Journals / Türkiyat Mecmuası / 2026 / Cilt: 35 Sayı: 2

The Positivist References of the New Language Movement

Yeni Lisan Hareketi’nin Pozitivist Kaynakları

Serkan Özdemir(MARMARA ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-3620-0779
Pages
829–842
Publication Date
2025-12-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

By approaching the new understanding of language from a sociolinguistic perspective, it aims to reveal its underlying sociological and philosophical sources.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The New Language movement is a linguistic and intellectual formation that developed in line with the ideology of Turkism.
📊
Key Findings & Data:They are inspired by 19th- century positivists such as Auguste Comte (1798-1857), Herbert Spencer (1820-1903), and Emile Durkheim (1858-1917).
💡
Conclusion & Impact:By approaching the new understanding of language from a sociolinguistic perspective, it aims to reveal its underlying sociological and philosophical sources.
🔬Design:Modeling & Simulation
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Yeni Lisan · Pozitivizm · Milliyetçilik

Abstract

The New Language movement is a linguistic and intellectual formation that developed in line with the ideology of Turkism. New Language advocates aim to raise national consciousness and ensure national unity through language and literature. They draw on various philosophical, linguistic, and sociological sources. They are inspired by 19th- century positivists such as Auguste Comte (1798-1857), Herbert Spencer (1820-1903), and Emile Durkheim (1858-1917). The Neo-Linguists seek a path to salvation for society around the concepts of ‘evolution’, ‘development’, and ‘progress’. They propose a nation-centered model of society. They turn a common language and literature into a tool. They link social salvation to the development of national consciousness. Therefore, their views on language develop in connection with positivist thought. The organic understanding of society in 19th-century positivism is shaped by organic-evolutionary social theories and functionalist approaches. This study is based on the argument that the New Language movement was influenced by positivism. It establishes a connection between 19th-century positivism and the New Language movement. It relates the sociological and linguistic justifications of the New Language movement to positivist social theories. By approaching the new understanding of language from a sociolinguistic perspective, it aims to reveal its underlying sociological and philosophical sources.

Özet

Yeni Lisan hareketi, Türkçülük ideolojisine bağlı olarak gelişen bir dil ve düşünce oluşumudur. Yeni Lisancılar dil ve edebiyat vasıtasıyla millet bilincini yükseltmeyi, ulusal birliği sağlamayı amaç edinirler. Toplumsal evrimin ilk aşamasının kültür birliği olduğunu savunurlar. Dili ve toplumu canlı bir organizma veya biyolojik varlık olarak ele alırlar. Tabiatın işleyişi ve evrimiyle dilin işleyişi ve evrimi arasında bağ kurarlar. Çeşitli felsefi, dil bilimsel ve sosyolojik kaynaklardan beslenirler. Auguste Comte (1798-1857), Hebert Spencer (1820-1903), Emile Durkheim (1858-1917) gibi 19. yüzyıl pozitivistlerinden esinlenirler. Yeni Lisancılar, ‘evrim’, ‘tekâmül’, ‘terakki” kavramları etrafında toplum için bir kurtuluş yolu ararlar. Ulus merkezli bir toplum tasarısı ortaya koyarlar. Dil ve edebiyat gibi ortak kültürel unsurları sadece dilbilimsel veya edebî bir mesele olarak değil, sosyolojik bir olgu olarak ele alırlar. Bu nedenle dil hakkındaki görüşleri pozitivist düşünceyle bağlantılı olarak gelişir. 19. yüzyıl pozitivizminin organik toplum anlayışı, organizmacı-evrimci toplum teorileri ve işlevselci yaklaşımıyla şekillenir. Bu çalışma, Yeni Lisan hareketinin pozitivizmden etkilendiği savına dayanır. 19. yüzyıl pozitivizmi ile Yeni Lisan hareketi arasında bağ kurar. Yeni Lisan hareketinin sosyolojik ve dil bilimsel gerekçelerini pozitivist toplum teorileriyle ilişkilendirir. Yeni dil anlayışını sosyolingüistik bir yaklaşımla ele alarak onun dayandığı sosyolojik ve felsefi kaynakları açığa çıkarmayı amaçlar.

