SavedAdd your journal

Journals / Türkiyat Mecmuası / 2026 / Cilt: 36 Sayı: 1

What Can Photographic Albums Achieve? The Visual Politics of Hâzım Efendi, Mutasarrıf of Dedeağaç, from the Province to the Palace

Fotoğraf Albümleri Nelere Kādir Olabilir? Dedeağaç Mutasarrıfı Hâzım Efendi’nin Taşradan Saraya Uzanan Görüntü Siyaseti

Dilruba Kocaışık(FATİH SULTAN MEHMET VAKIF ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9337-5845
Mustafa Göleç(FATİH SULTAN MEHMET VAKIF ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4846-6630
Pages
264–290
Publication Date
2026-09-24
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The study argues that photography functioned as a tool of political communication and legitimacy within the Ottoman provincial bureaucracy and that Abdülhamid II’s photographic archive should be understood as a multi-actor mechanism oriented from the provinces toward the palace.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines Ebubekir Hâzım Efendi, a provincial administrator during the reign of Sultan Abdülhamid II, and his use of photography to document his activities in Dedeağaç between 1896 and 1898.
📊
Key Findings & Data:This case demonstrates how the mutasarrıf used photographic technology as a means of mediation, communication, self-justification, and ultimately promotion by capitalizing on the Sultan’s interest in photography.
💡
Conclusion & Impact:The study argues that photography functioned as a tool of political communication and legitimacy within the Ottoman provincial bureaucracy and that Abdülhamid II’s photographic archive should be understood as a multi-actor mechanism oriented from the provinces toward the palace.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Fotoğraf · Taşra Bürokrasisi · Tavassut

Abstract

This study examines Ebubekir Hâzım Efendi, a provincial administrator during the reign of Sultan Abdülhamid II, and his use of photography to document his activities in Dedeağaç between 1896 and 1898. It analyzes how he compiled these photographs into albums and presented them to the sultan through an influential court official, engaging photography as a means of mediation, communication, and career advancement. In the process that culminated in his denunciation to the Palace and subsequent dismissal, the albums—functioning as a visual means of explanation and self-defense—appear to have been effective in the eyes of Sultan Abdülhamid II. This case demonstrates how the mutasarrıf used photographic technology as a means of mediation, communication, self-justification, and ultimately promotion by capitalizing on the Sultan’s interest in photography. Having examined these albums—composed largely of photographs personally taken and printed by Hâzım Efendi—the Sultan appointed him Governor of Mosul and conferred upon him a higher rank. This episode constitutes a remarkable example within the bureaucratic appointment mechanisms of the Hamidian period. In the study, photographs were classified according to thematic axes and subjected to content analysis. The construction of the albums further demonstrates that the mutasarrıf developed a conscious and deliberate editorial strategy. The study argues that photography functioned as a tool of political communication and legitimacy within the Ottoman provincial bureaucracy and that Abdülhamid II’s photographic archive should be understood as a multi-actor mechanism oriented from the provinces toward the palace.

Özet

Bu çalışmada, Hamidiye dönemi taşra idarecilerinin bir temsilcisi olan Ebubekir Hâzım Efendi’nin Dedeağaç mutasarrıfı iken (1896-1898) icraatlarını fotoğrafla belgelemesi ve bunları albüm hâline getirerek nüfuzlu bir saray mensubu aracılığıyla Sultan II. Abdülhamid’e ulaştırmasına odaklanılmaktadır. Saraya jurnallenmesi ve azliyle sonuçlanan süreçte, görsel bir izah ve müdafaa işlevi gören albümlerin Sultan II. Abdülhamid nezdinde etkili olduğu anlaşılmaktadır. Mutasarrıfın sultanın fotoğrafa olan ilgisini değerlendirerek fotoğraf teknolojisini bir tavassut, iletişim, aklanma ve terfi aracı olarak nasıl kullandığı incelenmektedir. Hâzım Efendi’nin büyük ölçüde bizzat çektiği ve tab ettiği fotoğraflardan oluşan bu albümleri inceleyen Sultan II. Abdülhamid, kendisini Musul Valiliği’ne tayin ederek bâlâ rütbesiyle taltif etmiştir. Bu hadise, Hamidiye dönemi bürokratik tayin mekanizmaları içerisinde sıra dışı bir örnek teşkil etmektedir. Çalışmada yöntem olarak fotoğraflar tematik eksenler üzerinden sınıflandırılarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Albümlerin kurgusu, mutasarrıfın bilinçli bir editoryal yaklaşım geliştirdiğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, Osmanlı taşra bürokrasisinde fotoğrafın siyasal iletişim ve meşruiyet aracı olarak işlevini, Hâzım Efendi örneğinde kariyer planlamasıyla ilişkisini ve Hamidiye döneminde fotoğrafın siyasallaşmasıyla ortaya çıkan tavassut mekanizmalarını özgün biçimde ortaya koymaktadır. Sultan Abdülhamid’in fotoğraf arşivinin, ilgili literatürün genellikle yaptığı gibi saraydan dışarıya değil, taşradan saraya yönelen, çok aktörlü bir meşruiyet ve ilişki aracı olarak ele alınabileceğini savunmaktadır.

