SavedAdd your journal

Journals / Anayasa Yargısı / 2026 / Cilt: 43 Sayı: 1

İTİRAZ YOLUNDA “AÇIK BİR ŞEKİLDE DAYANAKTAN YOKSUNLUK” KRİTERİ

Mustafa Nasip(TRABZON ÜNİVERSİTESİ, HUKUK FAKÜLTESİ, KAMU HUKUKU BÖLÜMÜ, ANAYASA HUKUKU ANABİLİM DALI)0000-0001-8327-3167
Pages
533–589
Publication Date
2026-07-22
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Çalışmada açıkça dayanaktan yoksunluk kriterinin içeriğinin belirsiz olmasına rağmen AYM’nin norm denetimini etkin kılacak şekilde istikrarlı olarak dar yorumladığı ve kritere sadece istisnai hallerde başvurduğu vurgulanmıştır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’la birlikte norm denetimi tarihimizde ilk kez açıkça dayanaktan yoksunluk kriteri, itiraz yolu kapsamında kabul edilmiştir.
📊
Key Findings & Data:Ardından kriter, öğretide eleştiriler eşliğinde içeriğinin belirsizliği, Anayasa’ya uygunluğu ve işlevleri açısından tartışılmıştır.
💡
Conclusion & Impact:Çalışmada açıkça dayanaktan yoksunluk kriterinin içeriğinin belirsiz olmasına rağmen AYM’nin norm denetimini etkin kılacak şekilde istikrarlı olarak dar yorumladığı ve kritere sadece istisnai hallerde başvurduğu vurgulanmıştır.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:2011 Verileri
⚙️Variables:Norm denetimi · somut norm denetimi · itiraz yolu

Özet

30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’la birlikte norm denetimi tarihimizde ilk kez açıkça dayanaktan yoksunluk kriteri, itiraz yolu kapsamında kabul edilmiştir. Kriter, öğretide sınırlı bir şekilde incelenmiş ve genelde eleştirel bir bakış açısıyla kaleme alınmıştır. Anayasa Mahkemesi (AYM) de on beş yıllık uygulamasında kritere dayanarak sadece beş ret kararı vermiştir. Çalışmada kriteri anlamlandırmak amacıyla ilk olarak kriterin kullanıldığı diğer hukuk alanları olan adli yardım düzenlemesi kapsamındaki ve bireysel başvuru sistemlerindeki görünümleri incelenmiştir. Ardından kriter, öğretide eleştiriler eşliğinde içeriğinin belirsizliği, Anayasa’ya uygunluğu ve işlevleri açısından tartışılmıştır. Son olarak AYM’nin kriteri nasıl yorumladığı ve uyguladığı incelenmiştir. Somut norm denetiminde açık bir şekilde dayanaktan yoksunluk kriteri, AYM kararları ışığında üç alt kategoriye ayrılmıştır. Çalışmada açıkça dayanaktan yoksunluk kriterinin içeriğinin belirsiz olmasına rağmen AYM’nin norm denetimini etkin kılacak şekilde istikrarlı olarak dar yorumladığı ve kritere sadece istisnai hallerde başvurduğu vurgulanmıştır.

🔖

Cite This Article

Nasip, M., *, M. N. (2026). İTİRAZ YOLUNDA “AÇIK BİR ŞEKİLDE DAYANAKTAN YOKSUNLUK” KRİTERİ. Anayasa Yargısı, Cilt: 43 Sayı: 1, 533–589. https://doi.org/10.55792/anayasayargisi.2001080

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (35)

