Journals / Türkiyat Mecmuası / 2026 / Cilt: 35 Sayı: 2

The Motif of Bad Fate that Comes with Hunting in Old Uighur Jatakas and Some Islamic Period Turkish Literature Sources

Eski Uygur Jatakaları ve Bazı İslami Dönem Türk Edebiyatı Kaynaklarında Avcılıkla Gelen Kötü Kader Motifi

Ayşe Özkan Akdağ(İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7172-7950
Fikret Turan(İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-3532-3910
Pages
843–860
Publication Date
2025-12-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Following a concise and general overview of the role of hunting in Turkish history and the beliefs held by the Turks concerning this practice, the source texts containing the motif of unfavourable fate associated with hunting and the parallels in the treatment of this motif in these texts and in Islamic period Turkish literature sources are presented.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Following their defeat by the Kyrgyz in 840, the Uighur Turks migrated to the Turfan region, where they engaged in an intensive translation activity, translating significant religious Buddhist texts into Turkish.
📊
Key Findings & Data:Among these translations were jataka tales, which recount the Buddha's past lives within the birth-death cycle.
💡
Conclusion & Impact:Following a concise and general overview of the role of hunting in Turkish history and the beliefs held by the Turks concerning this practice, the source texts containing the motif of unfavourable fate associated with hunting and the parallels in the treatment of this motif in these texts and in Islamic period Turkish literature sources are presented.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Eski Uygur Budist Metinleri · İslami Dönem Türk Edebiyatı · Avcılık

Abstract

Following their defeat by the Kyrgyz in 840, the Uighur Turks migrated to the Turfan region, where they engaged in an intensive translation activity, translating significant religious Buddhist texts into Turkish. Among these translations were jataka tales, which recount the Buddha's past lives within the birth-death cycle. Within these jatakas, a recurring theme is the depiction of hunting and the associated concept of "bad fate" that accompanies it. While the explicit rationale for the heroes' encountering such misfortune is not delineated, the motif of "bad fate" that befalls those engaged in hunting serves as a salient theme. This study, which sought to investigate the cause of the misfortune that befalls the protagonists engaged in hunting in Jatakas, is grounded in Old Uighur Buddhist texts and Buddhist teachings. Following a concise and general overview of the role of hunting in Turkish history and the beliefs held by the Turks concerning this practice, the source texts containing the motif of unfavourable fate associated with hunting and the parallels in the treatment of this motif in these texts and in Islamic period Turkish literature sources are presented.

Özet

840 yılında Kırgızlar tarafından yenilgiye uğratıldıktan sonra Turfan bölgesine göç ederek Budizm’i benimseyen Uygur Türkleri, burada yoğun bir çeviri faaliyeti içerisine girerek Budizm’e ait önemli dinî eserleri Türk diline çevirmişlerdir. Uygurların çevirdikleri dinî eserler arasında, doğum-ölüm döngüsü içinde Buda’nın geçmiş yaşantılarından birinin hikâyesi olan jataka türü eserler de bulunmaktadır. Jatakalarda olay örgüsü içinde sık sık işlenen konulardan biri avcılık ve beraberinde gelen kötü kader motifidir. Hikâyelerde kahramanların kötü kaderle cezalandırılma sebebi olarak av ve avcılıkla uğraşmaları açıkça belirtilmemekle beraber bu tür işlerle uğraşanların peşini bırakmayan kötü kader dikkati çekmektedir. Jatakalarda avcılıkla uğraşan kahramanların başına gelen uğursuzlukların sebebini araştırmak amacıyla yola çıkılan bu çalışmada Eski Uygur Budist metinleri ve Budist öğretiler esas alınmıştır. Türk tarihi içinde avcılığın yeri ile Türklerin benimsedikleri inançların bu pratiğe bakışına kısa ve genel bir bakışın ardından avcılıkla gelen kötü kader motifinin yer aldığı kaynak metinler ve bu metinler ile İslami dönem Türk edebiyatı kaynaklarında söz konusu motifin işlenişindeki paralelliklere yer verilmiştir.

🔖

Cite This Article

Akdağ, A. Ö., Turan, F. (2025). The Motif of Bad Fate that Comes with Hunting in Old Uighur Jatakas and Some Islamic Period Turkish Literature Sources. Türkiyat Mecmuası, Cilt: 35 Sayı: 2, 843–860. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.1609930

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (53)

