Journals / Türkiyat Mecmuası / 2025 / Cilt: 35 Sayı: 2

Dome Medallions in the Anatolian Seljuk Architecture

Anadolu Selçuklu Mimarisinde Kubbe Madalyonları

Alper Altın(NEVŞEHİR HACI BEKTAŞ VELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-9295-3428
Pages
452–489
Publication Date
2025-12-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Finally, the symbolic meanings of the medallions are discussed.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The Seljuks, who blended cultural interaction with their original interpretation, benefited from their own experiences and traditions while transferring their architectural knowledge to Anatolia.
📊
Key Findings & Data:Seljuk domes, which stand out with their unique form and ornamentation, not only covered the buildings, but also crowned the spaces by providing a spacious area.
💡
Conclusion & Impact:Finally, the symbolic meanings of the medallions are discussed.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Anadolu Selçuklu Mimarisi · Kubbe · Madalyon

Abstract

The Seljuks, who blended cultural interaction with their original interpretation, benefited from their own experiences and traditions while transferring their architectural knowledge to Anatolia. Seljuk domes, which stand out with their unique form and ornamentation, not only covered the buildings, but also crowned the spaces by providing a spacious area. In domes built with materials such as stone or brick, the emphasis on the center draws attention. In our study, the domes with medallions in the Anatolian Seljuk architecture were handled and it was aimed to introduce the medallions that were about to disappear. In this context, it has been determined that twenty-two domes in the Anatolian Seljuk architecture that have survived to this day have medallions. General photographs of the examples and photographs of the medallions are included. Reconstructions were made by using the remains of those that were severely damaged. Apart from these examples, domes with medallions, whose location is known but which have not survived to this day, are also mentioned. In the evaluation section, medallions are discussed in terms of function and esthetics, and their place and importance in Turkish-Islamic architecture are emphasized. Finally, the symbolic meanings of the medallions are discussed.

Özet

Kültürel etkileşimi özgün yorumuyla harmanlayan Selçuklular mimari birikimlerini Anadolu’ya aktarırken tecrübelerinden ve geleneklerinden yararlanmışlardır. Farklı amaçlar için inşa edilen yapılarda bazen yapının kendisine bazen de mimari elemanlarına vurgu yaparak kimliklerini yansıtmışlardır. Selçuklu kimliği taşıyan mimari birimlerden biri de kubbeler olmuştur. Kendine özgü formu ve süslemesiyle ön plana çıkan Selçuklu kubbeleri yapıların üzerini örtmekle kalmamış, ferah bir alan sağlayarak mekanları taçlandırmıştır. Taş veya tuğla gibi malzemelerle inşa edilen kubbelerde özellikle merkez vurgusu dikkat çekmektedir. Kubbelerin göbekleri bazen aydınlık fenerleriyle bazen de madalyonlarla donatılarak görkemli hale getirilmiştir. Çalışmamızda Anadolu Selçuklu mimarisindeki madalyonlu kubbeler ele alınmış, yok olmaya yüz tutmuş olan madalyonların tanıtılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda Anadolu Selçuklu mimarisinde günümüze gelebilen yirmi iki kubbenin madalyona sahip olduğu saptanmıştır. Örneklerin genel fotoğrafları ile birlikte madalyon fotoğraflarına yer verilmiştir. Fotoğrafların yanı sıra kubbelerin ve madalyonların çizimleri yapılarak asli durumları verilmeye çalışılmıştır. Büyük oranda hasar görmüş olanların bakiyelerinden yararlanılarak rekonstrüksiyonu yapılmıştır. Bu örnekler dışında yeri belli olan ancak günümüze gelemeyen madalyonlu kubbelere de değinilmiştir. Değerlendirme bölümünde madalyonlar, işlevsel ve estetik açıdan ele alınmış, Türk-İslam mimarisindeki yeri ve önemi üzerinde durulmuştur. Son olarak madalyonların sembolik anlamları tahlil edilmiştir.

