Journals / Türkiyat Mecmuası / 2025 / Cilt: 35 Sayı: 1

Giants in Azerbaijani Folktales

Azerbaycan Masallarında Devler

Tuğba Bayrakdarlar(Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü)0000-0001-8218-4517
Pages
323–356
Publication Date
2025-06-23
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Thus, the widespread depiction of the giant in the collective memory of the Azerbaijani Turks was revealed.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Folktales are a type of narrative that mirrors the imagination, emotions, thoughts and beliefs of societies, has a connection with mythological periods and elements in terms of origin, and conveys the transformation and self realization process of individuals with heroes.
📊
Key Findings & Data:In this study, the giant motif in 47 folktales selected from the five-volume Azerbaijan Nağılları was examined and analyzed in terms of physical, spatial characteristics, functions and end.
💡
Conclusion & Impact:Thus, the widespread depiction of the giant in the collective memory of the Azerbaijani Turks was revealed.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Mitoloji · Masal · Motif

Abstract

Folktales are a type of narrative that mirrors the imagination, emotions, thoughts and beliefs of societies, has a connection with mythological periods and elements in terms of origin, and conveys the transformation and self realization process of individuals with heroes. Motifs leave deep traces on the reader-listener. Azerbaijani folktales, which have a rich corpus in the folktale tradition of the Turkic World, are important materials that preserve and transmit mythological motifs. In these folk products, which are treasures in this respect, giants occupy a large place in mythological motifs. In this study, the giant motif in 47 folktales selected from the five-volume Azerbaijan Nağılları was examined and analyzed in terms of physical, spatial characteristics, functions and end. As a result of the evaluation, it was seen that the giant motif in Azerbaijani folktales is used in accordance with its positive and negative meanings in Turkish and world mythologies and symbolized as one of the most common chaotic beings. According to the information obtained, the effects of the good- and bad-natured giants on the hero with their ordinary and extraordinary features were also interpreted. Thus, the widespread depiction of the giant in the collective memory of the Azerbaijani Turks was revealed.

Özet

Masallar toplumların hayal dünyalarına, duygu, düşünce ve inanç sistemlerine ayna tutan, köken itibarıyla mitolojik dönemlerle ve unsurlarla bağlantısı bulunan, bireyin dönüşümü ve kendini gerçekleştirme sürecini kahramanlar aracılığıyla aktaran anlatı türüdür. Kendisini meydana getiren ve her biri çeşitli anlamlara sahip olan motifler sayesinde okur-dinleyici üzerinde derin izler bırakmaktadır. Türk dünyası masal geleneği içerisinde zengin bir kül liyatı bulunan Azerbaycan masalları, bünyesinde mitolojik motifleri koruyup yaşatan ve günümüze aktaran önemli malzemelerdir. Bu yönüyle hazine niteliğindeki söz konusu halk ürünlerinde mitolojik motiflerin içerisinde devler geniş yer kaplamaktadır. Bu çalışmada Azerbaycan Nağılları adlı beş ciltlik eserden seçilen 47 masal üzerinde dev motifi metinler içerisindeki fiziksel, mekânsal özellikleri, işlevleri ve kahramanın erginlenmesindeki rolü ve sonu açısından ele alınıp çözümlenmiştir. Değerlendirme neticesinde Azerbaycan masallarında dev motifinin Türk ve dünya mitolojilerindeki olumlu ve olumsuz anlam karşılıklarına uygun tasvirde kullanıldığı ve kaotik varlıkların en yaygınlarından biri olarak kurgulanıp sembolleştirildiği görülmüştür. Elde edilen bilgilere göre iyi huylu ve kötü huylu olmak üzere iki şekilde örnekleri bulunan devlerin sahip olduğu olağan ve olağanüstü özellikleriyle kahraman üzerindeki tesirleri de yorumlanmıştır. Böylelikle Azerbaycan Türklerinin toplum hafızasındaki yaygın dev tasviri metinler üzerinden ortaya konmuştur.