🔖

Cite This Article

Özdemir, S. (2025). The Positivist References of the New Language Movement. Türkiyat Mecmuası, Cilt: 35 Sayı: 2, 829–842. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.1615123

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (49)

  1. Aksan, Doğan. Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dilbilim. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2003. google scholar
  2. Alangu, Tahir. Ömer Seyfettin Ülkücü Bir Yazarın Romanı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2017. google scholar
  3. Aydın, Kemal. “Yapısal İşlevselci Teori ve Toplumsal Tabakalaşma”, Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 4 (8) (2014): 214-239. google scholar
  4. Balkaya, Cihan. “Pozitivizm Tarihsel Süreç İçerisindeki Gelişimi ve Sosyal Düşünceye Etkileri”, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (33) (2015): 87-106. google scholar
  5. Benveniste, Emile. Genel Dilbilim Sorunları. çeviren Erdim Öztokat. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1995. google scholar
  6. Bozdoğan, Ahmet. “Birinci Yeni Lisan Makalesini Milli Edebiyat Akımının Bildirgesi Olarak Okumak”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/2 (2007): 251-266. google scholar
  7. Bozgöz, Faruk. “Dil-Toplum İlişkisi ve Ari-Sami Polemiğinde Dil ve Sami Dilleri”, Ekev Akademi Dergisi, (20) (2004): 277-294. google scholar
  8. Çelik, Hüseyin. "Genç Kalemler", TDV İslâm Ansiklopedisi içinde, 14: 21-23. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi Yayınları, 1996. google scholar
  9. Çevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları, 1999. google scholar
  10. Develi, Hayati. “Yeni Lisan Hareketi Yeni mi?” Türk Dili, Dil ve Edebiyat Dergisi, (715) (2011): 51-58. google scholar
  11. Durkheim, Emile. Sosyoloji Dersleri. çeviren Ali Berktay. İstanbul: İletişim Yayınları, 2006. google scholar
  12. Durkheim, Emile. Toplumbilimin Yöntem Kuralları, çeviren Özer Ozankaya. İstanbul: Cem Yayınevi, 2013. google scholar
  13. Efe, Kürşat. “Ömer Seyfettin’in Dil Yazılarındaki Düşünceleri ve Yansımaları”, KARE-Uluslararası Karşılaştırmalı Edebiyat, Tarih ve Düşünce Dergisi, (11) (2021): 364-388. google scholar
  14. Enginün, İnci. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, İstanbul: Dergâh Yayınları, 1991. google scholar
  15. Erarslan, Recep. “Ömer Seyfettin’in “Yeni Lisan” Haricindeki Dil Yazıları”, Hece, (265) (2019): 602-628. google scholar
  16. Ercilasun, Bilge. İkinci Meşrutiyet Devrinde Tenkit. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2013. google scholar
  17. Erişirgil, Mehmet Emin. Bir Fikir Adamının Romanı Ziya Gökalp. hazırlayan Aykut Kazancıgil ve Cem Alpar. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 2007. google scholar
  18. Filizok, Rıza. Ziya Gökalp’ın Edebî Eserlerinde Halk Edebiyatı Tesiri Üzerine Bir Araştırma. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1991. google scholar
  19. Giddens, Anthony. Sosyoloji. hazırlayan Cemal Güzel. İstanbul: Kırmızı Yayınları, 2012. google scholar
  20. Gökalp, Ziya. Türkleşmek, İslâmlaşmak, Muasırlaşmak. hazırlayan İbrahim Kutluk. Ankara: Devlet Kitapları, 1976. google scholar
  21. Gökalp, Ziya. Makaleler II. hazırlayan Süleyman Hayri Bolay. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1982. google scholar
  22. Gökalp, Ziya. Yeni Hayat-Doğru Yol. hazırlayan Müjgân Cunbur. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1976. google scholar
  23. Gökalp, Ziya. Türkçülüğün Esasları. hazırlayan Nusret Gedik. İstanbul: Ataç Yayınları, 2019. google scholar
  24. Hartmann, Martin. “Ali Canip Yöntem I” Türk Dili Dergisi, (805) (2019): 52-63. google scholar