🔖

Cite This Article

Kocaışık, D., Göleç, M. (2026). What Can Photographic Albums Achieve? The Visual Politics of Hâzım Efendi, Mutasarrıf of Dedeağaç, from the Province to the Palace. Türkiyat Mecmuası, Cilt: 36 Sayı: 1, 264–290. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.1868693

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (114)

  1. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Dahiliye Nezareti Sicill-i Ahvâl Komisyonu Defterleri [DH.SAİDd], No. 55, Gömlek No. 369. google scholar
  2. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Şûrâ-yı Devlet Sicill-i Ahvâl İdaresi Defterleri [ŞD.SAİD], No. 4, Gömlek No. 13. google scholar
  3. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Bâb-ı Âlî Evrak Odası [BEO], No. 1020, Gömlek No. 76453. google scholar
  4. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Bâb-ı Âlî Evrak Odası [BEO], No. 1201, Gömlek No. 90032. google scholar
  5. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Bâb-ı Âlî Evrak Odası [BEO], No. 1257, Gömlek No. 94206. google scholar
  6. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Dahiliye Mektubi Kalemi [DH.MKT], No. 621, Gömlek No. 24. google scholar
  7. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Dahiliye Mektubi Kalemi [DH.MKT], No. 2124, Gömlek No. 39. google scholar
  8. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Dahiliye Nezareti Mektubi Kalemi [DH.MKT], No. 2107, Gömlek No. 109. google scholar
  9. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, İrade-i Dâhiliye [İ.DH], No. 1361, Gömlek No. 6. google scholar
  10. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, İrade-i Dâhiliye [İ.DH], No. 1361, Gömlek No. 44. google scholar
  11. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, İrade Dosya Usulü [İ.DUİT], No. 110, Gömlek No. 39. google scholar
  12. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, İrade Hususi [İ.HUS], No. 68, Gömlek No. 110. google scholar
  13. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, İrade Hususi [İ.HUS], No. 68, Gömlek No. 112. google scholar
  14. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, İrade Hususi [İ.HUS], No. 70, Gömlek No. 71. google scholar
  15. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Maarif Nezareti Mektubi Kalemi [MF.MKT], No. 192, Gömlek No. 98. google scholar
  16. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Yıldız Esas Defterler [Y.EE.d], No. 778. google scholar
  17. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Yıldız Esas Defterler [Y.EE.d], No. 873. google scholar
  18. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Yıldız Mütenevvî Maruzat Evrakı [Y.MTV], No. 161, Gömlek No. 61. google scholar
  19. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Yıldız Mütenevvî Maruzat Evrakı [Y.MTV], No. 161, Gömlek No. 152. google scholar
  20. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Yıldız Perakende Evrakı Askerî Maruzât [Y.PRK.ASK], No. 127, Gömlek No. 121. google scholar
  21. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Yıldız Perakende Evrakı Askerî Maruzât [Y.PRK.ASK], No. 128, Gömlek No. 95. google scholar
  22. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Yıldız Perakende Evrakı Başkitabet Dairesi Maruzatı [Y.PRK.BŞK], No. 52, Gömlek No. 123. google scholar