🔖

Cite This Article

Bayrakdarlar, T., *, T. B. (2025). Giants in Azerbaijani Folktales. Türkiyat Mecmuası, Cilt: 35 Sayı: 1, 323–356. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.1516134

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (56)

  1. Ahundov, Ehliman. Azerbaycan Nağılları. 3. cilt. Bakı: Şerg-Gerb, 2005. google scholar
  2. Ahundov, Ehliman. Azerbaycan Nağılları. 4. cilt. Bakı: Şerg-Gerb, 2005. google scholar
  3. “Aladdinin Sihirli Lambası Masalı.” erişim 24 Mart 2024. https://www.birmasal.com/alaaddinin-sihirli-lambas-masali/. google scholar
  4. Aslan, Zeynep. “Karaçay-Malkar Masallarında Dış Ruh Motifi”. 3. Genç Akademisyenler Sempozyumu Bildiriler Kitabı içinde, 483-493. Ankara: Epamat Basım Yayın, 2016. google scholar
  5. Bahadur, Yeliz. “Türk Dünyası Masallarında İyi Huylu Devler ve Fonksiyonları”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 14 (2019): 121-134. erişim 2 Haziran 2024. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uygur/issue/50967/631035. google scholar
  6. Bakırcı, Nedim. “Türk Masallarında Olağanüstü Dağlar”, TÜRKAV Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 3/5 (2023): 1-21. erişim 20 Mayıs 2024. https://doi.org/10.5281/zenodo.10417105. google scholar Balkaya, Adem. “Halk Anlatılarında Kuyunun İşlevselliği Üzerine Bir Okuma”, Millî Folklor, 102 (2014): 53-64. erişim 20 Mayıs 2024. https:// www.millifolklordergisi.com/PdfViewer.aspx?Sayi=102&Sayfa=50. google scholar
  7. Barmanbay, Afina. “‘Ah Vah’ ve ‘Ohhay ile Ehmed’ İsimli Azerbaycan Masalları Üzerine Bir İnceleme”. I. Bilsel Uluslararası Aspendos Bilimsel Araştırmalar Kongresi- Kongre Kitabı içinde, editör İlyas Erpay, 197-208, Ankara: Astana Yayınları, 2024. https://bilselkongreleri.com/kongre-kitaplari. google scholar
  8. Bars, Mehmet Emin. “Türk Destanlarında Mağara Kültü Üzerine Bir Değerlendirme”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10/52 (2017): 76-82. erişim 20 Mayıs 2024. https://doi.org/10.17719/jisr.2017.1873. google scholar
  9. Bayat, Fuzuli. Türk Mitolojik Sistemi 2. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2007. google scholar
  10. Bekki, Salahaddin. “Türk Halk Anlatılarında Ölüm Ruhu Motifi”, Millî Folklor, 62 (2004): 53-66. erişim 2 Haziran 2024. https://www.millif olklordergisi.com/PdfViewer.aspx?Sayi=66&Sayfa=30. google scholar
  11. Beydili, Celal. Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük. çeviren Eren Ercan. Ankara: Yurt-Kitap-Yayın, 2004. google scholar
  12. Boratav, Pertev Naili. Türk Mitolojisi. İstanbul: BilgeSu Yayıncılık, 2012. google scholar
  13. Campbell, Joseph. Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. çeviren Sabri Gürses. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2010. google scholar
  14. Çelebi, Merve ve Sevda Önal Kılıç. “Türk Halk Anlatılarından Ahmedî’nin İskendernâme’sine Dev Motifi”, Culture and Civilization, 1/4 (2023): 12-22. erişim 2 Haziran 2024. https://dergipark.org.tr/tr/pub/culture/issue/76874/1233952. google scholar
  15. Çetindağ, Gülda. “Türk Kültüründe Mağara Motifi”. 38. ICANAS (Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi Bildiriler Kitabı I içinde, editörler Zeki Dilek, Mustafa Akbulut, Zeki Cemil Arda, Zeynep Bağlan Özer, Reşide Gürses, 443-455. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları, 2008. google scholar
