SavedAdd your journal

Journals / Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi / 2026 / Cilt: 17 Sayı: 50

Investigation of Conspicuous Consumption Behavior in the Context of Diderot Effect: The Regulatory Role of Income

Diderot Etkisi Bağlamında Gösterişçi Tüketim Davranışının İncelenmesi: Gelirin Düzenleyici Rolü

Fatih Yörükoğlu(KARABÜK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7610-2375
Pages
664–679
Publication Date
2026-05-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The study provides valuable insights into consumer behavior and in this context, further research is needed that takes into account variables such as cultural influences, financial literacy and social comparison processes.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The concepts of need and consumption have always been central and indispensable elements of human life.
📊
Key Findings & Data:However, the perception of consumption has changed significantly throughout history.
💡
Conclusion & Impact:The study provides valuable insights into consumer behavior and in this context, further research is needed that takes into account variables such as cultural influences, financial literacy and social comparison processes.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Diderot Etkisi · Gösterişçi Tüketim · Tüketici Davranışı

Abstract

The concepts of need and consumption have always been central and indispensable elements of human life. However, the perception of consumption has changed significantly throughout history. While the concept of consumption initially served to meet basic needs, it has taken on a different identity in modern societies as a result of the attribution of personal desires, social identities and symbolic meanings. The study examines the relationship between the Diderot effect and ostentatious consumption and analyses whether income has a moderating role in this relationship. Data obtained from 243 consumers are analyzed using SPSS 21 and Hayes Process statistical analysis software. The findings show that there is a significant positive relationship between the Diderot effect and conspicuous consumption. However, the fact that income does not show a moderating effect suggests that psychological and social factors may play a more important role than financial resources. The study provides valuable insights into consumer behavior and in this context, further research is needed that takes into account variables such as cultural influences, financial literacy and social comparison processes.

Özet

İhtiyaç ve tüketim kavramları her zaman insan yaşamının merkezi ve vazgeçilmez unsurları olmuştur. Ancak tarih boyunca tüketimin algılanışı önemli ölçüde değişmiştir. Tüketim kavramı başlangıçta temel ihtiyaçların karşılanmasına hizmet ederken, modern toplumlarda kişisel arzular, sosyal kimlikler ve sembolik anlamların yüklenmesi sonucu farklı bir kimliğe bürünmüştür. Bu çalışma, Diderot etkisi ile gösterişçi tüketim arasındaki ilişkiyi incelemekte ve gelirin bu ilişkide düzenleyici bir rolünün olup olmadığını analiz etmektedir. 243 tüketiciden elde edilen veriler SPSS 21 ve Hayes Process istatistiksel analiz programları kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, Diderot etkisi ile gösterişçi tüketim arasında anlamlı bir pozitif ilişki olduğunu göstermektedir. Ancak, gelirin düzenleyici bir etki göstermemesi, psikolojik ve sosyal faktörlerin finansal kaynaklardan daha önemli bir rol oynayabileceğini göstermektedir. Çalışma, tüketici davranışlarına ilişkin değerli bilgiler sunmakta ve bu bağlamda kültürel etkiler, finansal okuryazarlık ve sosyal karşılaştırma süreçleri gibi değişkenleri dikkate alan yeni araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

🔖

Cite This Article

Yörükoğlu, F. (2026). Investigation of Conspicuous Consumption Behavior in the Context of Diderot Effect: The Regulatory Role of Income. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, Cilt: 17 Sayı: 50, 664–679. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1672505

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (40)