🔖

Cite This Article

Altın, A., *, A. A. (2025). Dome Medallions in the Anatolian Seljuk Architecture. Türkiyat Mecmuası, Cilt: 35 Sayı: 2, 452–489. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.1640984

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (66)

  1. Aksulu, Işık. “Tokat Çukur Medresenin Yeni Bulgular Işığında Mimari Yapısının Değerlendirilmesi”, Konya Kitabı, X (2007), 63-76.
  2. Altın, Alper. “İslam Kubbelerinde Gökyüzü Formları (Geometrik Süslemede Farklı Yıldız Şekillerinin Bileşimi)”, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 52 (2024), 149-178.
  3. Altın, Alper. “Türk-İslam Kubbelerinde Çarkıfelek Formları”, Sanat Tarihi Yıllığı, 30, (2021), 29-80.
  4. Altın, Alper. Anadolu Selçuklu Mimarisindeki Geometrik Süslemelerde Restorasyon Hataları. Konya: Literatürk Academia Yayınları, 2020.
  5. Altun, Ara. “Konya’da Bulgur Tekkesi”, Sanat Tarihi Yıllığı, IV (1971), 49-60.
  6. Anhegger-Eyüboğlu, Mualla. “Topkapı Sarayı Veliaht Dairesi Onarımı”, Sanat Tarihi Yıllığı, IX-X (1981), 53-82.
  7. Arık, Oluş. “Anadolu Selçuklu Toplum Hayatında Çini”, Anadolu’da Türk Devri Çini ve Seramik Sanatı içinde, 29-72. İstanbul: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2007.
  8. Arık, Oluş. “Malatya Ulu Camiinin Asli Plânı ve Tarihi Hakkında”, Vakıflar Dergisi, 8 (1969), 141-145.
  9. Arık, Oluş. “Anadolu Selçuklu ve Beylikler Dönemi Dini ve Kamusal Yapılarında Çini”, Anadolu Toprağının Hazinesi Çini Selçuklu ve Beylikler Çağı Çinileri içinde, 37-190. İstanbul: Kale Grubu Kültür Yayınları, 2007.
  10. Atçeken, Zeki. Konya’daki Selçuklu Yapılarının Osmanlı Devrinde Bakımı ve Kullanılması, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1998.
  11. Ayduslu, Nevin. Anadolu Selçuklu Mimarisinde Çini Mozaik. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, 2012.
  12. Bakırer, Ömür. Selçuklu Öncesi ve Selçuklu Dönemi Anadolu Mimarisinde Tuğla Kullanımı. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları, 1981.
  13. Cezar, Mustafa. Anadolu Öncesi Türklerde Şehir ve Mimarlık, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1977.
  14. Çaycı, Ahmet. İslam Mimarisinde Anlam ve Sembol. Konya: Palet Yayınları, 2017.
  15. Çeşmeli, İbrahim. Orta Asya ve Karahanlı Dönemi Mimarisi. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2007.
  16. Çetin, Yusuf. “Erken Dönem İslam Cami Mimarisinde Maksure Kubbesi Geleneğinin Türk Cami Mimarisindeki Toplu Mekân Anlayışına Etkileri Üzerine Bir Değerlendirme”, The Journal of Academic Social Science Studies, 35 (2015), 115-126.
  17. Diyarbekirli, Nejat. Hun Sanatı. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1972.
  18. Ekiz, Mehmet. Niğde Alaaddin Camii'nin Anadolu Selçuklu Mimarisi İçindeki Yeri ve Önemi. Yüksek Lisans Tezi, Niğde Üniversitesi, 1998.
  19. Eliade, Mircea. Dinsel İnançlar ve Düşünceler Tarihi. I. cilt. Çeviren Ali Berktay, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2003.
  20. Enderlein, Volkmar. “Der Miḥrāb der Bey Hakim Moschee in Konya. Ein Denkmal und seine Geschichte”, Forschungen und Berichte, 17 (1976), 33-40.
