Journals / Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi / 2026 / Sayı: 117

COMMON COMMUNICATION CHANNELS EXTENDING FROM YESEVI TO OZANTÜRK WITH A SOCIOLINGUISTIC AND FUNCTIONAL APPROACH

TOPLUM DİLBİLİMSEL VE İŞLEVSEL BİR YAKLAŞIM İLE YESEVİ’DEN OZANTÜRK’E UZANAN ORTAK İLETİŞİM KANALLARI

Melike Somuncu(Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi)0000-0002-9101-3012
Pages
253–272
Publication Date
2026-03-15
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In addition, although language, culture and identity have a spiral mechanism, it also shows that the deeply felt national sensitivity, belief and social responsibility codes that bring Yesevi and Ozantürk together on a common ground contribute to the comprehension processes of the language users in Anatolia in Turkestan

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:In order to direct the reader or target audience to use certain communication channels within the framework of a linguistic approach, this study emphasizes the importance of prior knowledge and historical background in comprehending the semantic value of a word and also focuses on the analysis of cultural heritage with a sociolinguistic approach.
📊
Key Findings & Data:Sociolinguistics is a very successful scientific field in analyzing social events and revealing the semantic value with all the connotative factors by using indicators and codes at the highest level, and has become a frequently used scientific field in language studies.
💡
Conclusion & Impact:In addition, although language, culture and identity have a spiral mechanism, it also shows that the deeply felt national sensitivity, belief and social responsibility codes that bring Yesevi and Ozantürk together on a common ground contribute to the comprehension processes of the language users in Anatolia in Turkestan
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Toplum dilbilim · işlev · iletişim kanalları

Abstract

In order to direct the reader or target audience to use certain communication channels within the framework of a linguistic approach, this study emphasizes the importance of prior knowledge and historical background in comprehending the semantic value of a word and also focuses on the analysis of cultural heritage with a sociolinguistic approach. Sociolinguistics is a very successful scientific field in analyzing social events and revealing the semantic value with all the connotative factors by using indicators and codes at the highest level, and has become a frequently used scientific field in language studies. In this study, which investigates the sociocultural ground of discourse competences extending from Yesevî to Ozantürk, it has been investigated with which codes Turkestan created communication channels to Anatolia. In the research phase, whether the social functions and social messages of the language are compatible with certain variables is presented in a social context. Under the roof of sociolinguistics, both language and culture grounds were examined first at a macro level and then at a micro level, specifically for Yesevî and Ozantürk. At the macro level, the sender-text relationship, the effect of sociolinguistics on messages, the style of the senders and the grammar, discourse, social language and procedural skills shaped around this style were determined. At the micro level, the enthusiasm developed by language users in communication channels in the context of the functions of language, the call to the listener, the referential, channel-oriented relationship, metalanguage and artistic functions are shown without breaking away from the social context in terms of culture and theme. Thus, by taking into account the mutual relations between language and culture in the context of the referents of Yesevî and Ozantürk, the effects of Yesevi’s wisdoms written centuries ago on the tradition of minstrelsy, especially on Ozantürk, who lives today, have been tried to be revealed by making use of the basic foundations of sociolinguistics. As a result of the examination, it has been determined that when the thematic and schematic plane of Ozantürk’s language variations are taken as a basis, all kinds of codes are used effectively and functionally in terms of the meaning and transfer of culture, and that this use has been placed on a conscious ground and has had an impact on Ozantürk in terms of Yesevi’s communication principles. In addition, although language, culture and identity have a spiral mechanism, it also shows that the deeply felt national sensitivity, belief and social responsibility codes that bring Yesevi and Ozantürk together on a common ground contribute to the comprehension processes of the language users in Anatolia in Turkestan

