Güncel Yaklaşımlar Işığında Banka Denetimi

Özet

Bankalar sahip oldukları para toplama imtiyazı ve ekonomiler için taşıdıkları önem nedeniyle hemen her ülkede sıkı bir düzenleme ve denetimin muhatabı olmaktadır. Banka denetimi, bankaların faaliyetlerinin emin bir şekilde devamı için gereklidir. Öte yandan ihtiyati banka denetimi (Prudential Bank Supervision) olarak ifade edilen bu denetimi diğer iç ve dış denetim türlerinden ayıran temel bazı unsurlar bulunmaktadır. Bankaların hukuk kurallarına uyum durumları, risk profilleri, maruz kaldıkları riskleri yönetme kabiliyetleri, yönetim süreçlerinin yeterliliği, iş modellerinin sürdürülebilirliği, karşı karşıya kaldıkları risklerle uygun düzeyde sermaye ve likidite sahibi olup olmadıkları banka denetiminin konusuna girmektedir. Bu geniş yelpazedeki konularda yapılan denetimin temel amacı ise bankanın yükümlülüklerini vadesinde yerine getirebilme kapasitesi olarak ifade edilebilecek mali sağlamlığı ile ilgili bir görüş oluşturmaktır. Ülkemizde bu kapsamdaki banka denetimi görevini halen Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu bünyesinde yerinde denetimden sorumlu bulunan Bankalar Yeminli Murakıpları icra etmektedir. Denetleme anlamına gelen murakabe kelimesinden gelen murakıp sözcüğü denetçi demektir. Yasal açıdan bankacılık denetiminden sorumlu olarak ilk kez 1933 yılında mevzuata girmiş, o dönemki anonim şirket murakıplarından ayırt etmek için “Yeminli Murakıp” ifadesi tercih edilmiştir. İhdas edildikleri günden beri değişen Bankacılık Kanunları uyarınca farklı kamu kurumlarına bağlı olarak görev yapan Bankalar Yemin Murakıplarınca yürütülen bu ciddi kamu görevi günümüzün bilgi ve teknoloji dünyasında değişime uğramaktadır. Artan dijitalleşme koşullarında ve değişen finansal sistemde, düzenleme ve denetim teknolojileri (RegTech, SupTech) geleneksel banka denetim anlayışını ve araçlarını dönüştürmeye başlamıştır. İnsan tecrübesinin en başat unsur olduğu banka denetiminde, murakıpların geleneksel formasyonlarını teknolojik yöntemlerle harmanlamaları da büyük önemi haizdir.