  23. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Yıldız Perakende Evrakı Başkitabet Dairesi Maruzatı [Y.PRK.BŞK], No. 57, Gömlek No. 18 google scholar
  24. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Yıldız Perakende Evrakı Dahiliye Nezareti Maruzatı [Y.PRK.DH], No. 10, Gömlek No. 70. google scholar
  25. ATASE, Millî Savunma Bakanlığı Askerî Tarih Arşivi, 110-9-1-4/54-3-1 google scholar
  26. ATASE, Millî Savunma Bakanlığı Askerî Tarih Arşivi, 110-9-1-4/118-14-50. google scholar
  27. İÜNEK, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, II. Abdülhamid Han Fotoğraf Albümleri, Nadir Eserler Kütüphanesi Yıldız Albümleri [NEKYA], No. 90581. google scholar
  28. İÜNEK, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, II. Abdülhamid Han Fotoğraf Albümleri, Nadir Eserler Kütüphanesi Yıldız Albümleri [NEKYA], No. 90624. google scholar
  29. Özel Arşiv google scholar
  30. EHTAA, Ebubekir Hâzım Tepeyran Aile Arşivi, EHTAA-PHOT, 294-1. google scholar
  31. Süreli Yayınlar google scholar
  32. Ebubekir Hâzım. “Memuriyet Hatıraları”, İctihad, (218) (1 Kânunuevvel 1926): 4182–4183. google scholar
  33. Ebubekir Hâzım. “Memuriyet Hatıraları”, İctihad, (219) (1 Kânunusani 1927): 4214–4215. google scholar
  34. Ebubekir Hâzım. “Memuriyet Hatıraları”, İctihad, (221) (1 Şubat 1927): 4244–4245. google scholar
  35. Ebubekir Hâzım. “Niğde Tahrirat Kaleminde Başlayıp İstanbul’da Darağacı Altında Biten Bir Memuriyet Hayatı, Devlet Kapısında Elli Yıl.” Son Posta, 18 Eylül 1938. google scholar
  36. Ebubekir Hâzım. “Niğde Tahrirat Kaleminde Başlayıp İstanbul’da Darağacı Altında Biten Bir Memuriyet Hayatı, Devlet Kapısında Elli Yıl.” Son Posta, 22 Eylül 1938. google scholar
  37. Ebubekir Hâzım. “Niğde Tahrirat Kaleminde Başlayıp İstanbul’da Darağacı Altında Biten Bir Memuriyet Hayatı, Devlet Kapısında Elli Yıl.” Son Posta, 23 Eylül 1938. google scholar
  38. Ebubekir Hâzım. “Niğde Tahrirat Kaleminde Başlayıp İstanbul’da Darağacı Altında Biten Bir Memuriyet Hayatı, Devlet Kapısında Elli Yıl.” Son Posta, 5 Birinciteşrin 1938. google scholar
  39. Ebubekir Hâzım. “Niğde Tahrirat Kaleminde Başlayıp İstanbul’da Darağacı Altında Biten Bir Memuriyet Hayatı, Devlet Kapısında Elli Yıl.” Son Posta, 8 Birinciteşrin 1938. google scholar
  40. Ebubekir Hâzım. “Niğde Tahrirat Kaleminde Başlayıp İstanbul’da Darağacı Altında Biten Bir Memuriyet Hayatı, Devlet Kapısında Elli Yıl.” Son Posta, 18 Birinciteşrin 1938. google scholar
  41. Ebubekir Hâzım. “Niğde Tahrirat Kaleminde Başlayıp İstanbul’da Darağacı Altında Biten Bir Memuriyet Hayatı, Devlet Kapısında Elli Yıl.” Son Posta, 21 Birinciteşrin 1938. google scholar
  42. Güvemli, Zâhir. “Kaybettiğimiz Milli Değerler: Ebubekir Hâzim Tepeyran.” Cumhuriyet, 8 Haziran 1947. google scholar
  43. Hasan Pertev, “Dedeağaç’tan Mektup”, Mütalâa, (87) (22 Zilkade 1315/1 Nisan 1314): 8. google scholar
  44. İrtem, Süleyman Kâni. “Saray ve Babıali’nin İç Yüzü”. Akşam, t.y. google scholar
  45. La Grèce Et La Turquie, Le vol d’un canon”. Le Temps, 11 Juillet, 1897. google scholar
  46. Kitaplar, Araştırma- İnceleme Eserler, Makaleler, Tezler google scholar
  47. Ağanoğlu, Yıldırım, Sebahattin Bayram ve Mümin Yıldıztaş, ed. Osmanlı Belgelerinde Batı Trakya. İstanbul: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, 2009. google scholar