  1. Arat, Reşit Rahmeti. Yusuf Has Hâcib: Kutadgu Bilig I (Metin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2007. google scholar
  2. Arat, Reşit Rahmeti. Yusuf Has Hâcib: Kutadgu Bilig II (Çeviri). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1991. google scholar
  3. Aydın, Erhan. Eski Türklerde Gündelik Hayat. İstanbul: Kronik Kitap, 2022. google scholar
  4. Aydın, Fuat. Hint Dinlerine Giriş (Hinduizm, Caynizm, Budizm, Sihizm). Ankara: Eski Yeni Yayınları, 2021. google scholar
  5. Baldick, Julian. Hayvan ve Şaman (Orta Asya’nın. Antik Dinleri). çeviren Nevin Şahin. İstanbul: Hil Yayın, 2016. google scholar
  6. Beyza Aral Bahtiyaroğulları, Orta Asya Uygur Resim Sanatında Biçim ve Anlam, İstanbul: Altınbaş Üniversitesi Yayınları, 2023 google scholar
  7. Bibliothèque Nationale de France. “Le roman des amours de Leïla et de Meǧnoun, récit en vers mesnevis, par Mohammed ibn Soleïman, surnommé Fouzouli Baghdadi‖” Erişim 14 Kasım 2024, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b84272029/f100.item google scholar
  8. Bursa Büyükşehir Belediyesi, “Dede Korkut Kitabı Bursa Yazması” Erişim 6.11.2024, link:(https://www.bursa.bel.tr/yayinlar_pdf_viewer?id=2401#dflip-katalog/261/) google scholar
  9. Çağatay, Saadet. Altun Yaruktan İki Parça. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1945. google scholar
  10. Çetinkaya, Ömer. İslam Fıkhında Avcılık ve Av Hükümleri, Yüksek Lisans tezi, Marmara Üniversitesi, 2010. google scholar
  11. Çoruhlu, Yaşar. “Türk Sanatında Ejder Öldürme Sahnelerinin Sembolizmi”. Av ve Avcılık Kitabı içinde, editör Emine Gürsoy Naskali ve Hilal Oytun Altun, 103-130. İstanbul: Kitabevi, 2008. google scholar
  12. Çoruhlu, Yaşar. Erken Devir Türk Sanatı: İç Asya’da Türk Sanatının Doğuşu ve Gelişimi. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2020. google scholar
  13. Demirci, Ümit Özgür. Eski Uygurca Dört Çatik. İstanbul: Kesit Yayınları, 2014. google scholar
  14. Derin, Serkan. Tasavvuf ve Budizmin Ortak Dili. İstanbul: Endülüs Yayınları, 2018. google scholar
  15. Doğan, Muhammet Nur. Fuzulî: Leylâ ve Mecnun (Metin, Düzyazıya Çeviri, Notlar ve Açıklamalar). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2007. google scholar
  16. Eraslan, Kemal, Eski Uygur Türkçesi Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2012. google scholar
  17. Ercilasun, Ahmet Bican ve Akkoyunlu, Ziyat. Kaşgarlı Mahmud: Dîvânu Lugât’t-Türk (Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020. google scholar
  18. Ercilasun, Ahmet Bican. Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi. Ankara: Akçağ Yayınları, 2017. google scholar
  19. Ergin, Muharrem. DedeKorkut Kitabı I-II (Giriş-Metin-İndeks-Gramer-Tıpkıbasım). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2018. google scholar
  20. Furat, Ahmet Hamdi. “İslam Hukukunda ‘Avcılık’ (Fıkıh Kitaplarındaki Kitabu’s-Sayd Bahsinden Modern Avcılığa Bakış)”, Ekev Akademi Dergisi 55 (2013): 225-242 google scholar
  21. Golden, Peter Benjamin, Türk Halkları Tarihine Giriş: Ortaçağ ve Erken Yeniçağ’da Avrasya ve Ortadoğu’da Etnik Yapı ve Devlet Oluşumu, çeviren Osman Karatay. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2023. google scholar
  22. Gülcalı, Zemire. Eski Uygurca Altun Yaruk Sudur'dan ''Aç Bars'' Öyküsü (Metin-Çeviri-Açıklamalar-Sözlük). Yüksek Lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, 2009. google scholar
  23. Güler, Özbay ve Hergüner, Gülten. “Türk Kültüründe Avcılığın Temel Dayanakları”, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5/5 (1999): 32-49. google scholar
  24. Hamilton, James Russel. Budacı İyi Kalpli ve Kötü Kalpli Prens Masalının Uygurcası: Prens Kalyanamkara ve Papamkara Hikâyesi. çeviren Ece Korkut ve İsmet Birkan, Ankara: Türk Dil Kurumu, 2020. google scholar
  25. İlhan, Enes. Necâtî Bey Dîvânı: Metin - Bağlamlı Dizin-İşlevsel Sözlük. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, 2023. google scholar
  26. Kafesoğlu, İbrahim. Eski Türk Dini. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1980. google scholar
  27. Karayi, Feyyaz. Hint Dinleri. çeviren Kutalmış Fidan. İstanbul: Ganeşa Yayınevi ve Dağıtım, 2019. google scholar
