbul: Profil Kitap.
  7. ARAT, R. R. (1970). Baburnâme-Babur’un Hâtıratı- III. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı.
  8. AYDÜZ, S. (1993). Osmanlı Devleti’nde Müneccimbaşılık ve Müneccimbaşılar. İstanbul: İstanbul Üniversitesi SBE, [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi].
  9. AYDÜZ, S. (2006). “Osmanlı Devleti’nde Müneccimbaşılık Müessesesi”, Belleten, 70(257), ss. 167-264. https://doi.org/10.37879/belleten.2006.167.
  10. BASSANO, L. (2020). Kanunî Dönemi Osmanlı İmparatorluğu’nda Gündelik Hayat, (Çev. Selma Cangi). İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
  11. BAYBARS EL-MANSÛRÎ (2016). Et-Tuhfetu’l-Mulûkiyye Fi’d-Devleti’t-Turkiyye Türk Devleti Konusunda Sultanlara Armağan (1252-1312), (Çev. Hüseyin Polat). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  12. BORATAV, P. N. (2013). 100 Soruda Türk Folkloru. Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
  13. BRAESCH, S. F. (1991). Astroloji, (Çev. Meltem Cansever, Okşan Taşkent). İstanbul: İletişim Yayınları.
  14. BREUNİNG, H. J. (2022). Breuning Seyahatnamesi: Doğu Ülkelerine Yolculuk; İstanbul 1579, (Çev. Selma Türkis Noyan). İstanbul: Kitap Yayınevi.
  15. BURNABY, F. (2021). At Sırtında Anadolu, (Çev. Fatma Taşkent). İstanbul: İletişim Yayınları.
  16. CAHUN, L. (2020). Asya Tarihine Giriş Türkler ve Moğollar, (Çev. İnan Kaya). Ankara: Altınordu Yayınları.
  17. CHARDİN, J. (2022). Chardin Seyahatnamesi İstanbul, Osmanlı Toprakları, Gürcistan, Ermenis- tan, İran 1671- 1673 (Edt. Stefanos Yerasimos, Çev. Ayşe Meral). İstanbul: Ki-tap Yayı- nevi.
  18. CROSSLEY, P. K. (2022). Demir Dağ’ın Hükümdarları Modern Dünya’nın Şafağında Türkler ve Moğollar, (Çev. Nur Çetiner). İstanbul: Selenge Yayınları.
  19. CZAPLİCKA, M. A. (2022). Sibirya’da Şamanizm Sibirya Yerlileri Hakkında Bir Sosyal Antropo-lo- Ji Çalışması, (Çev. Turhan Acaloğlu). İstanbul: Selenge Yayınları.
  20. ÇELEBİ, İ. (2001). “Kâhin-Kelam” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 24. Ankara: TDV, ss. 171-172.
  21. ÇELİKTAŞ, M. M. (2011). Ak Hunlar Tarihi Üzerine Türkiye ve Dünyada Yapılan Çalışmaların Değerlendirilmesi, Ankara: Ankara Üniversitesi SBE, [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi].
  22. ÇOBANOĞLU, Ö. (2015). Türk Halk Kültüründe Memoratlar ve Halk İnançları. Ankara: Akçağ Yayınları.
  23. D’OHSSON, A. C. M. (2023). Cengiz Han’dan Timur’a Moğol Tarihi, (Çev. Mustafa Rahmi Bala- ban, Osmanlı aslından günümüz Türkçesine çeviren ve sadeleştiren: Murat Uğraş). Ankara: Dorlion Yayınları.
  24. DALKIRDAN, T. (2019). Osmanlı’da İlm-İ Nücum ve Müneccimler (1580-1839), Mersin: Mersin Üniversitesi SBE, [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi].
  25. Dİ COSMO, N. (2022). Antik ve Düşmanları: Doğu Asya Tarihinde Göçebe Gücün Yükselişi, (Çev. Gaye Yavuzcan). İstanbul: Kronik Yayıncılık.
  26. EBERHARD, W. (1996). Çin’in Şimal Komşuları, (Çev. Nimet Uluğtuğ). Ankara: Türk Tarih Ku- rumu Basımevi.
  27. EBÛ HÂMÎD MUHAMMED EL- GIRNÂTÎ (2022). Gırnâtî Seyahatnamesi, (Haz. Fatih Sabuncu). İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
  28. EROĞLU, A. H. (2017). “Halk İnanışlarına Giriş”, Halk İnanışları El Kitabı (Edt.: Durmuş Arık, Ahmet Hikmet Eroğlu). Ankara: Grafiker Yayınları. ss. 20-39.
  29. FEHD, T. (2000). “İlm-i Ahkâm-ı Nücûm”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 22, An- kara: TDV. ss. 124-126.
  30. FİNDLEY, C. V. (2019). Dünya Tarihinde Türkler: Asya’nın Bozkırlarından Avrupa’nın İçlerine, (Çev. Ayşen Anadol). Ankara: Alfa Tarih.