  48. Akbal, Oktay. “Büyük Babam Hâzım Tepeyran”, Belgelerle Kurtuluş Savaşı: Sarayın İdama Mahkûm Ettiği Dâhiliye Nazırı Anlatıyor için önsöz, yazar Hürriyet Yaşar, 11–16. İstanbul: Gürer Yayınları, 2009. google scholar
  49. Akyıldız, Ali. Osmanlı Bürokrasisi ve Modernleşme. 4. bs. İstanbul: İletişim Yayınları, 2012. google scholar
  50. Allen, William. “The Abdul Hamid II Collection”, History of Photography, 8 (2) (1984): 119–145. google scholar
  51. Aslaner, Serhat. “Taşrada Jön Türklük ya da Meşrutiyet Fikrinin Konya’ya İntikali”, Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 25 (2008): 75–99. google scholar
  52. Aslaner, Serhat. “Jöntürk Neşriyatının Üretim ve Dağıtım Süreçleri”, Toplumsal Tarih Akademi, 4 (2024): 44–75. google scholar
  53. Atasoy, Nurhan. “İstanbul’daki İkinci Abdülhamid Albümleri”, Imperial Self-Portrait: The Ottoman Empire as Revealed in the Sultan Abdul- Hamid II’s Photographic Albums için giriş, yazar Carney E. S. Gavin, iii–iv. Cambridge: Harvard University, 1989. google scholar
  54. Atasoy, Nurhan. Yıldız Sarayı Fotoğraf Albümlerinden Yadigâr-ı İstanbul. İstanbul: Akkök Yayınları, 2007. google scholar
  55. Avcı, Yasemin. Osmanlı Hükümet Konakları: Tanzimat Döneminde Kent Mekânında Devletin Erki ve Temsili. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2017. google scholar
  56. Aydın, Hacı Veli. “Rumeli Demiryolları Ege Denizi Bağlantı Hattında Yeni Bir Liman Kenti: Dedeağaç (1872–1912)”, HUMANITAS – Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 9 (17) (2021): 76–100. google scholar
  57. Çelik, Cahit. “Çok Yönlü Bir Vali: Ebubekir Hâzım Tepeyran”, Türk İdare Dergisi, 500 (Aralık) (2024): 277–330. google scholar
  58. Çelik, Zeynep. Şark’ın Sergilenişi: 19. Yüzyıl Dünya Fuarlarında İslam Mimarisi. çeviren Nurettin Elhüseyni. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2005. google scholar
  59. Çelik, Zeynep. “Photographing Ottoman Modernity”. Photo-Objects: On the Materiality of Photographs and Photo Archives in the Humanities and Sciences içinde, editör Julia Bärnighausen vd., 149–159. Berlin: Max Planck Institute for the History of Science, 2019. google scholar
  60. Çelik, Zeynep ve Edhem Eldem, ed. Camera Ottomana: Osmanlı İmparatorluğu’nda Fotoğraf ve Modernite, 1840–1914. çeviren Ayşen Gür. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2015. google scholar
  61. Çetin, İdil. “İktidarın Görsel Repertuarı: Lider Kültünün İnşasında Mustafa Kemal Atatürk Fotoğrafları (1912–1951)”. Doktora tezi, Galatasaray Üniversitesi, 2017. Ulusal Tez Merkezi (497398). google scholar
  62. Çizgen, Engin. Türkiye’de Fotoğraf. İstanbul: İletişim Yayınları, 1992. google scholar
  63. Çolak, Orhan M. “II. Abdülhamid Döneminde Vilayetleri Fotoğraflama Teşebbüsleri ve Fotoğrafçı Ahmed Fuad Bey”, Prof. Dr. Şevki Nezihi Aykut Armağanı içinde, editör Gülden Sarıyıldız vd., 57–74. İstanbul: Etkin Kitaplar, 2011. google scholar
  64. Çolak, Orhan M. – Hidayet Nuhoğlu. “Osmanlı’ya Fotoğrafın Girişi”. Sultan II. Abdülhamid Arşivi İstanbul Fotoğrafları / Photographs of Istanbul From the Archives of Sultan Abdülhamid II için Giriş, editör Orhan M. Çolak – Adnan Genç, 18–53. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi; İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi, 2008. google scholar