  21. Eryaman, Mustafa. “Niğde Alâeddin Camisine Dair Bazı Yeni Bulgular”, Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 8/6 (2025), 436-445.
  22. Esin, Emel. “Türk Kubbesi (Gök-Türklerden Selçuklulara Kadar)”, Selçuklu Araştırmaları Dergisi, III (1971), 159-182.
  23. Gabriel, Albert. Monuments Turcs D'anatolie. I. cilt. Paris: Libraire Des Ecoles Françaises D’athenes Et De Rome, 1931.
  24. Gök Gürhan, Sevinç. “Beylikler ve Erken Osmanlı Devri Çini Sanatına Kısa Bir Bakış”, Anadolu'da Türk Devri Çini ve Seramik Sanatı içinde, 203-214. İstanbul: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2007.
  25. Gök, Sevinç. “Buluntular Işığında Akşehir Sarayı ya da Köşkü”, Selçuklu Dönemi Saraylar ve Köşkler içinde, 318-347. 2. cilt. Konya: Selçuklu Belediyesi Yayınları, 2021.
  26. Grabar, Oleg, The Great Mosque of Isfahan. New York: New York University Press, 1990.
  27. Hagras, Hamada M. “The Architectural Characteristics of the Seljuk Domes in Isfahan’s Mosques” MJAF, 8/37 (2023), 868-890.
  28. Hammond, Victoria. “The Dome in European Architecture”, Visions of Heaven: The Dome in European Architecture içinde, 161-191. New York: Princeton Architectural Press, 2005.
  29. İzzet, Hakkı. “Anadolu Çiniciliğinin Üzerinde Durulmayan Bazı Teknik ve İşçilik Özellikleri”, Milletlerarası Birinci Türk Sanatları Kongresi, Ankara: (1962), 248-252.
  30. Katoğlu, Murat. “13. Yüzyıl Konyasında Bir Cami Grubunun Plân Tipi ve Son Cemaat Yeri”, Türk Etnografya Dergisi, 9 (1967), 81-100.
  31. Kayaoğlu, İsmet. “Turumtay Vakfiyesi”, Vakıflar Dergisi, 12 (1978), 91-112.
  32. Konyalı, İbrahim Hakkı. Abideleri ve Kitabeleri ile Konya Tarihi. Konya: Yeni Kitap Basımevi, 1964.
  33. Konyalı, İbrahim Hakkı. Nasreddin Hocanın Şehri Akşehir Tarihi. İstanbul: Numune Matbaası, 1945.
  34. Kozan, Ali. “Türkiye Selçukluları Döneminde Akşehir'de Bir Sufi: Seyyid Mahmud Hayrani ve Zaviyesi”, Vakıflar Dergisi, 38 (2012), 43-64.
  35. Kuran, Aptullah. Anadolu Medreseleri. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları, 1969.
  36. Küçük, Celal ve Yar, Nadire Mine. “Konya Beyşehir Eşrefoğlu Türbesi Kubbe Çinileri Yapım Teknikleri ve Restorasyonu”, Restorasyon ve Konservasyon Çalışmaları Dergisi, 14 (2015), 58-63.
  37. McClary, Richard Piran. The Rūm Saljūq Architecture of Anatolia 1170-1220. Doktora tezi, Edinburgh Üniversitesi, 2015.
  38. Meinecke, Michael. Fayencedekorationen Seldschukischer Sakralbauten in Kleinasien. I. cilt. Tubingen: Deutsches Archâologisches Institut, 1976.
  39. Meinecke, Michael. Fayencedekorationen Seldschukischer Sakralbauten in Kleinasien. II. cilt. Tubingen: Deutsches Archâologisches Institut, 1976.
  40. O’Kane, Bernard ve Shehab, Bahia. “The Mausoleum of Yayha al-Shabih Revisited”, Studies in Arab Architecture içinde, 60-72. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2001.
  41. O’Kane, Bernard. Studies in Persian Architecture. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2021.
  42. Ögel, Bahaeddin. Türk Kültür Tarihine Giriş. 7. cilt. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1991.