  31. FONTMAGNE, B. D. d. (2022). Kırım Harbi Sonrasında İstanbul Günleri (1855-1858) II. İmpara- torluk Dönemi’nde İstanbul’daki Fransız Sefaretini Ziyaret, (Çev. İsmail Yer-guz). İstan- bul: Selenge Yayınları.
  32. FREELY, J. (2011). Osmanlı Sarayı Bir Hanedanlığın Öyküsü, (Çev. Ayşegül Çetin). İstanbul: Remzi Kitabevi.
  33. GERLACH, S. (2019). Türkiye Günlüğü 1577-1578 C. II, (Çev. Türkis Noyan). İstanbul: Kitap Yayınevi
  34. GOLDEN, P. B. (2018). Türk Halkları Tarihine Giriş, (Çev. Osman Karatay). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
  35. GORDLEVSKİY, V. A. (2019). Küçük Asya’da Selçuklular, (Tercüme: Abdülkadir İnan, Yayıma Haz.: Timurhan Omorov). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  36. GÜNGÖR, E. (2019). Tarihte Türklük. İstanbul: Yer-Su Yayıncılık.
  37. HARMAN, Ö. F. (2001). “Kâhin”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 24. Ankara: TDV, ss. 170-171.
  38. İBN ARABŞAH (2023). Bozkırdan Gelen Bela (Acâibu’l Makdûr), (Çev. ve Notlandıran: D. Ahsen Batur). İstanbul: Selenge Yayınları.
  39. İBN CÜBEYR (2021). İbn Cübeyr Seyahatnamesi, (Çev. Ramazan Şeşen). İstanbul: Yeditepe Ya- yınevi.
  40. KANTEMİR, D. (1999a). Osmanlı İmparatorluğu’nun Yükseliş ve Çöküş Tarihi C.1, (Çev. Özde-mir Çobanoğlu). İstanbul: Cumhuriyet Kitapları.
  41. KANTEMİR, D. (1999b). Osmanlı İmparatorluğu’nun Yükseliş ve Çöküş Tarihi C. II, (Çev. Özde- mir Çobanoğlu). İstanbul: Cumhuriyet Kitapları.
  42. KERÎMÜDDİN MAHMUD-İ AKSARAYÎ (2023). Müsâmeretü’l-Ahbâr, (Çev. Mürsel Öztürk). An- kara: Türk Tarih Kurumu.
  43. KRİTOVULOS (2023). Kritovulos Tarihi (1451-1467), (Çev. Ari Çokona). İstanbul: Türkiye İş Ban- kası Kültür Yayınları.
  44. LEE, S. (2015). Odoric Pordenone Seyahatnamesi (1318-1330) (Giriş-Tercüme-Notlar), İstan-bul: Marmara Üniversitesi SBE, [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi].
  45. MARCO POLO (2017). Marco Polo’nun Geziler Kitabı, (Çev. Ömer Güngören). İstanbul: Yol Ya yıncılık.
  46. MERÇİL, E. (2003). “Mahmûd-ı Gaznevî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 27. An- kara: TDV, ss. 362-365.
  47. MESUDÎ (2023). Murûc Ez-Zehep (Altın Bozkırlar), (Çev. ve notlandıran: D. Ahsen Batur). İs- tanbul: Selenge Yayınları.
  48. METİN, T. (2014). “Selçuklular Zamanında Müneccimliğe Dair Bazı Tespitler”, Journal of His- tory Studies, 6(3), ss. 239-252.
  49. MÜVERRİH KİRAGOS (2009). Ermeni Müverrihlerine Göre Moğollar, (Tercüme: Gürsoy Sol- maz). Ankara: Elips Kitap.
  50. NESEVÎ, Muhammed b. Ahmed (2021). Celâleddin Hârizmşah Biyografisi, (Tercüme eden: Ne- cip Asım, Yayına haz. ve dipnotlandıran: Mustafa Demirci). İstanbul: Hik-metevi Yayınları.
  51. NİCOLLE, D. (2011). Attila ve Göçer Kavimler (Çev. Levent Cinemre). İstanbul: Türkiye İş Ban- kası Kültür Yayınları.
  52. NİZAMÜLMÜLK (2023). Siyasetnâme, (Çev. Nurettin Bayburtlugil). İstanbul: Dergâh Yayınları.
  53. OTKAN, P. (2018). Tarihçinin Kayıtları’na (Shi Ji) Göre Hunlar. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür yayınları.
  54. ÖRNEK, S. V. (2014). Türk Halkbilimi. Ankara: BilgeSu.
  55. ÖTEMİŞ HACI (2020). Cengiznâme, (Çağatay Türkçesinden aktaran ve yayına haz.: Tuncer Gü- lensoy). İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
  56. ÖZAYDIN, A. (2001a). “Kadı Burhâneddin”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 24. Ankara: TDV, ss. 74-75.
  57. ÖZAYDIN, A. (2001b). “Kadı Burhâneddin Devleti” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 24. Ankara: TDV, ss. 76-77. ÖZÇELİK MORKOÇ, E. (2018). Osmanlı Devleti’nde Müneccimbaşılık ve Müneccimbaşı Hüseyin Efendi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi, [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi].