  28. Korürek, Tuğrul. Başlangıçtan Bugüne Türk Halkları ve Alt Boyları: 24 Hun Boyu ve Sonrası (Siyasi Tarih Dâhil). Ankara: Luna Yayınları, 2024. google scholar
  29. Kozan, Ali ve Bilgili, Rumeysa. “Hz. Ali’nin Menkıbevî Hayatına Dair Bir Destan: Dâstân-ı Ejderhâ ve İslâmî Dönem Anadolu Türk Kültürü’ne Yansımaları”, Turkish Studies, 8/5 (2013): 465-490. google scholar
  30. Kubbealtı Lugatı. “Fabl”, Erişim 5.11.2024, https://lugatim.com/s/fabl google scholar
  31. Levend, Agâh Sırrı. “Türk Edebiyatında Hikaye”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 15 (1967): 71-117. google scholar
  32. Ölmez, Mehmet. Orhon-Uygur Hanlığı Dönemi Moğolistan’daki Eski Türk Yazıtları (Metin-Çeviri-Sözlük). Ankara: BilgeSu Yayıncılık, 2015. google scholar
  33. Özbay, Betül. Huastuanift: Maniheist Uygurların Tövbe Duası. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2014. google scholar
  34. Roux, Jean-Paul. Orta Asya’da Kutsal Bitkiler ve Hayvanlar. çeviren Aykut Kazancıgil ve Lale Arslan. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2005. google scholar
  35. Şeker, Fatih Mehmet. “Kutadgu Bilig Tasavvufî Açıdan Nasıl Okunabilir?”, İslam Araştırmaları Dergisi, 24 (Eylül 2010): 25-62. google scholar
  36. Şen, Serkan. Eski Uygur Türkçesi Dersleri. İstanbul: Kesit Yayınları, 2016. google scholar
  37. Şentürk, Ahmet Atilla. Osmanlı Şiiri Klavuzu, Cilt 1. İstanbul: Osmanlı Edebiyatı Araştırmaları Merkezi, 2016. google scholar
  38. Shahgoli, Nasser Khaze; Yaghoob, Valiollah; Aghatabai, Shahrouz ve Behzad Mtad, Sara. “Dede Korkut Kitabı’nın Günbet Yazması: İnceleme, Metin, Dizin ve Tıpkıbasım”, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 16/2 (2019): 147-379. google scholar
  39. Şirin User, Hatice. “Göktürk Yazıtlarında Av”. Av ve Avcılık Kitabı içinde, editör Emine Gürsoy Naskali ve Hilal Oytun Altun, 29-44. İstanbul: Kitabevi, 2008. google scholar
  40. Solmaz, Ali Osman. Tutmacı’nın Gül ü Hüsrev Adlı Eseri: İnceleme-Metin-Dizin. Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, 2007. google scholar
  41. Taşağıl, Ahmet. Göktürler I, II, III. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2012. google scholar
  42. Tekin, Şinasi. “Mani Dinin Uygurlar Tarafından Devlet Dini Olarak Kabül Edilişinin 200. Yıldönümü Dolayısı İle Birkaç Not”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 10 (1962): 1-11. google scholar
  43. Tekin, Şinasi. Uygurca Metinler II Mayrisimit: Burkancıların Mehdîsi Maitreya ile Buluşma Uygurca İptidaî Bir Dram. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2019. google scholar
  44. Tokyürek, Hacer. Eski Uygur Türkçesinde Budizm ve Maniheizm Terimleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2019. google scholar
  45. Turan, Fikret, “Metin ve Gramer Özellikleri Bakımından Çağatayca Manzum Kėyik-Nâme Hikâyesi”, Türkiyat Mecmuası, 29/1 (2019): 199-214. google scholar
  46. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük. “Av”, Erişim 12.11.2024, https://sozluk.gov.tr/ google scholar
  47. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük. “Ava Giden Avlanır”, Erişim 1.12.2024, https://sozluk.gov.tr/ google scholar
  48. Uysal, Yasin. “Halk Tipi Mesnevî Geleneği ve Güvercin Destanı’nın Vatikan Nüshası Hakkında Bir İnceleme”, Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 4/7 (2021), 117-134. google scholar
  49. Wilkens, Jens. Handwörterbuch des Altuigurischen, (Altuigurisch – Deutsch – Türkisch) / Eski Uygurcanın El Sözlüğü. Eski Uygurca – Almanca – Türkçe. Göttingen: Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, 2021. google scholar
  50. Yıldız, Enes. “Klasik Türk Şiirinde Şikâriyyeler Saydiyyeler”, Türklük Bilimi Araştırmaları, 46 (2019): 177-221. google scholar
  51. Yılmaz, Nuran. “Klasik Türk Şiirinde Avcılığa Dair ‘Uğur’ ve ‘Uğursuzluk’ İnanışları”. Av ve Avcılık Kitabı içinde, editör Emine Gürsoy Naskali ve Hilal Oytun Altun, 525-542. İstanbul: Kitabevi, 2008. google scholar
  52. Yitik, Ali İhsan. Doğu Dinleri. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi, 2014. google scholar
  53. Zieme, Peter. “Some Data on Old Uıgur Traps”, Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 133 (2016): 309–318 google scholar