  43. Ögel, Semra. Anadolu Selçuklu Sanatı Üzerine Görüşler. İstanbul: Matbaa Teknisyenleri Basımevi, 1986.
  44. Öğel, Bahaeddin. Türk Mitolojisi. I. cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2010.
  45. Öğel, Bahaeddin. Türk Mitolojisi. II. cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1995.
  46. Öney, Gönül. Anadolu Selçuklu Mimari Süslemesi ve El Sanatları. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1992.
  47. Öney, Gönül. Türk Çini Sanatı. İstanbul: Yapı ve Kredi Bankası Yayınları, 1976.
  48. Önge, Yılmaz. “Konya-Akşehir Seyyid Mahmud Hayran Türbesi’nin Restorasyonu”, Rölöve ve Restorasyon Dergisi, II (1975), 77-121.
  49. Önkal, Hakkı. Anadolu Selçuklu Türbeleri. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını, 1996.
  50. Önkal, Hakkı. Beylikler Devri Bey Türbeleri. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını, 2020.
  51. Özkarcı, Mehmet. Afyon-Çay'da Ebu'l-Mücahid Yusuf Külliyesi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1996.
  52. Polat, Turgay-Orhanlı, Oktay, “Adıyaman Camilerinde Süsleme Unsuru Olarak “Bacini” Uygulamaları”, Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 35 (2020), 672-701.
  53. Rogers, J. M. “Seljuk Influences on the Monuments of Cairo”, Kunst des Orients, 7/1 (1972), 40-68.
  54. Roux, Jean-Paul. Eski Türk Mitolojisi. Çeviren Musa Yaşar Sağlam, Ankara: BilgeSu Yayıncılık, 2011.
  55. Sözen, Metin. Anadolu Medreseleri Selçuklu ve Beylikler Devri. I. cilt. İstanbul: İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi, 1970.
  56. Sözen, Metin. Anadolu Medreseleri Selçuklu ve Beylikler Devri. II. cilt. İstanbul: İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi, 1972.
  57. Strzygowski, Josef, “Türkler ve Orta Asya Sanatı Meselesi”, Türkiyat Mecmuası, 3/1 (1935), 1-80.
  58. Sunguroğlu, İshak. Harput Yollarında. I. cilt. İstanbul: Elazığ Kültür ve Tanıtma Vakfı Yayınları, 1958.
  59. Şimşir, Zekeriya ve Yavuzyılmaz, Ahmet. “Yeni Bulunan Bir Selçuklu Kitabesi: İç Karaarslan Mescidi Kitabesi”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Prof. Dr. Fuat Sezgin Özel Sayısı (2019), 91-103
  60. Tuncer, Orhan Cezmi. “Anadolu Türk Sanatı ve Yerli Kaynaklarla İlişkiler Üzerine Bir Deneme”, Vakıflar Dergisi, 11 (1976), 239-270.
  61. Turan, Osman. “Selçuklu Devri Vakfiyeleri III. Celaleddin Karatay, Vakıfları ve Vakfiyeleri”, Belleten XII/45 (1948): 17-171.
  62. Uğur, M. Ferit ve Koman, M. Mesud. Selçuk Büyüklerinden Celâlüddin Karatay ile Kardeşlerinin Hayat ve Eserleri. Konya: Konya Halkevi Neşriyat, 1940.
  63. Yavaş, Alptekin. “Konya Sahip Ata (Tahir ile Zühre) Mescidi”, Erzurum Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 20 (2008), 161-178.
  64. Yavaş, Alptekin. Anadolu Selçuklu Veziri Sahib Ata Fahreddin Ali'nin Mimari Eserleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2015.
  65. Yetkin, Şerare. “Türk Çini Sanatında Bazı Önemli Örnekler ve Teknikleri”, Sanat Tarihi Yıllığı, I (1965), 60-102.
  66. Yetkin, Şerare. Anadolu'da Türk Çini Sanatının Gelişmesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1972.