AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe copies are listed, the differences between Ankara copy compared to the other copies, its textual success, its contributions to the creation of the critical edition text are emphasized, the Oghuz elements are shown, and, based on these, determinations regarding the field of creation of the copy are included.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Navayî wrote Muhakamat-al-lughatayn, in which he compared Turkish and Persian in various aspects in the last years of his life. Although it is one of Navayî’s most important works, not as many copies have been created as his divans and Khamsa. The fact that Muhakamat-al-lughatayn is not a literary work impacts this. The hard copies of the work were printed several times in Paris, Istanbul, Crimea and Kokand in the 19th and 20th centuries. Muhakamat-al-lughatayn stands out among Navayî’s works as a source that constitute the most scientific studies. Many scientific publications have been published, and comparative texts have been prepared. The work has been translated into languages such as Hungarian, French, Russian, Persian, English, and also into Turkmen, Azerbaijani, Uyghur, Uzbek, and Turkey Turkish, as well as Ottoman Turkish. A few copies of this work have survived to date. This study was prepared based on a copy of the Ankara National Library. Since this manuscript, which we can call the “Ankara copy”, has just been recognized by the scientific world, it has not been the subject of a scientific publication. In the introduction part of the article, the translations into various languages and the date of the review are mentioned. The copies are listed, the differences between Ankara copy compared to the other copies, its textual success, its contributions to the creation of the critical edition text are emphasized, the Oghuz elements are shown, and, based on these, determinations regarding the field of creation of the copy are included.
Özet
Ali Şir Nevâyî Türk ve Fars dillerini çeşitli yönlerden karşılaştırdığı Muhâkemetü’lLugateyn eserini hayatının son yıllarında yazmıştır. Nevâyî’nin en önemli eserlerinden biri olmasına rağmen divanları ve Hamse’si kadar çok sayıda nüshasının oluşturulmadığı görülmektedir. Bunda Muhâkemetü’l-Lugateyn’in bir edebî eser olmamasının da etkisi muhakkaktır. Ancak 19. yüzyılda ve 20. yüzyılın başlarında Paris, İstanbul, Kırım ve Hokand’da eserin matbu nüshaları ayrı ayrı olmak üzere birkaç kere yayımlanmıştır. Buna bağlı olarak Muhâkemetü’lLugateyn, Nevâyî’nin eserleri arasında bilimsel çalışmalara en çok kaynak teşkil edenlerden biri olarak ön plana çıkmaktadır. Eserin metni üzerine çok sayıda bilimsel yayın yapılmış ve karşılaştırmalı metinleri hazırlanmıştır. Eser, Macarca, Fransızca, Rusça, Farsça, İngilizce gibi dillere tercüme edilmiş ve ayrıca Osmanlı Türkçesinin yanı sıra, Türkmen, Azerbaycan, Uygur, Özbek ve Türkiye Türkçesine aktarmaları da yapılmıştır. Bu açıdan bakıldığında Nevâyî’nin tercümesi (aktarımı) yapılan eserleri arasında Muhâkemetü’l-Lugateyn başta gelmektedir. Eserin birkaç nüshası günümüze ulaşmış olup bu çalışma, Ankara’da Milli Kütüphane’de bulunan nüsha esas alınarak hazırlanmıştır. Ankara nüshası denilebilecek bu yazma bilim dünyası tarafından yeni tanındığından eserle ilgili bilimsel yayınlara konu olmamıştır. Makalenin giriş kısmında eserin çeşitli dillere tercümeleri ve araştırılma tarihinden bahsedilmiştir. Ardından eserin nüshaları sıralanarak kısaca bilgi verildikten sonra Ankara nüshasının diğer nüshalara göre farklılıkları, metinsel bakımdan olumlu yönleri ve edisyon kritik metninin oluşturulmasındaki katkıları üzerinde durulmuş, nüshada görülen Oğuzca unsurlar gösterilerek bunlardan hareketle nüshanın istinsah sahası ile ilgili tespitlere yer verilmiştir.