Özet

Okuyucuyu veya hedef kitleyi dilbilimsel bir yaklaşım çerçevesinde belirli bazı iletişim kanallarını kullanmaya yönlendirmek adına bu çalışmada, bir sözcüğün anlamsal değerinin kavranmasında ön bilgi ve tarihsel arka planın önemi vurgulanmış ayrıca toplum dilbilimsel bir yaklaşımla kültürel mirasın çözümlenmesine odaklanılmıştır. Nitekim toplum dilbilim, toplumsal olayları çözümlemede, göstergeler ve kodları en üst düzeyde kullanarak anlamsal değeri tüm çağrışımsal faktörlerle ortaya çıkarmada oldukça başarılı bir bilimsel alan olup dil çalışmalarında da sıkça başvurulan bir konuma gelmiştir. Yesevî’den Ozantürk’e uzanan söylem yeterliliklerinin sosyokültürel zeminin araştırıldığı bu çalışmada, Türkistan’ın Anadolu’ya hangi kodlarla iletişim kanalları oluşturduğu araştırılmıştır. Araştırma aşamasında dilin toplumsal işlevlerinin ve sosyal iletilerinin belirli bazı değişkelerle uyumlu olup olmadığı sosyal bağlamda sunulmuştur. Toplum dilbilim çatısı altında hem dil hem de kültür zemini Yesevî ve Ozantürk özelinde önce makro düzeyde daha sonra da mikro düzeyde incelenmiştir. Makro düzeyde, gönderici ile metin ilişkisi, toplum dilbilimin iletilere etkisi, göndericilerin üslubu ve bu üslup etrafında şekillenen dil bilgisi, söylem, toplumsal dil ve yol yordam yetileri belirlenmiştir. Mikro düzeyde ise dilin işlevleri bağlamında iletişim kanallarında dil kullanıcıları tarafından geliştirilen coşku, dinleyiciye yönelik çağrı, göndergesel, kanala yönelik ilişki, üst dil ve sanatsal işlevleri kültür ve tema açısından sosyal bağlamdan kopmadan gösterilmiştir. Böylece Yesevî ile Ozantürk’ün göndergeleri bağlamında dil ve kültür arasındaki karşılıklı ilişkiler de göz önüne alınarak Yesevî’nin yüzyıllar öncesinde kaleme aldığı hikmetlerinin günümüzde yaşayan Ozantürk özelinde esasen âşıklık geleneğine etkisi toplum dilbilimin temel dayanaklarından yararlanılarak ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır. Yapılan inceleme neticesinde Ozantürk’ün dil değişkelerinin tematik ve şematik düzlemi esas alındığında kültürün anlamlandırılması ve aktarılması noktasında her türlü kodun etkin ve işlevsel kullanıldığı, bu kullanımın bilinçli bir zemine oturtularak Yesevî’nin iletişim ilkeleri açısından Ozantürk üzerinde etki bıraktığı tespit edilmiştir. Ayrıca dil, kültür ve kimlik, sarmal bir düzeneğe sahip olsa da derinden hissedilen millî hassasiyet, inanç ve sosyal sorumluluk kodlayıcılarının Yesevî ile Ozantürk’ü ortak paydada buluşturması durumunun Türkistan’ın Anadolu’daki dil kullanıcılarının anlama süreçlerine katkı sağladığını göstermektedir.

🔖

Cite This Article

Somuncu, M. (2026). COMMON COMMUNICATION CHANNELS EXTENDING FROM YESEVI TO OZANTÜRK WITH A SOCIOLINGUISTIC AND FUNCTIONAL APPROACH. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Sayı: 117, 253–272. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1700280

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (30)