  58. REŞÎDÜDDİN FAZLULLAH, (2022). Câmiu’t-Tevârih (İlhanlılar Kısmı), (Çev. İsmail Aka, Meh- met Ersan, Ahmad Hesamipour Khelejani). Ankara: Türk Tarih Kurumu Ya-yınları.
  59. RİCOLDUS DE MONTE CRİCUS (2022). Doğu Seyahatnamesi Bir Dominikan Keşişin Anadolu ve Ortadoğu Yolculuğu, (Çev. Ahmet Deniz Altunbaş). İstanbul: Kronik Kitap.
  60. ROUX, J.-P. (2008). Büyük Moğolların Tarihi Babur, (Çev. Lale Arslan-Özcan). Kabalcı Yayınevi.
  61. ROUX, J.-P. (2011). Türklerin ve Moğolların Eski Dini, (Çev. Aykut Kazancıgil). İstanbul: Kabal-cı Yayınevi.
  62. ROUX, J.-P. (2017). Türklerin Tarihi, (Çev. Aykut Kazancıgil ve Lale Arslan Özcan). İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
  63. SCHWEİGGER, S. (2004). Sultanlar Kentine Yolculuk 1578-1581, (Çev. S. Türkis Noyan). İstan- bul: Kitap Yayınevi.
  64. SEİDEL, F. (2017). Sultanın Zindanında Osmanlı İmparatorluğu’na Gönderilen Bir Elçilik Heye- tinin İbret Verici Öyküsü (1591-1596), (Çev. Türkis Noyan). İstanbul: Kitap Ya-yınevi.
  65. SİNANOĞLU, M. (2006). “Müneccime”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 32, Ankara: TDV. ss. 6-7.
  66. SPANDUNİS, T. (2015). Osmanlı Sultanları, (Haz. ve Edt. Donald M. Nicol, Çev. Necdet Balta). İstanbul: Kitap Yayınevi.
  67. SPULER, B. (1987). İran Moğolları Siyaset, İdare ve Kültür İlhanlılar Devri, 1220-1350, (Çev. Ce- mal Köprülü). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  68. STARR, S. F. (2019). Kayıp Aydınlanma Arap Fetihlerinden Timur’a Orta Asya’nın Altın Çağı, (Çev. Yusuf Selman İnanç). İstanbul: Kronik Kitap.
  69. SULTANİYELİ JOHANNES (2022). Timur’un Sarayında Fransa’ya Gönderdiği Elçinin Kalemin- den Emîr Timur’un Hayatı, Devleti ve Halkı, (Çev. ve notlandıran: Ahmet Deniz Al- tunbaş). İstanbul: Kronik Kitap.
  70. SÜMER, F. ve SEVİM, A. (1971). İslam Kaynaklarına Göre Malazgirt Savaşı (Metinler ve Çeviri-le- ri). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  71. ŞEREFÜDDİN ALİ YEZDÎ (2023). Emir Timur (Zafername), (Çev. ve notlandıran: D. Ahsen Ba- tur). İstanbul: Selenge Yayınları.
  72. THÉVENOT, J. (2022). Thévenot Seyahatnamesi, (Çev. Ali Berktay, Edt. Stefanos Yerasimos). İstanbul: Kitap Yayınevi.
  73. TODERİNİ, G. (2023). Türklerin Yazılı Kültürü (Türklerin Edebiyatı), (Çev. Ali Berktay). İstan- bul: Yapı Kredi Yayınları.
  74. TOTT, F. D. (1996). Türkler ve Tatarlar Arasında “On Sekizinci Yüzyılda Osmanlı Türkleri”, (Çev. Reşat Uzmen). İstanbul: AD Yayıncılık A.Ş.
  75. TURAN, O. (2018). Türk Cihân Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. İstanbul: Ötüken Yayınları.
  76. URFALI MATEOS (2000). Urfalı Mateos Vekayi-nâmesi (952-1136) ve Papaz Grigor’un Zeyli (1136-1162), (Çev. D. Hrant Andreasyan). Ankara: TTK Yayınları.
  77. UYAR, T. (2016). “Astroloji Sözdebilimi ve Toplum İçin Yarattığı Tehditler Üzerine Bir Tartış- ma”, Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, (1), ss. 50-60.
  78. VLADİMİRTSOV, B. Y. (2022). Cingis Han’ın Yaşamı, (Çev. İlhan Aslan). İstanbul: Post Yayınevi.
  79. WHİTE, C. (2023). İstanbul’da Üç Yıl: Türklerin Örf ve Âdetleri, 1841-1844 Birinci Cilt, (Çev. Zey- nep Rona). İstanbul: Kitap Yayınevi.
  80. WİTTMAN, W. (2011). Osmanlı’ya Yolculuk 1799-1800-1801, (Çev. Belkıs Dişbudak). Ankara: ODTÜ Yayıncılık.
  81. ZELDİN, T. (2023). İnsanlığın Mahrem Tarihi, (Çev. Elif Özsayar). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.