  16. Çetinkaya, Gülnaz. “Türk Masallarında Korkunun Sembolik Kodları”, International Journal of Language Academy, 5/8 (2017): 407-419. erişim 2 Haziran 2024. https//doi.org/10.18033/ijla.3828. google scholar
  17. Çoruhlu, Yaşar. Türk Mitolojisinin Ana Hatları. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2002. google scholar
  18. Dilek, İbrahim. Türk Mitoloji Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2021. google scholar
  19. Donuk, Abdulkadir. “Eski Türklerde Saç Şekilleri Hakkında”. Saç Kitabı içinde, editör Emine Gürsoy Naskali, 3-11. İstanbul: Kitabevi, 2004. google scholar
  20. Durbilmez, Bayram ve Şule Gümüş. “Kırgızistan’da Kara İyeler ve Devlerle İlgili İnanışlar: Kırgız-Türk Destanlarından Örneklerle”, Millî Folklor, 17/133 (2022): 58-70. erişim 2 Haziran 2024. https://dergipark.org.tr/tr/pub/millifolklor/issue/71375/826775. google scholar
  21. Duymaz, Ali. “Türk Folklorunda Dış Ruh Tasarımı”, Bilig, 45 (2008): 1-22. google scholar
  22. Ercilasun, Ahmet Bican, ed. Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü 1. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1991. google scholar
  23. Ergun, Pervin. “Altay Destanlarında ve Anadolu Türk Masallarında Tastarakay-Keloğlan”, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 18 (2004): 37-45. erişim 2 Haziran 2024. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tdded/issue/12704/154585. google scholar
  24. Ergun, Pervin. Türk Kültüründe Ağaç. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi BaşkanlığıYayınları, 2004. google scholar
  25. Ergun, Pervin. “Altay Destanlarında ve Anadolu Türk Masallarında Tatarakay-Keloğlan”, Millî Folklor, 68 (2005): 78-84. erişim 2 Haziran 2024. https://www.millifolklordergisi.com/PdfViewer.aspx?Sayi=68&Sayfa=74. google scholar
  26. Ergun, Pervin. “Türk Kültüründe Ruhlar ve Orman Kültü”, Millî Folklor, 87 (2010): 113-121. erişim 20 Mayıs 2024. https://www.acarindex. com/milli-folklor-dergisi/turk-kulturunde-ruhlar-ve-orman-kultu-110135. google scholar
  27. Eyüboğlu, İ. Zeki. Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü. İstanbul: Sosyal Yayınlar, 1988. google scholar
  28. Frazer, James G. Altın Dal Dinin ve Folklorun Kökleri. 2. cilt. çeviren Mehmet H. Doğan. İstanbul: Payel Yayınları, 1992. google scholar
  29. Hançerlioğlu, Orhan. Dünya İnançları Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2000. google scholar
  30. İnayet, Alimcan. Türk Dünyası Efsane ve Masallarında Bir Dev Tipi Yalmavuz/Celmoğuz. İstanbul: Bilge Kültür Sanat, 2010. google scholar
  31. İnayet, Alimcan. “Epik Kahramanların Devlere Has Özellikleri Üzerine”, Millî Folklor, 52 (2001): 68-71. erişim 2 Haziran 2024. https://www.millifolklordergisi.com/PdfViewer.aspx?Sayi=52&Sayfa=65. google scholar
  32. Jung, Carl Gustav. Dört Arketip. çeviren Zehra Aksu Yılmazer. İstanbul: Metis Yayınları, 2005. google scholar
  33. Qafarlı, Ramazan. Azǝrbaycan Türklǝrinin Mifologiyası. Bakı: Ağrıdağ Nǝşriyyatı, 2004. google scholar
  34. Karakurt, Deniz. Türk Mitoloji Ansiklopedisi Açıklamalı-Resimli Türk Söylence Sözlüğü. Türkiye: e-kitap, 2012. Pdf. google scholar