  1. Arslan, B., ve Bakır, Y. (2023). Diderot etkisinin online kompulsif satın alma davranışına etkisi. International Academic Social Resources Journal, 8(53), 3617-3631. http://dx.doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.72060
  2. Aslan, M. (2021). Gösterişçi Tüketim Eğilimi Ölçeği’nı̇n (GTE) Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 6(15), 271-281. https://doi.org/10.25204/iktisad.848114
  3. Barut, D., ve Güneş, S. (2018). Gösterişçi tüketimin nedenleri ve mobilya firmalarının gösteriş üzerine geliştirdikleri algı. International Journal of Academic Value Studies, 4(18), 81–88. https://doi.org/10.23929/javs.729
  4. Batı, U. (2018). Tüketici davranışları; tüketim kültürü, psikolojisi ve sosyolojisi üzerine şeytanın notları (2. Baskı). Alfa Basım Yayım Dağıtım.
  5. Batı, U. (2016). Reklamın dili (4.Baskı). Alfa Basım Yayın Dağıtım.
  6. Becker, J. (2020). Understanding the Diderot effect (and how to overcome it). https://www.becomingminimalist.com/diderot/ adresinden 7 Ocak 2025 tarihinde alınmıştır.
  7. Bitirim Okmaydan, S. (2023). Tüketim kültüründe Diderot etkisi ve tüketici davranışlarına yansımaları. E. Balkaş Erdoğan, N. Tan Akbulut ve D. Talih Akkaya (Ed.), Pazarlama iletişimi ve tüketici davranışları içinde. Eğitim Yayınevi.
  8. Brickman, W. W. (1984). Denis Diderot (1713–1784): Enlightener, encyclopedist, educator. Western European Education, 16(2), 3-14. https://doi.org/10.2753/EUE1056-493416023
  9. Boley, B., Jordan, E., Woosnam, K., Maruyama, N., Xiao, X. ve Rojas, C. (2023). Buttressing social return’s influence on travel behavior. Current Issues in Tourism, 26(17), 1-16. https://doi.org/10.1080/13683500.2022.2101435
  10. Cengiz, S. A. (2023). Gösterişçi tüketim bağlamında NFT satın alımı üzerine bir araştırma [Yüksek Lisans Tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
  11. Cresson, A. (1984). Diderot: yaşamı, felsefesi, eserleri, kaynakça, seçmeler (A. Bezirci, Çev.). Evrensel Kültür Kitaplığı.
  12. Çakaröz, K. M., Kılıç, S. ve Civek, F. (2022). Consumer view on the axis of Diderot effect and unplanned purchase. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 9(2), 1327-1348. https://doi.org/10.30798/makuiibf.1034930
  13. Çakır, B. Ç. (2021). Diderot bütünlük etkisi ile kendini gerçekleştirme arasındaki ilişkinin satın alma niyeti üzerindeki etkisine yönelik bir araştırma [Yüksek Lisans Tezi]. Başkent Üniversitesi.
  14. Diderot, D. (1769). Regrets for my old dressing gown, or a warning to those who have more taste than fortune. Garnier Fréres.
  15. Erdoğan, E., ve Hülür, A. B. (2022). Televizyon dizilerinde gösterişçi tüketim anlatısında kadın. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 8(56), 1135–1150. https://doi.org/10.29228/JOSHAS.64475
  16. Gilal, N. G., Zhang, J. ve Gilal, F. G. (2018). Linking product design to consumer behavior: The moderating role of consumption experience. Psychology Research and Behavior Management, 11, 169–185. https://doi.org/10.2147/PRBM.S161384
  17. Güleç, C. (2015). Thorstein Veblen ve gösterişçi tüketim kavramı. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(38), 62–82.
  18. Güner Koçak, P. ve Uğurhan, Y. Z. C. (2022). Üniversite öğrencilerinin gösterişçi tüketim profillerinin incelenmesi: Nevşehir Hacıbektaş Veli Üniversitesi örneği. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 7(1), 151-170. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1076560
  19. Gürdin, B. (2020). Zeigarnik ve Diderot etkilerinin yeni ürün alımında tüketiciler üzerindeki etkisi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 151-173.
  20. Hayes, A. F. ve Krippendorff, K. (2007). Answering the call for a standard reliability measure for coding data. Communication Methods and Measures, 1(1), 77–89. https://doi.org/10.1080/19312450709336664