  65. Demir, Ayçin. “Bir Jurnal Hikayesi: Ebubekir Hâzım Bey’in Dedeağaç Mutasarrıflığı ve Azli”, Türk Dünyası Araştırmaları, 133 (262) (2023): 69–82. google scholar
  66. Demir, Ayçin. “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Bir Devlet Adamı: Ebubekir Hâzım Tepeyran”. Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, 2024, Ulusal Tez Merkezi (847471). google scholar
  67. Deringil, Selim. İktidarın Sembolleri ve İdeoloji: II. Abdülhamid Dönemi (1876-1909). çeviren Gül Çağalı Güven. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2002. google scholar
  68. Deringil, Selim. İktidarın Sembolleri ve İdeoloji: II. Abdülhamid Dönemi (1876–1909). çeviren Gül Çağalı Güven. İstanbul: Doğan Kitap, 2014. google scholar
  69. Eldem, Edhem. “Görüntülerin Gücü: Fotoğrafın Osmanlı İmparatorluğu’nda Yayılması ve Etkisi, 1870–1924”. Camera Ottomana: Osmanlı İmparatorluğu’nda Fotoğraf ve Modernite, 1840–1914 içinde, editör Zeynep Çelik – Edhem Eldem, 106–153. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2015. google scholar
  70. Ersoy, Ahmet A. “Ottomans and the Kodak Galaxy: Archiving Everyday Life and Historical Space in Ottoman Illustrated Journals”, History of Photography, 40 (3) (2016): 339–341. google scholar
  71. Ersoy, Ahmet. “Sultan ve Aşireti: II. Abdülhamid Fotoğraf Albümlerinde Osmanlı Kökenlerini Belgelemek”. Tarihin Merkezine Seyahat: Fotoğraf ve Osmanlı Kökenlerinin Yeniden Keşfi (1886) içinde, editörler Bahattin Öztuncay ve Özge Ertem, 31–64. İstanbul: ANAMED, Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi, 2019. google scholar
  72. Ertuğrul, Özkan. “Dedeağaç (Alexandropolis) ve Etnoloji Müzesi”, Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 3 (6) (2019): 67–119. google scholar
  73. Findley, Carter V. Osmanlı İmparatorluğu’nda Bürokratik Reform: Babıâli, 1789–1922. çeviren Ercan Ertürk. İstanbul: Alfa Basım Yayım, 2019. google scholar
  74. Gavin, Carney E. S. Imperial Self-Portrait: The Ottoman Empire as Revealed in the Sultan Abdul-Hamid II’s Photographic Albums için Giriş, yazar The Harvard Semitic Museum, 3–22. Cambridge: Harvard University, 1989. google scholar
  75. Georgeon, François. Sultan Abdülhamid. çeviren Ali Berktay. İstanbul: Homer Kitabevi, 2006. google scholar
  76. Georgeon, François. “Keçi Kılından Kalpağa: Osmanlı İmparatorluğu’nun Son Yüzyılında Ankara’nın Gelişimi”. Modernleşme Sürecinde Osmanlı Kentleri içinde, editör Paul Dumont, François Georgeon, 99–115. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1999. google scholar
  77. Gök, Nurşen. “Ebubekir Hâzım Tepeyran’ın Memleket İdaresine Dair Önerileri”, Tarih Araştırmaları Dergisi, 26 (42) (2007): 201–215. google scholar
  78. Gökçe, Nilüfer. “Edirne Vilayet Sâlnamelerine Göre Osmanlılar Döneminde Edirne’nin Sıcak Su ile Tedavi Merkezleri”, Balkan Medical Journal, 2005 (2) (2005): 113. google scholar
  79. Göleç, Mustafa. Avcı Siperinde Harp Sinematografı. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2021. google scholar
  80. Greene, Trish. “The Abdulhamid II Photo Collection: Orientalism and Public Image at the End of an Empire”, University of Mary Washington, erişim 1 Ocak 2026,https://cas.umw.edu/dean/files/2011/08/Greene.metamorphosis-submission.pdf. google scholar