  35. Korkmaz, Esat. Eski Türk İnançları ve Şamanizim Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Anahtar Kitaplar Yayınevi, 2003. google scholar
  36. Mackenzie, Donald A. Çin ve Japon Mitolojisi. çeviren Koray Akten. Ankara: İmge Kitabevi, 1996. google scholar
  37. Ögel, Bahaeddin. Türk Mitolojisi. 1. cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1993. google scholar
  38. Ögel, Bahaeddin. Türk Mitolojisi. 2. cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1995. google scholar
  39. Özdemir, Serdar Deniz. “Türk Halk Anlatılarında Dev Motifi”. Doktora tezi, Fırat Üniversitesi, 2019. Ulusal Tez Merkezi (555927). google scholar
  40. Özdemir, Serdar Deniz. Türk Halk Anlatılarında Devler. Çanakkale: Paradigma Akademi, 2022. google scholar
  41. Özünel Ölçer, Evrim. Masal Mekânında Kadın Olmak. Ankara: Geleneksel Yayınları, 2017. google scholar
  42. Sarpkaya, Seçkin. Türklerin Şeytani Masalları. Ankara: Karakum, 2021. google scholar
  43. Sever, Mustafa. “Masallarda Dış Can (Canın Beden Dışında Saklanması)”, Millî Folklor, 60 (2003): 161-164. erişim 2 Haziran 2024. https:// www.millifolklordergisi.com/PdfViewer.aspx?Sayi=60&Sayfa=157. google scholar
  44. Seyidov, Nüreddin. Azerbaycan Nağılları. 5. cilt. Bakı: Şerg-Gerb, 2005. google scholar
  45. Şahbaz, Mehibe. “İslamiyet Öncesi Türklerde Saç Kültürü”, Journal of History School, 46 (2020): 1490-1507. erişim 20 Mayıs 2024. https// doi.org/10.29228/joh.41834. google scholar
  46. Şahin, Özlem. “Türk Destanlarındaki Devlerin Genel Özellikleri ve Türk Mitolojisi İle İlgileri”, Yenisey, 1 (2020): 11-24. erişim 2 Haziran 2024. https//doi.org/10.29228/yenisey.47694. google scholar
  47. Tehmasib, Memmedhüseyn. Azerbaycan Nağılları. 2. cilt. Bakı: Şerg-Gerb, 2005. google scholar
  48. Türkan, Kadriye. “Türk Dünyası Masallarında Su Kültü”, Millî Folklor, 93 (2012): 135-148. google scholar
  49. Türkeş, G. Umay. “Türk Masallarında Geleneksel ve Efsanevî Yaratıklar”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 2/3-4 (2009): 84-115. erişim 2 google scholar
  50. Haziran 2024. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mahder/issue/36158/406500. google scholar
  51. Uraz, Murat. Türk Mitolojisi. İstanbul: Düşünen Adam Yayınları, 1994. google scholar
  52. Yalçınkaya, Fatoş. “Uygur Sihir Masallarındaki Olağanüstü Düşmanların Mitik Kökeni”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 13 (2019): 44-56. erişim 2 Haziran 2024. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uygur/issue/46541/571022. google scholar
  53. Yıldız, Naciye. “Türk Destanlarında Kötü Huylu Devler”, Millî Folklor, 87 (2010): 41-50. erişim 2 Haziran 2024. https://millifolklordergisi.com/PdfViewer.aspx?Sayi=87&Sayfa=38. google scholar
  54. Yılmaz, Bora. “Türk Halk Anlatılarında Devler ve Devlerin Mitolojik Ana İle İlişkisi”, SOBİDER-Sosyal Bilimler Dergisi, 60 (2022): 163-171. erişim 2 Haziran 2024. https//doi.org/10.29228/SOBIDER.64490. google scholar
  55. Yücel, Ayşe. “Masallarda Dev ve Yaratılış Destanındaki Benzerlikleri”, Millî Folklor, 39 (1998): 38-45. erişim 2 Haziran 2024. https://www.millifolklordergisi.com/PdfViewer.aspx?Sayi=39&Sayfa=37. google scholar
  56. Zeynallı, Henefi. Azerbaycan Nağılları. 1. cilt. Bakı: Şerg-Gerb, 2005. google scholar