  25. Türk Dil Kurumu, Genç Kalemler Dergisi. hazırlayan İsmail Parlatır-Nurullah Çetin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1999. google scholar
  26. Kaplan, Mehmet. “Ziya Gökalp ve "Yeniden Doğma" Temi”, Türkiyat Mecmuası, 16 (1971): 1-18. google scholar
  27. Kaplan, Mehmet. Türk Edebiyatı Üzerine Araştırmalar 2. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2010. google scholar
  28. Kongar, Emre. Toplumsal Değişme. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1972. google scholar
  29. Kösemihal, Nurettin Şazi. Sosyoloji Tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1968. google scholar
  30. Levend, Agâh Sırrı. Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1960. google scholar
  31. Martinet, André. İşlevsel Genel Dilbilim. çeviren Berke Vardar. Ankara: Birey ve Toplum Yayınları, 1985. google scholar
  32. Ömer Seyfettin. Ömer Seyfettin Bütün Nesirleri (Fıkralar, Makaleler, Mektuplar, Çeviriler). hazırlayan Nâzım Hikmet Polat. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2018. google scholar
  33. Oğuz, Alaattin. “Yeniden Doğuş Siyaseti ve Türkçü Kültürel İnşanın Kaynakları”, Türkiyat Mecmuası, 32 (1) (2022): 1-17. google scholar
  34. Öksüz, Yusuf Ziya. Türkçenin Sadeleşme Tarihi Genç Kalemler ve Yeni Lisan Hareketi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2004. google scholar
  35. Özdemir, Serkan. “Ömer Seyfettin’in İdeolojik ve Edebî Kaynakları”, Ömer Seyfettin İçin Hatıra Kitabı içinde, editör Nâzım H. Polat ve Filiz Ferhatoğlu, 256-282. İstanbul: Türk Ocağı Yayınları, 2020. google scholar
  36. Özyurt, Cevat. “Dilde ve Edebiyatta Uluslaşma: Genç Kalemler ve Yeni Lisan Hareketi”, Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 2 (5) (2005): 54-79. google scholar
  37. Polat, Nâzım H. “109. Yılında Yeni Lisan’a Eleştirel Bir Bakış”, Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, (820) (2020): 14-23. google scholar
  38. Saussure, Ferdinad de. Genel Dilbilim Dersleri. çeviren Berke Vardar. Ankara: Birey ve Toplum Yayınları, 1985. google scholar
  39. Sazyek, Esra. “Bir Kanon Başlatıcısı Olarak Yeni Lisan Hareketi”, Erdem, (64) (2013): 85-102. google scholar
  40. Sazyek, Hakan. “Türk Edebiyatının İlk Avangart Hareketi: Yeni Lisan” Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (24) (2012): 113-136. google scholar
  41. Sazyek, Hakan. “Edebiyatımızın İlk ‘Yıkıcı-Yaratıcı’sı: Ömer Seyfettin”, Hece, (265) (2019), 41. google scholar
  42. Swingewood, Alan. Sosyolojinin Kısa Tarihi. çeviren Osman Akınhay. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 1998. google scholar
  43. Şeker, Aziz. “İş bölümünün, Sosyal Politika ve Toplumsal Dayanışma Açısından Sosyolojik Çözümlemesi”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (1) (2020): 20-27. google scholar
  44. Timurtaş, Faruk Kadri. Makaleler (Dil ve Edebiyat İncelemeleri). hazırlayan. Mustafa Özkan. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1997. google scholar
  45. Toprak, Zafer. “Osmanlı’da Toplumbilimin Doğuşu”, Cumhuriyet’ten Devreden Düşünce Mirası-Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi içinde, ed. Tanıl Bora ve Murat Gültekingil, 310-327. İstanbul: İletişim Yayınları, 2001. google scholar
  46. Toprak, Zafer. “Psikolojiden Sosyolojiye Türkiye’de Durkheim Sosyolojisinin Doğuşu”, Toplumsal Tarih, (238) (2013): 22-32. google scholar
  47. Ural, Şafak. Pozitivist Felsefe. İstanbul: Alfa Yayınları, 2012. google scholar
  48. Uzman, Mehmet. “Değişimin Lokomotifi: Alfabe Devrimi”, Muhafazâkar Düşünce, 1 (4) (2005), 57-63. google scholar
  49. Wallace, Ruth A. ve Alison, Wolf. Çağdaş Sosyoloji Kuramları Klasik Geleneğin Genişletilmesi. çeviren Leyla Elburuz ve M. Rami Ayas. Ankara: Doğubatı Yayınları, 2015. google scholar