AI Summary & Key Takeaways
AI InsightUltimately, it presents a role-identity analysis of Ottoman portrayals in this polemical narrative.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The folk tale of Hossein Kurd-i Shabistarī ranks among the most prominent narratives in Iranian oral tradition. Originating in the 17th century as an oral composition within Safavid domains, it was later transcribed from the 19th century onwards, surviving into the modern era. The protagonist—a historically ambiguous figure—was a Kurdish wrestler (pahlevan) from Shabistar, retained at the court of Shah Abbas I in Isfahan and charged with eliminating the Shah's political adversaries. Functioning as an ethno-sectarian narrative during and beyond the Safavid period, this tale exerted considerable ideological influence. It frames Safavid conflicts—against the Ottomans in the west, the Uzbek Shaybanids in the east, and the Indian Mughals—through the lens of covert sabotage operations. Rooted in a Shīʿī-Qizilbāsh worldview, the story served as a polemical instrument against both Ottoman and broader Sunni political entities. The protagonist’s confrontations with Ottoman and Shaybanid officials, as well as wrestlers in the Indian subcontinent, structurally parallel the heroic archetype of Rustam, son of Zal, in the Shāhnāma. The narrative frequently references Sultan Selim I while incorporating fictional Ottoman antagonists including Qaypān, ʿUmar, Ghazanfer Pasha, Hurmuz Karānī, ʿUmar Bahādur, Hasan and ʿUthmān Chalabi, Behzād, Faz̤z̤āl Khān, and Sāsān Farangī whose encounters with the protagonist reinforce the tale’s ideological contours. This study examines the conceptual framework and semantic dimensions of a narrative transmitted through the meddāh (public storyteller) tradition in Safavid and Qajar-era literary circles and coffeehouses. By analysing the protagonist’s contested Kurdish identity and the stereotypical representations of Ottoman figures, it explores the construction of anti-Sunni/Ottoman imagery within a folk tradition shaped by Safavid-Ottoman rivalry. Ultimately, it presents a role-identity analysis of Ottoman portrayals in this polemical narrative.
Özet
Hüseyin Kürd-i Şebüsterî adlı halk hikâyesi, Safevîlerin hâkim olduğu coğrafyada XVII. yüzyılda ilkin sözlü bir anlatı olarak ortaya çıkmış, XIX. yüzyıldan itibaren ise yazılı şekilde günümüze kadar ulaşmış İran halk edebiyatının meşhur hikâyelerindendir. Tarihsel kimliği tartışmalı olan hikâyenin kahramanı, I. Şah Abbas-ı Safevî iktidarında İsfahan Sarayı’nda tutulan ve mezkûr şahın düşmanlarına karşı saldırılar düzenleyen Şebüsterli Kürt bir pehlivandır. Safevîler dönemi ve sonrasında millî-mezhebî bir anlatı olarak kitleler üzerinde subjektif etki bırakmış bu halk hikâyesinde, Safevîlerin batıda Osmanlı, doğuda Özbek Şeybanîler ve Babürlülerle olan mücadelesi, baskınlar ve sabotaj saldırılar şeklinde konu edilir. Şii-Kızılbaş mantalitesine dayandırılarak Osmanlı ve Sünnî dünyaya karşı bir propaganda anlatısı olarak da işlev görmüş hikâyenin kahramanı, Osmanlı ve Şeybanî toprakları ile Hindistan içlerindeki bazı yönetici ve pehlivanlarla çatışır. Bu yönüyle kahramanın hikâyedeki rolü, Şahnâme’deki Zâl oğlu Rüstem’in rolüyle de benzerlik gösterir. Yavuz Sultan Selim’in de sıklıkla anıldığı hikâyede Kaplan, Ömer ve Gazanfer Paşa ile Hürmüz Karânî, Ömer Bahadır, Hasan ve Osman Çelebî, Behzad, Fazzal Han, Sasan Frenkî gibi Osmanlıyı temsil eden varlığı meçhul hayalî pehlivan ve karakterlere de yer verilmiş, hikâyenin protagonistinin bu hayalî karakterlerle birebir karşılaşmaları ve çatışmaları anlatılmıştır. Bu çalışmada, uzun yıllar Safevî ve Kaçar coğrafyasındaki edebî mahfillerde ve kahvehanelerde meddah geleneğiyle aktarılmış olan söz konusu hikâyenin kavramsal çerçevesi ile semantik yönlerine değinilmiştir. Başta hikâye kahramanının tarihsel Kürt kimliği olmak üzere, hikâyedeki Osmanlıyı temsil eden karakter ve stereotipler üzerinden Sünnî-Osmanlı algısı ve imajı incelenmiş, Osmanlı-Safevî rekabetinin gölgesinde şekillenmiş bir halk hikâyesindeki Osmanlıların rol-kimlik analizi ortaya konmuştur.