AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe study's conclusion examines the reasons why, despite all its gains during the Islamic Republic of Afghanistan period, Uzbek was unable to shed the image of a minority language.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Uzbek, which has a long historical background and rich linguistic resources in the territory of present-day Afghanistan, remained largely confined to local communication for a long time after political authority passed to non-Turkic dynasties in 1747. Although it preserved its literary and written character through the activities of folk bards and poets, Uzbek has historically remained subordinate to Dari and Pashto in terms of status. Uzbek partially benefited from the Soviet-style minority language policy adopted by the People’s Democratic Party of Afghanistan after 1978. During this period, state-sponsored Uzbek-language radio and television broadcasts, periodicals, and cultural activities were introduced for the first time. However, after fourteen years of relative openness, Uzbek once again retreated from the public sphere until 2004. This study examines the political status of Uzbek during the period of the Islamic Republic of Afghanistan (2004-2021), established after the first Taliban regime (1994-2001). The aim of this study is to analyze the central language policy of the Kabul administration toward Uzbek as one of the country’s Turkic languages. Language policy during this period is assessed under three main dimensions: constitutional arrangements, education, and media. The findings demonstrate that Uzbek gained increased visibility within state institutions, was introduced as a language of instruction through mother-tongue education initiatives, and gained prestige in cultural and artistic domains. Moreover, its strong presence in the media contributed to the emergence of a standardized Uzbek variety among speakers. The study's conclusion examines the reasons why, despite all its gains during the Islamic Republic of Afghanistan period, Uzbek was unable to shed the image of a minority language.
Özet
Günümüzdeki Afganistan coğrafyasında eski bir mazi ve zengin bir dil malzemesine sahip olan Özbekçe, 1747 yılında siyasi hâkimiyetin Türk olmayan hanedanlara geçmesiyle birlikte uzun süre, yerel düzeyde iletişim için olarak kullanılan bir dil görünümünde kalmıştır. Özbekçe, her ne kadar halk ozanları ve şairlerin varlığıyla edebiyat ve yazı dili olma niteliğini sürdürse de günümüze varana dek statü olarak Derice ve Peştucanın gerisinde kalmıştır. 1978 yılında iktidara gelen Afganistan Demokrat Halk Partisi’nin azınlık dillerine karşı benimsediği Sovyet tipi dil politikasından Özbekçe de payına düşeni almış, ilk defa devlet eliyle Özbekçe radyo-televizyon programlarıyla süreli yayınlar başlatılmış ve ayrıca kültürel faaliyetlerin önü açılmıştır. Lakin 14 yıllık bu görece özgürlük ortamından sonra 2004 yılına değin Özbekçenin kamusal alandan yine uzaklaştığı görülmüştür. Bu çalışmanın konusunu ise I. Taliban yönetiminden (1994-2001) sonra Afganistan’da kurulan İslam Cumhuriyeti Dönemi’nde (2004-2021) Özbekçenin politik durumudur. Çalışmanın amacı, bu süre zarfında Kabil yönetiminin ülkedeki Türk dillerinden biri olan Özbekçeye yönelik merkezî dil politikasını ortaya koymaktır. Kabil yönetiminin söz konusu dönemdeki dil politikası; anayasal düzenlemeler, eğitim-öğretim faaliyetleri ve basın-yayın medya çalışmaları olmak üzere üç ana başlıkta irdelenmiştir. Çalışmaya konu dönemde; Özbekçenin devlet dairelerinde kendine yer bularak statüsünün yükseldiği, ana dili olarak Özbekçe öğretimine ilişkin çalışmaların tamamlanarak bu dilin eğitim diline dönüştüğü ve kültür-sanat dili olarak prestij kazandığı saptanmıştır. Ayrıca basın-yayın ve medya sektöründe Özbekçenin güçlü bir şekilde kendini gösterdiği ve böylelikle konuşurlar arasında ölçünlü Özbekçenin oluşmaya başladığı anlaşılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde, Afganistan İslam Cumhuriyeti Dönemi’nde Özbekçenin bütün kazanımlarına rağmen azınlık dili görünümünden kurtulamamasının gerekçeleri üzerinde durulmuştur.