Journals / Usul İslam Araştırmaları / 2026 / Sayı: 45

A Critique of Malthus’s Population Theory from the Perspective of Islamic Law with Respect to the Principles of Sustenance (Rizq) and Justice

İslam Hukuku Perspektifinden Malthus’un Nüfus Teorisinin Rızık ve Adalet İlkeleri Açısından Eleştirisi

Muhammed Çıtak(İSTANBUL SABAHATTİN ZAİM ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0486-686X
Pages
129–160
Publication Date
2026-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The study concludes that poverty is not an inevitable natural condition but is largely shaped by economic structures and distributive mechanisms, and that the justice-centered framework of Islamic law provides a more comprehensive perspective for addressing contemporary economic challenges.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study critically examines Thomas Malthus’s population theory from the perspective of Islamic law and reassesses scarcity-centered explanations of poverty.
📊
Key Findings & Data:Malthus argued that population grows at a geometric rate while food production increases more slowly, portraying poverty as a largely inevitable outcome.
💡
Conclusion & Impact:The study concludes that poverty is not an inevitable natural condition but is largely shaped by economic structures and distributive mechanisms, and that the justice-centered framework of Islamic law provides a more comprehensive perspective for addressing contemporary economic challenges.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:İslam Hukuku · Malthus · Nüfus Teorisi

Abstract

This study critically examines Thomas Malthus’s population theory from the perspective of Islamic law and reassesses scarcity-centered explanations of poverty. Malthus argued that population grows at a geometric rate while food production increases more slowly, portraying poverty as a largely inevitable outcome. This approach has shaped not only classical economic thought but also modern population policies and poverty-alleviation strategies. However, the Malthusian framework has been widely criticized for attributing poverty primarily to natural constraints and demographic pressure. In contrast, Islamic law does not interpret poverty solely through population growth or resource scarcity. Instead, it adopts a holistic framework that incorporates moral and institutional dimensions such as sustenance (rizq), abundance (barakah), justice, property rights, and income distribution. Within this framework, the study comparatively analyzes Malthus’s scarcity-based perspective and the justice- and sharing-oriented approach of Islamic law. Methodologically, the research employs qualitative document analysis, examining Malthus’s major works alongside classical and contemporary Islamic legal literature. In addition, Gini coefficient data are used to evaluate income-distribution justice across countries with varying levels of economic development and natural-resource endowments. The findings suggest that neither economic growth nor resource abundance alone ensures equitable income distribution. Rather, more just outcomes are closely linked to effective governance, institutional efficiency, and socially responsible policies. The study concludes that poverty is not an inevitable natural condition but is largely shaped by economic structures and distributive mechanisms, and that the justice-centered framework of Islamic law provides a more comprehensive perspective for addressing contemporary economic challenges.

Özet

Bu çalışma, Thomas Malthus’un nüfus teorisini İslam hukuku perspektifinden eleştirel bir çerçevede değerlendirerek fakirlik olgusuna hâkim olan kıtlık merkezli yaklaşımları yeniden tartışmayı amaçlamaktadır. Malthus, nüfusun geometrik hızla artmasına karşılık üretim imkânlarının daha sınırlı bir hızla artacağını ileri sürmüş ve fakirliği büyük ölçüde kaçınılmaz bir sonuç olarak görmüştür. Bu yaklaşım, klasik iktisat düşüncesinin yanı sıra modern nüfus politikaları ve fakirlikle mücadele stratejileri üzerinde de belirleyici olmuştur. Ancak Malthusyen teori, fakirliği doğal sınırlara ve bireysel davranışlara indirgemesi nedeniyle önemli eleştirilere konu olmuştur. İslam hukuku ise fakirliği yalnızca nüfus artışı veya kaynak yetersizliği üzerinden açıklamaz. Rızık, bereket, adalet, mülkiyet anlayışı ve gelir dağılımı gibi ahlaki ve kurumsal boyutları içeren bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır. Bu bağlamda çalışma, Malthus’un kıtlık merkezli yaklaşımı ile İslam hukukunun adalet ve paylaşım temelli yaklaşımını karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Araştırmada nitel yönteme dayalı doküman analizi benimsenmiştir. Bu doğrultuda Malthus’un klasik eserleri ile İslam hukukuna ilişkin klasik ve modern literatür birlikte incelenmiştir. Ayrıca gelir dağılımı adaletini ölçmek amacıyla Gini katsayısı verilerinden yararlanılmıştır. Bulgular, fakirliğin kaçınılmaz bir doğal sonuç olmadığını; aksine iktisadi düzen, yönetişim yapıları ve paylaşım mekanizmalarıyla yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, İslam hukukunun adalet merkezli yaklaşımının fakirlikle mücadelede daha kapsayıcı ve sürdürülebilir bir perspektif sunduğu sonucuna ulaşmaktadır.