  21. İlhan, T. T., ve Uğurhan, Y. Z. C. (2019). Sosyal medyada gösteriş tüketimi eğilimi ölçeği geliştirme çalışması. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 7(1), 28–60. https://doi.org/10.19145/e-gifder.440188
  22. Kara, Ş. ve Diker, E. (2023). Diderot etkisi bağlamında reklamlardaki sembolik tüketimin anlamlandırılması: Televizyon reklamları üzerine bir inceleme. Intermedia International E-Journal, 10(18), 89–111. https://doi.org/10.56133/intermedia.1242983
  23. Küçün, N. T. ve Erol, K. (2023). Sürdürülebilir tüketime bir darbe olarak Diderot etkisi. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 9(62), 2516–2523. http://dx.doi.org/10.29228/JOSHAS.6858
  24. Marcoux, J. S., Filiatrault, P. ve Cheron, E. (1997). The attitudes underlying preferences of young urban educated Polish consumers towards products made in western countries. Journal of International Marketing, 9(4), 5-29. https://doi.org/10.1300/J046v09n04_02
  25. McCracken, G. (1990). Culture and consumption: New approaches to the symbolic character of consumer goods and activities (1st ed.). Indiana University Press.
  26. Nunnally, J. C. ve Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3. Baskı). McGraw-Hill Yayınevi
  27. Özdal, A. (2023). Gösterişçi tüketim kültürü etrafında güncellenen Türk kahvesi geleneği. Folklor Akademi Dergisi, 6(3), 1075–1086. https://doi.org/10.55666/folklor.1382847
  28. Page, D. (2019). The academic as consumed and consumer. Journal of Education Policy, 35(5), 585-601. https://doi.org/10.1080/02680939.2019.1598585
  29. Sarıoğlu, C. İ. (2023). Marka imajı ve gösterişçi tüketim arasındaki ilişkide marka beğenilirliğinin aracı etkisi. Press Academia Procedia, 17(1), 31–39. https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2023.1750
  30. Santos, A., António, N. ve Rita, P. (2025). The Diderot effect: A data-driven validation. Journal of Marketing Analytics. https://doi.org/10.1057/s41270-024-00371-6
  31. Sayın, M. E. ve Terzi, H. (2024). İhtiyaç algısı, kişilik özellikleri, tutumluluk ve gösteriş tüketim arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Karabük Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 1–21.
  32. Shove, E., ve Warde, A. (1998). Inconspicuous consumption: The sociology of consumption and the environment. Department of Sociology.
  33. Tayfun, A. ve Çatır, O. (2024). Üniversite öğrencilerinin kahve tüketim alışkanlıkları, sosyal medya kullanım motivasyonları ve gösterişçi tüketim davranışları arasındaki ilişki. Journal of Tourism ve Gastronomy Studies, 12(4), 2705–2723. https://doi.org/10.21325/jotags.2024.1507
  34. Terzioğlu, E. (2023). An investigation on ’second-hand clothing applications’ in the context of the Diderot effect. Erciyes İletişim Dergisi, 10(2), 593–608. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1262131
  35. Tokmak, G. (2019). Tüketimde Diderot etkisi ve Zeigarnik etkisine kavramsal bir bakış. Turkish Journal of Marketing, 4(1), 42-61. https://doi.org/10.30685/tujom.v4i1.39
  36. Toku, A. B. (2023). Diderot etkisi perspektifinden pazarlama iletişimi elemanlarının anlamlandırılması. Öneri Dergisi, 18(60), 318–340. https://doi.org/10.14783/maruoneri.1260823
  37. Ünlü, S. ve Filan, M. (2021). Veblen’in gösterişçi tüketim kavramı çerçevesinde sosyal medya: Instagram influencer’ları üzerine bir analiz. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 6(12), 39-55.
  38. Veblen, T. (2020). Aylak sınıfın teorisi kurumların iktisadi incelemesi (E. Kırmızıaltın ve H. Bilir, Trans.). Heretik Basın Yayın.
  39. Wang, Z. (2023). Influences of income on luxury products consumption. Advances in Economics, Management and Political Sciences, 10, 285-291. https://doi.org/10.54254/2754-1169/10/20230486
  40. Yetkin, Ö. ve Levent Yetkin, S. (2023). Ortaöğretim öğrencilerinde duygusal zekânın gösterişçi tüketim davranışı üzerindeki etkisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 10(2), 238–259.