  81. Halaçoğlu, Neval Konuk. “Dedeağaç, Ferecik, Gümülcine, İskeçe ve Osmanlı Hükümet Konakları’nda İdeoloji, Erk ve Mekân”, Balkanlarda Türk Kültürü: Batı Trakya Uluslararası Sempozyumu Bildiriler (27–29 Nisan 2017) içinde, editör Cezmi Eraslan, Cezmi Bayram ve Nilüfer Erdem. İstanbul: Türk Ocakları İstanbul Şubesi Yayını, 2017: 73–93. google scholar
  82. Halil, Harun. “Sultan II. Abdülhamid Döneminde (1876–1908) Dedeağaç”, Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi, 2 (2) (2018): 99–118. google scholar
  83. Hayber, Abdülkadir. Ebûbekir Hâzım Tepeyran. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1988. google scholar
  84. Hayber, Serpil. “Ebubekir Hâzım Tepeyran'ın Hikâyeleri ve Romanları”. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, 1986. Ulusal Tez Merkezi (317). google scholar
  85. Karateke, Hakan. Padişahım Çok Yaşa: Osmanlı Devleti’nin Son Yüzyılında Merasimler. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2004. google scholar
  86. Kazancıgil, Ratip, Nilüfer Gökçe ve Musa Öncel. Edirne Merkez Vilayet Salnamesi: Edirne İl Yıllığı H.1319 / M.1901. Cilt 2. Edirne: Edirne Valiliği Kültür Yayınları, 2014. google scholar
  87. Keskin, İshak ve Mehmet Fahri Furat. “A(nother) Quest for Power: Photographic Documentation in the Ottoman Empire”, Archives and Cultural Industries – 2th Annual Congress içinde, 1–10. Girona: 2014. google scholar
  88. Kırmızı, Abdulhamit. Abdülhamid’in Valileri: Osmanlı Vilayet İdaresi (1895–1908). 2. bs. İstanbul: Klasik Yayınları, 2016. google scholar
  89. Kısakürek, Necip Fazıl. Ulu Hakan II. Abdülhamid Han. 24. bs. İstanbul: Büyük Doğu Yayınları, 2016. google scholar
  90. Kocaışık, Dilruba. II. Abdülhamid’in Yıldız Sarayı: Mimari Mekânlar ve Dönemin Fotoğraflardaki Temsili. Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019. Ulusal Tez Merkezi (554794). google scholar
  91. Kocaışık, Dilruba. “Yıldız Sarayı’ndaki Fotoğrafhaneler ve Sultan II. Abdülhamid’in Hususi Fotoğrafhanesi”, Sultan II. Abdülhamid ve Osmanlı Modernleşmesi içinde, editör Ayşe Melek Özyetgin vd., 357–362. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi, 2022. google scholar
  92. Mercan, Mehmet. “Sivas Valisi Halil Rıfat Paşa’nın Eğitim ve İmar Faaliyetleri”, Journal of Turkish Research Institute, 11 (23) (2010): 195–214. google scholar
  93. Metin, Nurcan Yazıcı. “Osmanlı’nın Son Döneminde Bir Kasaba Hastanesi: İnşa Süreci ve Mimarisiyle Dedeağaç Gureba Hastanesi”, Sanat Tarihi Dergisi, 29 (2) (2020): 945–961. google scholar
  94. Micklewright, Nancy. “In the Service of the Empire: Ottoman Official Photography”, Essays: Photography, Travel, and Travel Photography, Freer and Sackler Galleries / Smithsonian Institution, 2010, 1–17, erişim 1 Ocak 2026, https://repository.si.edu/server/api/core/bitstreams/140e5da0-6c77-4ab6-9e91-ea535f0bb747/content. google scholar
  95. Nolan, Erin Hyde. “The Gift of the Abdülhamid II Albums: The Consequences of Photographic Circulation”, The Trans-Asia Photography Review, 9/2 (2019), erişim 1 Ocak 2026, https://quod.lib.umich.edu/t/tap/7977573.0009.207/–gift-of-the-abdulhamid-ii-albums- the-consequences?rgn=main;view=fulltext. google scholar
  96. Ortaylı, İlber. Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi. Ankara: Cedit Neşriyat, 2008. google scholar