🔖

Cite This Article

Çıtak, M., *, M. Ç. (2026). A Critique of Malthus’s Population Theory from the Perspective of Islamic Law with Respect to the Principles of Sustenance (Rizq) and Justice. Usul İslam Araştırmaları, Sayı: 45, 129–160. https://doi.org/10.56361/usul.1853790

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (52)

  1. Akalın, Adnan. İslam Hukukunda Devlete İsyan Suçu. Ankara: Fecr Yayınları, 2016.
  2. Akın, Fetullah. “Gelir Dağılımı ve Gelir Dağılımı Müdahale Gereği”. İş ve Hayat 1/1 (2015), 9-24.
  3. Altuntaş, Abdurrahman. “Kur’an’da İnsanın Salih Olma Süreci”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/13 (2018), 81-113.
  4. Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 12. Basım, 2011.
  5. Âlûsî, Şehâbeddin Mahmûd. Rûhu’l-Meânî. 17 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1994.
  6. Başaran, Nurgül. “Gelir Dağılımı Adaleti Sağlama Aracı Olarak Verginin Türk-İslam Literatüründeki Yeri”. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi 23/2 (Ekim 2023), 83-92. https://doi.org/10.30976/susead.1266722
  7. Beydâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd. Envârü’t-Tenzîl ve Esrârü’t-Te’vîl. Beyrut: Darü İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1. Basım, 1997.
  8. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyin. es-Sünenü’s-Sağîr. 4 Cilt. Karaçi: Câmitü’d-Dirâsâti’l-İslamiyye, 1. Basım, 1989.
  9. Binol, Ali. “İlahi vahyin karakteristiği bağlamında Kur’ân’ın muheymin ve musaddik oluşu”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 34 (Haziran 2023), 1030-1048. https://doi.org/10.29000/rumelide.1316242
  10. Boserup, Ester. The Conditions of Agricultural Growth. Büyük Birtanya: Unwin Brothers Limited Woking and London, 4. Basım, 1965.
  11. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. Edebü’l-Müfred. Riyad: Mektebetü’l-Meârif li’neşrî ve’t-Tevzî, 1. Basım, 1998.
  12. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmiü’s-Sahîh. nşr. Mustafa el-Buğa. 7 Cilt. Şam: Darü İbnü Kesîr - Darü’l-Yemâme, 5. Basım, 1993.
  13. Canan, İbrahim. “Kur’ân’da Çocukla İlgili Meseleler”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8 (1988), 19-42.
  14. Chapra, M. Umer. Islam and the Economic Challenge. Riyad: International Islamic Publishing House, 1995.
  15. Clark, Gregory. A Farewell to Alms: A Brief Economic History of the World. New Jersey: Princeton University Press, 2007.
  16. Çakır, Ferhan - Ağcakaya, Serpi̇l. “Financial Policies to Ensure Justice in Income Distribution in the Islamic Economy”. Identity Crisis: World At A Cross Road. 2/474-498. Delhi: ABS Books, 2022.
  17. Demircioğlu, Aytekin. “Gazali Felsefesinde Evlilik Öncesi Eğitim: Eş Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler”. EKEV Akademi Dergisi 59 (2014), 81-88.
  18. Engdahl, William. Seeds of Destruction: The Hidden Agenda of Genetic Manipulation. Montréal: Global Research, 1. Basım, 2007.
  19. Eralp, Anıl - Gökmen, Şahika. “Ortalama Evlilik Yaşının Yükselmesini Etkileyen Faktörler ve Cinsiyete Göre Farklılıklar”. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi 7/2 (Temmuz 2020), 395-412. https://doi.org/10.17541/optimum.698063