  1. ALGAN, Bülent (2014). “Bireysel Başvurularda “Açıkça Dayanaktan Yoksunluk” Kriterinin Anayasa Mahkemesi Tarafından Yorumlanması ve Uygulanması”, AÜHFD, C. 63., S. 2., ss. 247-284.
  2. ALYANAK, Servet (2014). “AYM’ye Yapılan Bireysel Başvuruda İhlalin Varlığıyla Kabul Edilebilirlik Arasında Gri Alan Olarak ‘Açıkça Dayanaktan Yoksunluk’ Kriterinin AİHM İçtihadı Çerçevesinde Analizi”, Ankara Barosu Dergisi, C. 82., S. 1., ss. 247-284.
  3. ARSLAN, Ramazan, YILMAZ, Ejder, TAŞPINAR AYVAZ, Sema ve HANAĞASI, Emel (2020). Medeni Usul Hukuku, Ankara: Yetkin Yayınları.
  4. BIFULCO, Raffaele ve PARIS, Davide (2020). The Italian Constitutional Court, içinde Bogdandy, A. V., Huber, P. M. ve Grabenwarter, C. (Der.), Constitutional Adjudication: Institutions (ss. 448-504), New York: Oxford University Press.
  5. BİLGİN, Çağlar (1988). “Türk Anayasa Yargısında Somut Norm Denetimi Yolu”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 3., ss. 350-376.
  6. CARTABIA, Marta ve LUPO, Nicola (2022). The Constitution of Italy A Contextual Analysis, Oxford: Hart Publishing.
  7. ÇAKMAK, Ufuk Ramazan (2024). “Bireysel Başvuruda İkincillik Çağı”, EBYÜ-HFD, C. 28., S. 2., ss. 373-393.
  8. DÖNER, Ayhan (2025) Türk Anayasa Hukuku, Ankara: Yetkin Yayınları.
  9. DURSUN, Halil İbrahim (2014). Türk Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Esasa İlişkin Kabul Edilemezlik Sebepleri, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  10. DÜLGER, Duygu (2024). “Anayasa Mahkemesi’ne İtiraz Başvurusunda İlk İnceleme Eşiği”, Anayasa Yargısı, C. 41., S. 2., ss. 269-311.
  11. EGELİĞİ, Ömer (2022). “Somut Norm Denetiminde Anayasa’ya Aykırılık İddiasının Ciddiliği Meselesi”, Anayasa Yargısı, C. 39., S. 22., ss. 213-261.
  12. EREN, Abdurrahman (2023). Anayasa Hukuku Dersleri, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  13. ESEN, Selin (1996). İptal Davası ve İtiraz Yolunda Anayasa Mahkemesi’nin Yaptığı İlk İnceleme, Ankara: Mülkiyeliler Birliği Vakfı Yayınları.
  14. GÖKCAN, Hasan Tahsin (2018). “Bireysel Başvurularda İkincillik İlkesi ve Denetim Yetkisinin Sınırları Sorunu”, TBB Dergisi, S. 125., ss. 9-76.
  15. GÖZLER, Kemal (2021). Türk Anayasa Hukuku, Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
  16. HEKİMOĞLU, Mehmet Merdan (2004). Alman Hukuku Işığında Türk Anayasa Yargısının Hukuki Boyutları, Ankara: Detay Yayıncılık.
  17. KABOĞLU, İbrahim Özden (2024). Anayasa Yargısı Avrupa Modeli ve Türkiye, İstanbul: Platon Plus Yayıncılık.
  18. KALYONCU, Betül (2022). Ulusalüstü İnsan Hakları Hukukunda İnsan Hakları Mahkemelerinin Usul Hukuku Bakımından Etkililiği Meselesi -Şikayet Başvuru Usulü-, Ankara: Yetkin Yayınları.
  19. KANADOĞLU, O. Korkut (2004). Anayasa Mahkemesi, İstanbul: Beta Basım Yayım.
  20. KILINÇ, Ayşe (2013). Medeni Usul Hukukunda Adli Yardım, Eskişehir: Medeni Usul Hukukunda Adli Yardım”, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi.
  21. KÖKÜSARI, İsmail ve GEDİK, Ömer (2024). Türk Anayasa Yargısı, Ankara: Yetkin Yayınları.
  22. KUHN, Zdeněk (2017). The Constitutional Court of the Czech Republic, içinde Jakab, A., Dyevre, A. ve Itzcovich, G. (Der.), Comparative Constitutional Reasoning, (ss. 199-236). Cambridge: Cambridge University Press.
  23. ÖDEN, Merih (2023): Türk Anayasa Yargısında Norm Denetimi, Ankara: Yetkin Yayınları.
  24. ÖZBUDUN, Ergun (2018). Türk Anayasa Hukuku, Ankara: Yetkin Yayınları.
  25. PAGÉS, Juan Luis Requejo (2020). The Spanis Constitutional Tribunal, içinde Bogdandy, A. V., Huber, P. M. ve Grabenwarter, C. (Der.), Constitutional Adjudication: Institutions (ss. 719-778). New York: Oxford University Press.
  26. PEKCANITEZ, Hakan, ATALAY, Oğuz ve ÖZEKES, Muhammet (2023). Medeni Usul Hukuku, İstanbul: On İki Levha Yayınları.
  27. SAĞLAM, Fazıl (2022). “Anayasa Mahkemesi’nin 60. Kuruluş Yılında Anayasa-Yasa-İçtüzük İlişkileri”, Anayasa Hukuku Dergisi, C. 11., S. 21., ss. 97-142.
  28. SAĞLAM, Fazıl ve KANADOĞLU, Korkut (2024). Anayasa Yargısı Ders Notları, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
  29. SÓLYOM, L (2020). The Constitutional Court of Hungary, içinde Bogdandy, A. V., Huber, P. M. ve Grabenwarter, C. (Der.), Constitutional Adjudication: Institutions (ss. 357-446). New York: Oxford University Press.
  30. ŞİRİN, Tolga (2018). Bireysel Başvuru Usul Hukuku, Ankara: Anayasa Konseyi.
  31. TANRIVER, Süha (2018). Medeni Usul Hukuku Cilt I, Ankara: Yetkin Yayınları.
  32. URAY, Buse (2024). Bireysel Başvuruda Artan İş Yükü ve Bu Bağlamda Anayasa Mahkemesinin Yeniden Yapılandırılması, Ankara: Yetkin Yayınları.
  33. ÜLGEN, Özen (2013). İptal ve İtiraz Başvuruları Bakımından Anayasa Yargısında İlk İnceleme, İstanbul: Beta Basım Yayım.
  34. YILMAZ, Ejder (2021). Hukuk Muhakemeleri Şerhi 4. Cilt, Ankara: Yetkin Yayınları.
  35. YILMAZTEKİN, Ahmet Ertan (2024). “Hukuk Muhakemesinde Adli Yardım”, TBB Dergisi, S. 170., ss. 173-222.