  97. Özendes, Engin. Osmanlı İmparatorluğu’nda Fotoğrafçılık: 1839–1919 / Photography in the Ottoman Empire: 1839–1919. İstanbul: İletişim Yayınları, 1995. google scholar
  98. Öztuncay, Bahattin ve Özge Ertem, ed. Tarihin Merkezine Seyahat: Fotoğraf ve Osmanlı Köklerinin Yeniden Keşfi (1886). İstanbul: Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi – ANAMED, 2019. google scholar
  99. Özyetgin, A. Melek, Vahdettin Engin, Ayşe Ersay Yüksel ve Luçjan Bedeni. İstanbul’dan İşkodra’ya Osmanlı Döneminde Fotoğrafçılar. Editör Meriç Harmancı. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Sultan II. Abdülhamid Uygulama ve Araştırma Merkezi, 2021. google scholar
  100. Pinguet, Catherine. İstanbul Fotoğrafçılar Sultanlar: 1840–1900. çeviren Saadet Özen. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014. google scholar
  101. Pirimoğlu, Ayla. “Ebubekir Hâzım Tepeyran: Hayatı-Eserleri”. Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi, 1988. Ulusal Tez Merkezi (3392). google scholar
  102. Sezen, Tahir. Osmanlı Yer Adları. 2. baskı. Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları. google scholar
  103. Saint-Laurent, Beatrice. “Hüdâvendigâr Vilayeti İmgeleri ve On Dokuzuncu Yüzyıl Sonunda Modern Yeni Osmanlı Tarihinin Doğuşu”. Tarihin Merkezine Seyahat: Fotoğraf ve Osmanlı Köklerinin Yeniden Keşfi (1886) içinde, editör Bahattin Öztuncay ve Özge Ertem, 91–103. İstanbul: ANAMED Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi, 2019. google scholar
  104. Saint-Laurent, Beatrice. “Bir Tiyatro Amatörü: Ahmed Vefik Paşa ve 19. Yüzyılın Son Çeyreğinde Bursa’nın Yeniden Biçimlenmesi”. Modernleşme Sürecinde Osmanlı Kentleri içinde, editör Paul Dumont, François Georgeon, 79–98. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1999. google scholar
  105. Shaw, Wendy M. K. Osmanlı Müzeciliği: Müzeler, Arkeoloji ve Tarihin Görselleştirilmesi. çeviren Esin Soğancılar. İstanbul: İletişim Yayınları, 2004. google scholar
  106. Tahsin Paşa. Sultan II. Abdülhamid ve Yıldız Hatıraları. editör Yüksel Kanar. İstanbul: Kapı Yayınları, 2021. google scholar
  107. Tepeyran, Ebubekir Hâzım. Canlı Tarihler I: Ebubekir Hâzim Tepeyran Hatıraları I. ed. Tahsin Demiray. İstanbul: Türkiye Yayınevi, 1944. google scholar
  108. Tepeyran, Ebubekir Hâzim. Zalimane Bir İdam Hükmü. İstanbul: Milli Mecmua Basımevi, 1946. google scholar
  109. Tepeyran, Ebubekir Hâzım. Belgelerle Kurtuluş Savaşı Anıları. ed. Sadi Borak. İstanbul: Çağdaş Yayınları, 1982. google scholar
  110. Tolak, Kübra. “Abdüllatif Subhi Paşa’nın Hayatı ve Faaliyetleri (1818–1886)”. Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2015. Ulusal Tez Merkezi (427535). google scholar
  111. Tonga, Necati. “Ebubekir Hâzım Tepeyran’ın Küçük Paşa Romanına Yansıyan Köy Hayatı”, Gazi Türkiyat, 1 (13) (2013): 121–132. google scholar
  112. Waley, Muhammad Isa. “Images of the Ottoman Empire: The Photograph Albums Presented by Sultan Abdülhamid II”, The British Library Journal, 17 (2) (1991): 111–127. google scholar
  113. Yiğit, Mustafa. “Ebubekir Hâzım Tepeyran’ın Hayatı ve Tarihçiliği”. Yüksek lisans tezi, Niğde Üniversitesi, 1999. Ulusal Tez Merkezi (94500). google scholar
  114. BOA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Dahiliye Mektubi Kalemi [DH.MKT], No. 621, Gömlek No. 24. google scholar