  20. Eren, Ahmet Arif. “Malthus ve Marx’da Nüfus, İstihdam ve Suç: 2011 Sonrası Türkiye’ye Gelen Göçmenlerin Ekonomik Etkileri”. Başkent Üniversitesi Ticari Bilimler Fakültesi Dergisi 5/2 (Eylül 2021), 23-36.
  21. Erol, Sevgi İşık. “Küresel Bir Sorun Olarak Demografik Dönüşüm: Nedenleri, Etkileri ve Alınması Gereken Önlemler”. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi 37 (Aralık 2016), 75-123.
  22. FAO, Food and Agriculture Organization of the United Nations. The State of Food Security and Nutrition in the World 2024 – Financing to end hunger, food insecurity and malnutrition in all its forms. Roma: FAO, 2024. Erişim 13 Haziran 2020. https://openknowledge.fao.org/items/ebe19244-9611-443c-a2a6-25cec697b361
  23. Fatiş, Emrullah. “Fakirlik Problemi Üzerine Sosyal ve İtikadî Yaklaşımlar”. Hikmet Yurdu Düşünce-Yorum sosyal Bilimler Araştırma Dergisi 12/24 (2019), 127-153.
  24. Grote, Ulrike. “Can We Improve Global Food Security? A Socio-Economic and Political Perspective”. Food Security 6/2 (Nisan 2014), 187-200.
  25. Heavner, Eric K. “Malthus and the Secularization of Political Ideology”. History of Political Thought 17/3 (1996), 408-430.
  26. Hersh, Ahmad Fayez. “el-Mâlü ve’r-Rizk fî Mebâdi’l-İktisâdi’l-İslamî”. Revue Abaad İktissadia 10 (Temmuz 2020), 213-235.
  27. Hersh, Ahmad Fayez vd. “İslam İktisadında Bölüşüm Sisteminin Bir Aracı Olarak Zekâtın Rolü”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 35 (Nisan 2020), 273-304.
  28. Islam, Mazharul vd. “The Effects of Carbon Emissions, Rainfall, Temperature, İnflation, Population and Unemployment on Economic Growth in Saudi Arabia: An ARDL İnvestigation”. PLoS ONE 16/4 (Nisan 2021). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0248743.
  29. Kader, Merve Doğan - Kaplan, Kezban Acar. “İrlanda Patates Kıtlığı’nın Osmanlı Basınına Yansımaları (1845-1852)”. Tarih İncelemeleri Dergisi 36/2 (Aralık 2021), 497-526.
  30. Karadâğî, Ali Muhyiddîn. İslam İktisadına Giriş. çev. Abdullah Kahraman. İstanbul: İktisat Yayınları, 1. Basım, 2018. Köksal, İsmail. “İslam Hukuku Açısından İsraf Ekonomisi Üzerine Bir Değerlendirme”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 3/1 (Mayıs 2003), 201-210. https://doi.org/10.5281/zenodo.3343299
  31. Kuşpınar, Bilal. “An Analysis Of The Views Of Al-Ghazali, İbn Al-‘Arabi And Mawlana Rumi On The Concept Of Justice”. Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 1 (Aralık 2016), 217-249.
  32. Mallik, Senjuti. “Colonial Biopolitics and the Great Bengal Famine of 1943”. GeoJournal 88/3 (Haziran 2023), 3205-3221.
  33. Malthus, Thomas Robert. An Essay On The Principle of Population. Amerika Birleşik Devletleri: Yale University Press, 2018.
  34. Malumatfuruş. “Gini Katsayısı ve Lorenz Eğrisi”. Erişim 13 Haziran 2020. https://www.malumatfurus.org/gini-katsayisi-lorenz-egrisi/
  35. Nesefî, Ebü’l-Berekât. Medârikü’t-Tenzîl ve Hakâiku’t-Tevîl. nşr. Yusuf Ali Bedevî. 3 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kelimi’t-Tayyib, 1998.