  1. Aksan, Doğan. Türkçeye Yansıyan Türk Kültürü. Ankara: Bilgi Yayınevi, 2015.
  2. Albayrak, Hakan. “Ozantürk’ün “Turnalar” Destanı Üzerine Milliyetçilik Kuramları Bakımından Bir İnceleme”. ZfWT, 14 / 2, (2022), 327‐347.
  3. Alptekin, Cem. “Towards Intercultural Communicative Competence In ELT”. ELT Journal, 56 /1, (2002), 57-64.
  4. Altınörs, Atakan. Dil Felsefesi Tartışmaları Platon’dan Chomsky’ye. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2020.
  5. Başkan, Özcan. Lengüistik Metodu. İstanbul: Multilingual Yayınları, 2003.
  6. Bice, Hayati. Hoca Ahmed Yesevî, Dîvân-ı Hikmet. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009
  7. Coşkun, Svıtlana Nesterova. “Roman Jakobson’da Dilin İşlevleri ve İşleyiş Mekanizması”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 36, (2023), 326-339.
  8. Çakan, Varis. “Hoca Ahmed Yesevî ve Dîvân-ı Hikmet”. Millî Folklor Dergisi, c. IX / 68, (2005), 201-207.
  9. Çekici, Yunus Emre. Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi Açısından Dil İşlevleri. Ankara: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2021.
  10. Dağabakan Öztürk, Fatma, Toplumdilbilim. Ankara: Çizgi Kitabevi, 2019.
  11. Demirci, Kerim. Dilin Sosyokültürel Hâlleri Toplumsal Dilbilim Referans Kitabı. Çanakkale: Paradigma Yayınları, 2020.
  12. Durbilmez, Bayram. Birnâme. Konya: Kömen Yayınları. 2011.
  13. Durbilmez, Bayram. Turnalar. Ankara: Ürün Yayınları, 2012.
  14. Durbilmez, Bayram. Âşık Edebiyatı ve Taşpınarlı Halk Şairleri. 5. Baskı, Ankara: Akçağ Yayınları, 2018.
  15. Durbilmez, Bayram. Derviş Tarzı Türk Edebiyatı ve Sıdkı Baba Dîvânı. İstanbul: Bilge Kültür- Sanat Yayınları, 2019.
  16. Durbilmez, Bayram. Âşık Türkmenoğlu- Hayatı, Sosyo-Kültürel Çevresi, Âşık Edebiyatındaki Yeri, Şiir Sanatı ve Şiirlerinden Örnekler. Ankara: Akçağ Yayınları, 2020a.
  17. Durbilmez, Bayram. Âşık Edebiyatında Şiir Sanatı: Hasretî’den Örneklerle. Ankara: Akçağ Yayınları, 2020b.
  18. Durbilmez, Bayram. “Derviş Sanatı ve Âşık Sanatı İlişkileri Bağlamında Âşık Ruhsatî’nin Sıdkı Baba Üzerine Etkileri”, Prof. Dr. Metin Ekici Armağanı, haz. S. Fedakar- M. Duranlı, İzmir: Ege Üniversitesi (Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü) Yayınları, 2022, 769-786.
  19. Durbilmez, Bayram. Alevîlik, Bektaşîlik, Ahilik (Araştırmalar- İncelemeler). İstanbul: Bilge Kültür- Sanat Yayınları, 2025.
  20. Ercilasun, Ahmet Bican. “Ahmed Yesevî’nin Şiirlerinde Âhenk Unsurları”. Yesevîlik Bilgisi, haz. C. Kurnaz, M. Tatcı, Ankara: MEB Yayınları, 2000.
  21. Erol, Mehmet. “Durbilmez/Ozantürk, Bayram Durbilmez”. TEİS, 2019.
  22. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/durbilmez-ozanturk-bayram-durbilmez (Erişim tarihi: 07.05.2025).
  23. Gümüş, Şule. 40.Sanat Yılında Ozanların Gönül Dilinden Prof. Dr. Bayram Durbilmez’e Şiirler (İnceleme- Metinler). Çanakkale: Akademi Yayınları, 2024.
  24. Kasap, Süleyman. Dil, Kimlik ve Kültür Etkileşimi. Güncel Dil ve Edebiyat Araştırmaları. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2020.
  25. Kasap, Süleyman. Sosyodilbilim. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2021.
  26. Kılıç, Veysel. “Dilin İşlevleri: Metin Eylem Kuramı Yaklaşımı”. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi/Journal of Social Sciences, 1/2, (2007), 124-138.
  27. Özdemir, Ali Rıza. “Bayram Durbilmez’in Alevilik ve Bektaşilik Araştırmalarına Katkısı”, Prof. Dr. Bayram Durbilmez’e Armağan -55. Yaş Anısına-. haz. F. Tekin, M.A. Ayvaz, Ö. Özdemir, Ş. Gümüş, ed. N. Özkan, İstanbul: Kriter Yayınevi, 2023, 163-181.
  28. Somuncu, Ahmet Şükrü. “Âşık Edebiyatında Değerler Eğitimi: Ozantürk’ün Şiirlerinden Örneklerle”. Prof. Dr. Bayram Durbilmez’e Armağan -55. Yaş Anısına-. haz. F. Tekin, M.A. Ayvaz, Ö. Özdemir, Ş. Gümüş, ed. N. Özkan, İstanbul: Kriter Yayınevi, 2023, 147-166. Toklu, Mehmet Osman. Dil Bilime Giriş. Ankara: Akçağ Yayınları, 2018.
  29. Tosun, Cemal. “Hoca Ahmed-i Yesevî’nin Dîvân-ı Hikmet’inde Eğitim”. Diyanet İlmi Dergi, 4, (2016), 147-167.
  30. Vardar, Berke. Dilbilimin Temel Kavram ve İlkeleri. İstanbul: Multilingual Yayınevi, 2001. Yolcu, Mehmet. “Dil: İşlevi, Çeşitleri ve Alanları Bağlamında Kavramsal Bir İnceleme”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 2/1, (2002), 67-96.