  36. Özdemir, Recep. “İslam Hukukuna Göre Mülkiyetin Temellendirilmesi”. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 31 (Mart 2019), 259-291. https://doi.org/10.14520/adyusbd.444277
  37. Özkan, Ali - Deniz, Ceylan. “Effects of The Change in Wheat Varieties as a Result of The Green Revolution on Culinary Culture”. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24/2 (Nisan 2025), 1068-1085. https://doi.org/10.21547/jss.1612977
  38. Öztürk, Latif - Aktar, İsmail. “Karadeniz Bölgesi İllerinde Kamu Tarım Yatırımları Dağılımının Gini Katsayısı İle Ölçülmesi”. Karadeniz Araştırmaları 21/21 (Ocak 2009), 113-122.
  39. Peçe, Mehmet Akif vd. “The Effect of Economic Growth in Turkey an Econometric Analysis on Income Distribution”. International Journal of Cultural and Social Studies (IntJCSS) 2/Special Issue 1 (Ağustos 2016), 135-148.
  40. Sen, Amartya. Development As Freedom. New York: Alfred A. Knopf, 1999.
  41. Tatlı, Bekir. “Hz. Peygamber’in Dinî Mimariye Nakşedilen Sözlerinin Bölge Halkına Verdiği Mesajlar -Edirne-Balkanlar (Genel) Mukayesesi-”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 9/2 (Haziran 2009), 179-216.
  42. Tefsir Alimlerinden Bir Grup. el-Muhtasar fî Tefsîri’l-Kurâni’l-Kerîm. Riyad: Tafsir Center for Qur’anic Studies, 3. Basım, 2014.
  43. Tekiner, İsmail Hakkı vd. “Dünya ve Türkiye’de Gıda İsrafı ve Kaybına Genel bir Bakış”. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 3/2 (Ağustos 2021), 123-128.
  44. Yaka, Zeki. “İslam İktisadının ‘Adil Gelir Dağılımı’ İlkesi ve Bunun Sosyal Refaha Katkısı”. Türk ve İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi 4/13 (2017), 255-287.
  45. Yıldırım, Ahmet. “Hadislerde Fakirlik ve Zenginlik Problemi”. Hadis Tetkikleri Dergisi 3/2 (Aralık 2005), 217-220.
  46. Yılmaz, Ömer - Sırım, Veli. “Zekât-Sosyal Adalet İlişkisi: Gelir Dağılımındaki Adaletsizliklere İlişkin Teorik Yaklaşımlarla Mukayeseli Bir İnceleme”. Sosyal Bilimler Metinleri 2017/1 (Haziran 2017), 76-85.
  47. Yiğit, Rukiye. “İbn Haldun ve İktisadi Görüşleri”. Maruf İktisat İslâm İktisadı Araştırmaları Dergisi 2 (2021), 4-17.
  48. Zaman, Tolga vd. “Gini Katsayısını Etkileyen Faktörlerin Beta Regresyon Yöntemi Yardımı ile Belirlenmesi”. Erzincan University Journal of Science and Technology 12/1 (Mart 2019), 235-240. https://doi.org/10.18185/erzifbed.443037
  49. Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. el-Keşşâf. 4 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kitâbi’l-Arabî, 3. Basım, 1986.
  50. World Population Review. “Gini Coefficient by Country 2025”. Erişim 08 Ağustos 2025. https://worldpopulationreview.com/country-rankings/gini-coefficient-by-country
  51. World Population Review. “Oil Reserves by Country 2025”. Erişim 08 Ağustos 2025. https://worldpopulationreview.com/country-rankings/oil-reserves-by-country
  52. World Population Review. “Poorest Countries in the World 2025”. Erişim 08 Ağustos 2025. https://worldpopulationreview.com/country-rankings/poorest-countries-in-the-world#5-poorest-countries-in-the-world